Tái chế nhựa - bài toán nan giải cần sự chung tay toàn cầu

Nikkei Asia dẫn các thống kê khẳng định, chưa đến 10% sản lượng nhựa hằng năm trên toàn thế giới được tái chế thành công. Phần lớn lượng nhựa còn lại bị đốt hoặc chôn lấp tại các bãi rác.

Theo giới phân tích, việc thiếu kiểm soát các vật liệu này làm gia tăng tình trạng nóng lên toàn cầu và ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái cũng như sức khỏe con người.

Việc thiếu kiểm soát các vật liệu nhựa làm gia tăng tình trạng nóng lên toàn cầu và ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái cũng như sức khỏe con người. Ảnh: Nikkei

“Tình hình hiện nay chưa đáp ứng được những gì người dân và hành tinh đang cần,” Tổng thống Cộng hòa Palau Surangel Whipps Jr. phát biểu tại cuộc họp của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP).

Năm 2022, UNEP đã khởi động đàm phán về hiệp ước quốc tế toàn diện để giải quyết ô nhiễm nhựa trong suốt vòng đời, từ sản xuất đến thải bỏ. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa đạt được thỏa thuận nào. Các quốc đảo - những nước chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ rác thải nhựa đại dương, cùng với Liên minh châu Âu (EU) đã kêu gọi áp dụng các quy định nghiêm ngặt. Tuy vậy, các đề xuất này vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các quốc gia sản xuất dầu mỏ và những nhóm lợi ích khác.

“Việc áp dụng các quy định thống nhất đối với việc sử dụng nhựa là rất khó khăn, bởi điều này thay đổi tùy theo văn hóa, tập quán và điều kiện kinh tế khác nhau của từng quốc gia,” giáo sư Eiji Hosoda tại Đại học Tokai (Nhật Bản), cho biết.

Nhựa thải ra khí carbon dioxide, một loại khí nhà kính chính, khi bị đốt. Trong các đại dương và môi trường nước khác, các polymer này phân rã thành vi nhựa (microplastics) - những hạt siêu nhỏ tích tụ trong cá và các loài động vật khác, đôi khi xâm nhập vào cơ thể con người. Nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra tác hại của rác thải nhựa đối với sức khỏe con người và các hệ sinh thái. Để giảm thiểu những vấn đề này, việc giảm sản xuất nhựa mới và tăng cường tái chế là điều thiết yếu.

Theo kết quả do Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) công bố năm 2025 , sản lượng nhựa toàn cầu đạt khoảng 387 triệu tấn vào năm 2022. Trong số này, khoảng 10% - tương đương 38 triệu tấn, được tái chế.

Trung Quốc - quốc gia đứng thứ hai thế giới về sản sinh ô nhiễm nhựa - có tỷ lệ tái chế hiệu quả khoảng 13%, trong khi Liên minh châu Âu đạt khoảng 14%. Những con số này vẫn còn thấp do chi phí thu gom và lưu trữ cao, khiến các sản phẩm tái chế trở nên đắt đỏ hơn so với nguyên liệu nhựa mới.

Trong khi đó, Mỹ - quốc gia phát thải nhựa hàng đầu, xả khoảng 70 triệu tấn nhựa trong năm 2019, trong đó chỉ khoảng 4,5% được tái chế còn 73% bị đưa vào các bãi chôn lấp, theo Trung tâm Nghiên cứu Dầu mỏ và Năng lượng King Abdullah của Ả Rập Saudi.

Nếu không có thêm các hành động mới, rác thải nhựa sẽ tiếp tục gây ô nhiễm môi trường tự nhiên trên toàn thế giới. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) dự báo rằng đến năm 2040, lượng nhựa thải ra các hệ sinh thái mỗi năm sẽ tăng 45% so với mức năm 2020.

Để thúc đẩy việc tái chế nhựa, các quốc gia phát triển đang nỗ lực đưa nhiều vật liệu tái sử dụng vào sản phẩm của mình. Theo các quy định mới của EU, các hãng sản xuất ô tô phải sử dụng nhựa tái chế trong xe mới, với mục tiêu đạt 15% sau 6 năm và 25% sau 10 năm kể từ khi quy định có hiệu lực.

Tuy nhiên, khối lượng nhựa rò rỉ ra môi trường vẫn được dự báo sẽ tăng 14% trong vòng 20 năm tới đến năm 2040, trừ khi các quốc gia khác cùng hợp tác để kiểm soát tình trạng này. Theo OECD, nếu các nước hành động phối hợp với nhau, lượng nhựa thải ra môi trường có thể giảm tới 35%.