Tác hại của trầm cảm đối với người cao tuổi

Trên thực tế, nhiều người lớn tuổi và cả gia đình thường coi nhẹ các biểu hiện trầm cảm, cho rằng đó chỉ là những thay đổi tâm lý tự nhiên khi về già, như buồn bã, mệt mỏi, cô đơn hay giảm hứng thú với cuộc sống.

Chính sự chủ quan này khiến bệnh trầm cảm ở người cao tuổi thường bị bỏ sót, phát hiện muộn hoặc không được điều trị đúng cách. Hệ quả là bệnh không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần mà còn tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất, làm suy giảm chất lượng cuộc sống, tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, thậm chí rút ngắn tuổi thọ.

1. Vì sao người cao tuổi dễ mắc trầm cảm?

Có nhiều yếu tố khiến người cao tuổi dễ rơi vào trầm cảm, bao gồm:

Sự suy giảm sức khỏe, mắc nhiều bệnh mạn tính.
Mất người thân, bạn đời, bạn bè.
Cảm giác cô đơn, bị bỏ rơi, thiếu sự quan tâm từ gia đình.
Giảm khả năng lao động, mất vai trò xã hội Khó khăn về kinh tế hoặc phụ thuộc vào con cháu.
Thay đổi môi trường sống, như chuyển về sống cùng con cháu hoặc vào viện dưỡng lão. Những yếu tố này nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng mạnh đến tâm lý và dễ dẫn đến trầm cảm.

Gia đình cần dành nhiều thời gian quan tâm, lắng nghe, chia sẻ và động viên người cao tuổi.

2. Nhận biết trầm cảm ở người cao tuổi

Trầm cảm không đơn thuần là cảm giác buồn thoáng qua mà là một trạng thái bệnh lý kéo dài, ảnh hưởng sâu sắc đến cảm xúc, suy nghĩ và hành vi của người bệnh. Ở người cao tuổi, các biểu hiện trầm cảm thường không rầm rộ mà dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý tuổi già khác.

Người cao tuổi bị trầm cảm thường có những dấu hiệu sau:

Không còn cảm thấy hứng thú hay đam mê với những sở thích, hoạt động từng yêu thích trước đây.
Thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, uể oải, không muốn làm bất cứ việc gì.
Ăn không ngon miệng, chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân.
Luôn cảm thấy khó chịu, bứt rứt trong người và khó có thể thư giãn.
Lo lắng quá mức, ngay cả với những việc nhỏ nhặt trong sinh hoạt hằng ngày.
Tránh né giao tiếp, không thích gặp gỡ hay đến nơi đông người.
Dễ nhạy cảm, cáu gắt, bực bội với người xung quanh mà không rõ lý do Khó ngủ, ngủ không sâu giấc, hay tỉnh giấc giữa đêm hoặc ngủ rất ít.
Giảm sự tự tin, khó tập trung, hay lo sợ, hoảng hốt.
Thường xuyên cảm thấy bản thân vô dụng, tồi tệ, day dứt hoặc có cảm giác tội lỗi về những việc trong quá khứ.
Một số trường hợp có thể xuất hiện suy nghĩ bi quan, chán sống, muốn kết thúc cuộc sống.

Các dấu hiệu này nếu kéo dài trên hai tuần và ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày cần được đặc biệt lưu ý và đưa người bệnh đi thăm khám chuyên khoa.

3. Hệ lụy nếu trầm cảm không được phát hiện và điều trị kịp thời

Trầm cảm ở người cao tuổi không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe thể chất nếu không được can thiệp sớm.

Trước hết, người bệnh thường chán ăn, ăn uống kém, dẫn đến sụt cân, thiếu hụt dinh dưỡng, thiếu máu, thiếu canxi và làm tăng nguy cơ loãng xương, gãy xương.

Tình trạng mệt mỏi kéo dài, mất ngủ mạn tính khiến hệ thần kinh bị suy kiệt, làm tăng nguy cơ mắc các rối loạn thần kinh, suy giảm trí nhớ và sa sút trí tuệ.

Cảm giác buồn chán, thất vọng, căng thẳng kéo dài tạo áp lực lớn lên hệ tim mạch. Người cao tuổi bị trầm cảm thường có nguy cơ cao mắc các bệnh tim mạch như tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim và bệnh mạch vành.

Trầm cảm cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng nhận thức. Người bệnh thường xuyên suy nghĩ tiêu cực, ám ảnh quá khứ, lo lắng quá mức, từ đó làm giảm khả năng ghi nhớ, tập trung và xử lý thông tin.

Các nghiên cứu cho thấy, trầm cảm có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh tim mạch, đồng thời làm trầm trọng thêm các bệnh lý nền sẵn có. Đáng lo ngại hơn, trầm cảm kéo dài có thể gây cảm giác tuyệt vọng, mất ý chí sống, làm tăng nguy cơ xảy ra các hành vi gây hại cho bản thân nếu không được theo dõi và hỗ trợ kịp thời.

4. Lời khuyên của thầy thuốc

Trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, việc điều trị trầm cảm cần được tiếp cận toàn diện, không chỉ dựa vào thuốc mà còn kết hợp chặt chẽ với các liệu pháp tâm lý và hỗ trợ xã hội.

Người bệnh cần tuân thủ điều trị bằng thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tâm thần. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hoặc ngưng thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ.

Liệu pháp tâm lý đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Gia đình cần dành nhiều thời gian quan tâm, lắng nghe, chia sẻ và động viên người cao tuổi. Hãy tạo cho họ cảm giác được yêu thương, được tôn trọng, tránh để người già cảm thấy cô đơn, bị bỏ rơi hay trở thành gánh nặng.

Bên cạnh đó, cần khuyến khích người cao tuổi duy trì lối sống năng động, phù hợp với sức khỏe. Các hoạt động thể chất nhẹ nhàng như đi bộ, tập dưỡng sinh, yoga, thái cực quyền giúp cải thiện tinh thần và giấc ngủ.

Việc tham gia các thú vui lành mạnh như trồng cây, đọc sách, nuôi cá, chăm sóc vật nuôi hoặc tham gia các câu lạc bộ người cao tuổi, nhóm sinh hoạt cộng đồng sẽ giúp họ cảm thấy vui vẻ, thư thái và có mục tiêu sống rõ ràng hơn.

Môi trường sống cũng đóng vai trò quan trọng. Không gian sống sạch sẽ, thoáng mát, an toàn và ấm cúng giúp người cao tuổi cảm thấy dễ chịu và yên tâm hơn trong sinh hoạt hằng ngày.

Chế độ ăn uống cân bằng, đầy đủ dưỡng chất, hạn chế rượu bia và các chất kích thích là yếu tố cần thiết để duy trì sức khỏe thể chất và tinh thần ổn định.

Tóm lại: Trầm cảm ở người cao tuổi là một bệnh lý nghiêm trọng nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và cải thiện nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Việc nâng cao nhận thức của người dân, gia đình và cộng đồng về trầm cảm ở người cao tuổi có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe tinh thần, kéo dài tuổi thọ và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người già.

Gia đình và xã hội hãy quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe tâm thần của người cao tuổi, bởi sự thấu hiểu, đồng hành và yêu thương chính là "liều thuốc" quý giá nhất giúp họ sống vui, sống khỏe và sống có ý nghĩa.

BS. Nguyễn Thanh Phương