Tái định vị vai trò của di sản trong hệ sinh thái giáo dục hiện đại

Bằng cách kết hợp giáo dục với hoạt động tương tác, sáng tạo và ứng dụng công nghệ, di sản từng bước trở thành môi trường nuôi dưỡng tư duy phản biện, trí tưởng tượng và năng lực khám phá của người học. Cách tiếp cận ấy không chỉ làm mới phương thức truyền thụ tri thức, mà còn biến giá trị quá khứ thành nguồn lực phát triển con người trong kỷ nguyên tri thức.

Hoàng Thành Thăng Long là di sản của quốc gia, bởi vậy, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội đã biến khu di tích thành một "trường học" nhằm giáo dục tình yêu di sản cho giới trẻ, thông qua các hoạt động trải nghiệm, các chuyên đề tìm hiểu lịch sử, văn hóa, tổ chức các sự kiện văn hóa.

Học sinh Nguyễn Ánh Dương, Trường THCS VinSchool chia sẻ: Những hiện vật tại khu di sản Hoàng Thành Thăng Long mang trong mình câu chuyện của cả ngàn năm lịch sử. Được tham gia trải nghiệm tại đây cho em và các bạn rất nhiều kiến thức bổ ích.

Không chỉ dừng lại ở các giá trị cổ xưa, Hoàng Thành Thăng Long còn gắn với nhiều di sản đặc biệt của thế kỷ XX, giai đoạn kháng chiến chống Pháp và Mỹ. Tại nhà và hầm D67 trụ sở của Bộ Tổng tham mưu, học sinh được nghe về những quyết định lịch sử nơi làm việc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Đại tướng Văn Tiến Dũng, nơi phát lệnh Tổng tiến công mùa xuân năm 1975.

Học sinh Nguyễn Minh Đức, Trường quốc tế ISPH, Park City cho biết: "Con cảm thấy vô cùng bất ngờ và tự hào khi được tận mắt chứng kiến hầm D67 – nơi Tổng hành dinh của quân đội ta từng họp bàn và đưa ra những quyết sách chiến lược để làm nên chiến thắng vĩ đại ngày 30 tháng 4 năm 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam. Chuyến đi này thực sự là một bài học lịch sử bổ ích và sống động. Thay vì chỉ học qua sách vở, những kiến thức thực tế tại đây giúp con hiểu rõ hơn về truyền thống yêu nước và sự trí tuệ của cha ông ta."

Có thể thấy rõ, thời gian gần đây, không khí tại các di tích lịch sử ở Hà Nội trở nên sôi động với hàng loạt chương trình giáo dục di sản dành cho học sinh. Không còn là những bài học khô khan trên sách vở, các em nhỏ giờ đây được trực tiếp chạm vào lịch sử, trải nghiệm thông qua các hoạt động tương tác đầy sáng tạo.

Tại Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, thời gian qua đã ra mắt Chương trình giáo dục di sản Hồ Chí Minh. Chiếc ô tô Peugeot 404, chiếc xe ô tô từng phục vụ Bác Hồ được hình tượng hóa, trở thành một nhân vật thiếu nhi, kể lại những câu chuyện mỗi khi được đưa đón Bác Hồ đi công tác. Chị Nguyễn Thị Lệ Thủy, cán bộ Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch chia sẻ: "Thông qua chương trình 'Hiện vật kể chuyện', chúng tôi muốn giúp các con hiểu sâu sắc hơn về những hành trình lịch sử của Bác Hồ. Chiếc xe Peugeot 404 đã được nhân cách hóa một cách sinh động; chiếc xe tự sự rằng: 'Vì tôi thấp bé, giúp Bác dễ dàng lên xuống nên Bác đã chọn tôi'. Từ đó, chiếc xe ấy mang trong mình niềm vinh dự lớn lao khi được đồng hành cùng Bác đến những vũng miền xa xôi của Tổ quốc, đưa Người đến gần hơn với nhân dân, chiến sĩ và các em nhỏ khắp mọi miền. Đó chính là giá trị tinh thần thiêng liêng của một Bảo vật Quốc gia. Những cán bộ tại đây luôn tâm niệm xây dựng một chương trình gần gũi nhất, để những câu chuyện lịch sử thấm sâu vào tâm hồn các thế hệ măng non một cách tự nhiên và dễ hiểu nhất."

Vừa qua, gần 1.000 em học sinh tiểu học đến từ nhiều trường học trên địa bàn Thủ đô đã được tham gia hoạt động diễu hành “Gieo mầm Đạo học cho thế hệ tương lai”. Hoạt động được tổ chức nhân kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám (1076 - 2026), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Trong trang phục mang biểu tượng kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám, các em học sinh đã diễu hành từ khu nội tự Văn Miếu - Quốc Tử Giám sang hồ Văn, biểu trưng cho sự tiếp nối bền bỉ của truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và niềm tin vào thế hệ tương lai.

Cô Trần Thị Mai Loan, giáo viên Trường Tiểu học La Thành, thành phố Hà Nội chia sẻ: "Tham gia hoạt động này, tôi thấy các con không chỉ có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về lịch sử Văn Miếu mà còn được khoác lên mình những bộ áo dài tuyệt đẹp của nhà thiết kế Minh Hạnh. Hình ảnh các con thướt tha trong tà áo dài giữa không gian cổ kính thực sự là một sự kết nối tuyệt vời giữa di sản văn hóa và tinh thần thời đại."

Khi di sản được đặt vào đời sống đương đại, trở thành môi trường giáo dục mở và nguồn cảm hứng sáng tạo, những giá trị quá khứ không bị lãng quên mà tiếp tục được tái sinh trong nhận thức và hành động của cộng đồng. Hành trình này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các nhà quản lý, cơ sở giáo dục, giới sáng tạo và toàn xã hội, để mỗi di tích không chỉ là nơi lưu giữ ký ức, mà còn là không gian nuôi dưỡng tri thức, khơi dậy sáng tạo và góp phần định hình bản sắc văn hóa Thủ đô trong tương lai.

Thanh Duyên