Tác phẩm về gia đình Shakespeare mang tượng vàng Oscar cho nữ chính

Jessie Buckley trong vai Anne Hathaway, vợ của William Shakespeare - vai diễn giúp cô nhận giải Nữ diễn viên chính xuất sắc tại Oscar 2026. Ảnh: Agata Grzybowska/NY Times.

Hamnet là một tác phẩm điện ảnh thuộc thể loại chính kịch lịch sử của đạo diễn Chlóe Zhao, ra mắt năm 2025. Kịch bản phim được Zhao và Maggie O'Farrell chuyển thể dựa trên tiểu thuyết của O'Farrell.

Phim được giới phê bình đánh giá tích cực và nhận được nhiều giải thưởng, bao gồm giải phim chính kịch hay nhất và giải nữ diễn viên phim chính kịch xuất sắc tại Quả cầu vàng lần thứ 83, cũng như tám đề cử tại Giải Oscar lần thứ 98 vừa diễn ra vào sáng 16/3 (giờ Việt Nam).

Nội dung tác phẩm nói về cách gia đình đại thi hào William Shakespeare và vợ là Anne Hathaway đối mặt với cái chết của Hamnet, cậu con trai 11 tuổi. Theo Atlantic, O'Farrell rõ ràng dựa trên giả thuyết rằng nỗi đau mất con đã thôi thúc Shakespeare viết nên bi kịch nổi tiếng Hamlet. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu văn học cho rằng mối liên hệ này có thể chỉ là một câu chuyện hấp dẫn được hậu thế dựng nên hơn là sự thật lịch sử.

Điều gì thôi thúc Shakespeare viết "Hamlet"?

Hamnet và Judith, cặp song sinh của Shakespeare, được rửa tội năm 1585 tại Stratford-upon-Avon. Hồ sơ giáo xứ ghi rõ Hamnet được chôn cất ngày 11/8/1596. Vài năm sau, vào khoảng năm 1600, vở Hamlet của Shakespeare được dàn dựng trên sân khấu London và xuất hiện trong các bản in năm 1604.

Đó gần như là toàn bộ những gì chắc chắn, được lịch sử và các tài liệu khả tín xác nhận.

Sự tương đồng giữa hai cái tên Hamnet và Hamlet khiến nhiều người tin rằng cái chết của cậu bé đã truyền cảm hứng cho bi kịch nổi tiếng. Trong tiếng Anh thời Elizabeth (1558-1603), hai cách viết này có thể thay thế cho nhau. Chỉ riêng chi tiết này cũng đủ để công chúng yêu Shakespeare tin rằng bi kịch gia đình đã thôi thúc đại thi hào viết nên vở kịch nổi tiếng nhất đời mình. Tác phẩm này như một đài tưởng niệm ông dành cho đứa con yểu mạng.

Theo GS James Shapiro - Đại học Columbia, tác giả nghiên cứu Shakespeare trong một nước Mỹ chia cắt - khát vọng kéo gần cuộc đời tác giả và tác phẩm thực ra không mới mà đã tồn tại suốt hơn 250 năm. Người đọc luôn muốn tin rằng những bi kịch vĩ đại phải cắm rễ trong một chấn thương thực tế, rằng những dòng độc thoại ám ảnh chỉ có thể nảy sinh từ một vết thương cá nhân chữa mãi không lành.

Hamnet giúp Maggie O’Farrell nhận giải thưởng danh giá Women’s Prize ở hạng mục tiểu thuyết hư cấu. Ảnh: Women’s Prize.

Tiểu thuyết Hamnet của Maggie O’Farrell ra đời đúng vào thời điểm đặc biệt. Cuốn sách được phát hành tháng 3/2020, khi thế giới bắt đầu phong tỏa vì Covid-19. Một câu chuyện về đứa trẻ chết trong đại dịch lập tức chạm vào tâm trạng chung của thời đại.

