Tác giả ngữ liệu trong đề thi môn Ngữ văn: An ninh văn hóa bắt đầu từ những điều rất gần gũi

PGS-TS Bùi Hoài Sơn. Ảnh: QUANG PHÚC

Phần Đọc hiểu (4 điểm) sử dụng văn bản: Những “mặt trận vô hình” của an ninh văn hóa, của tác giả Bùi Hoài Sơn. Ông là PGS-TS, Đại biểu Quốc hội, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội.

Văn bản tập trung phân tích những thách thức đối với an ninh văn hóa trong bối cảnh không gian mạng phát triển mạnh, trong đó đề cập thông tin xấu độc, tin giả, video giả mạo, thuật toán và những tác động tới nhận thức, hành vi, cách đánh giá đúng – sai của một bộ phận công chúng. Câu 5 trong phần đọc hiểu yêu cầu thí sinh, từ một nhận định về bản sắc văn hóa, nêu những việc cần làm để gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa...

Thí sinh Tuyển Quang đến dự thi môn Toán chiều 14-8. Ảnh: ĐỖ TRUNG

Trao đổi với phóng viên Báo SGGP, PGS-TS, đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn chia sẻ, ông thực sự bất ngờ và xúc động khi thấy một đoạn trong bài viết: Những "mặt trận vô hình" của an ninh văn hóa được lựa chọn làm ngữ liệu cho đề thi Ngữ văn. "Là người làm nghiên cứu và hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, tôi viết bài ấy từ những trăn trở trước những biến đổi rất nhanh của đời sống hôm nay, khi không gian mạng, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp nhận, tạo dựng và lan truyền thông tin. Những suy nghĩ có phần chuyên môn ấy của tôi đến với các em học sinh lớp 12 trong một hoàn cảnh thật đặc biệt - kỳ thi lại hy hữu", PGS-TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ.

Theo PGS-TS Bùi Hoài Sơn, an ninh văn hóa nghe có vẻ là một khái niệm lớn, nhưng thực ra lại bắt đầu từ những điều rất gần gũi. Đó là cách chúng ta lựa chọn một thông tin để tin, một nội dung để chia sẻ, một giá trị để tiếp nhận; là khả năng đứng trước những dòng chảy văn hóa rất mạnh của thế giới mà vẫn biết mình là ai. "Bảo vệ văn hóa không có nghĩa là khép mình lại. Một nền văn hóa mạnh phải có khả năng mở cửa, đối thoại, “hấp thụ” những giá trị tốt đẹp của nhân loại và “chuyển hóa” chúng thành sức mạnh sáng tạo của chính mình. Muốn làm được điều đó, mỗi con người cần có tri thức, bản lĩnh và một “sức đề kháng” văn hóa đủ mạnh", ông nêu.

Theo PGS-TS Bùi Hoài Sơn, khi mỗi người đều có thể trở thành một “nhà xuất bản” trên mạng xã hội, khi AI có thể tạo ra những hình ảnh, câu chuyện và thông tin ngày càng khó phân biệt thật – giả, thì trung thực không còn chỉ là một lời khuyên đạo đức mà trở thành nền tảng của niềm tin xã hội. Một thông tin sai có thể lan đi trong vài giây, nhưng hậu quả của nó đôi khi kéo dài rất lâu.

Vì thế, PGS-TS Bùi Hoài Sơn muốn gửi tới các em thí sinh một điều giản dị: hãy kiểm chứng trước khi tin, suy nghĩ trước khi chia sẻ, trung thực khi viết và có trách nhiệm với mỗi lời mình nói. "Điểm số của một kỳ thi rồi sẽ qua, nhưng sự trung thực, bản lĩnh văn hóa và khả năng chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình sẽ theo các em suốt cuộc đời", PGS-TS Bùi Hoài Sơn nói.