Tuy nhiên, O’Farrell cũng thừa nhận bà đang viết tiểu thuyết thay vì sách lịch sử. Không ai biết chắc lý do Hamnet qua đời. Thời Elizabeth có vô số bệnh tật và tai nạn có thể cướp đi mạng sống của một đứa trẻ. Và bệnh dịch hạch, nguyên nhân thường được gán cho cái chết của Hamnet, lại có khả năng thấp nhất.

Khi dịch hạch tấn công một thị trấn, sổ tang của giáo xứ thường ghi nhận sự gia tăng đột biến số người chết. Năm 1564, năm Shakespeare chào đời, Stratford ghi nhận gần 200 người tử vong chỉ trong vài tháng. Mùa hè năm 1596, khi Hamnet qua đời, thị trấn chỉ có 22 người được chôn cất trong cùng giai đoạn. Trong tháng Hamnet mất, chỉ có thêm 4 người chết.

Những con số đó không giống một đợt bùng phát dịch hạch nhưng cái chết vì đại dịch rõ ràng tạo ra câu chuyện bi thương hơn nhiều so với một vết thương nhiễm trùng hay bệnh thông thường.

Shakespeare không phải tác giả đầu tiên của "Hamlet"

Từ giả định Hamnet chết vì dịch bệnh, nhiều suy đoán khác tiếp tục được xây dựng. Tiểu thuyết và phim Hamnet đều hình dung Shakespeare vội vã trở về Stratford để kịp dự tang lễ con trai. Đáng tiếc là điều này gần như không thể xảy ra.

Thời Elizabeth, hành trình từ London về Stratford mất nhiều ngày. Nếu Shakespeare đang ở London hoặc lưu diễn cùng đoàn kịch ở Kent vào tháng 8 năm đó thì ông khó có thể về kịp.

Quan trọng hơn, Shakespeare cũng không phải người đầu tiên kể câu chuyện Hamlet. Khán giả London đã biết đến một vở kịch mang tên Hamlet từ trước khi Hamnet qua đời. GS Shapiro nhấn mạnh vào năm 1596, nhà viết kịch Thomas Lodge nhắc đến một vở kịch cũ cùng tên có cảnh bóng ma kêu gọi Hamlet báo thù trên sân khấu.

Điều đó có nghĩa Shakespeare có thể không sáng tạo câu chuyện từ đầu. Ông tiếp nhận một cốt truyện quen thuộc rồi biến nó thành bi kịch sâu sắc hơn nhiều.

Tạo hình nhân vật trong phim Hamnet. Ảnh: Amazon.

Huyền thoại Hamnet chỉ là một chương trong lịch sử dài những nỗ lực giải thích thiên tài Shakespeare. Từ thế kỷ 18, các học giả đã cố gắng xác định thời điểm từng vở kịch được viết. Edmond Malone, một học giả quan trọng, tin rằng cái chết của Hamnet đã truyền cảm hứng cho đoạn than khóc của người mẹ trong vở King John.

Đối với Malone, điều đó gần như hiển nhiên. Ông cho rằng một người cha nhạy cảm như Shakespeare không thể mất con trai mà không bị chấn động sâu sắc.

Về sau, nhà phê bình Đức Karl Elze tiến thêm một bước khi trực tiếp gắn nỗi đau mất Hamnet với việc Shakespeare viết Hamlet. Theo ông, bi kịch ấy giải thích cho nỗi buồn sâu sắc và cảm giác chán ghét thế giới trong vở kịch. Từ đó, giả thuyết này dần trở thành một phần quen thuộc trong tiểu sử Shakespeare và lan sang văn học hư cấu.

“Mỗi thời đại đều muốn tin rằng nghệ thuật lớn sinh ra từ nỗi đau lớn. Và rằng bằng sáng tạo, con người có thể biến mất mát thành điều có ý nghĩa. Có thể Shakespeare viết Hamlet để tưởng nhớ con trai. Cũng có thể không. Nhưng chính sự không chắc chắn ấy đã nuôi dưỡng huyền thoại suốt hàng trăm năm”, GS James Shapiro chia sẻ với Atlantic.

Đức An