Tài sản số trước 'giờ G' pháp lý: Cơ hội mở ra cùng bài toán an ninh mạng năm 2026

Những vấn đề này đã được các chuyên gia phân tích thẳng thắn tại hội thảo “Kỷ nguyên tài sản số: Hành lang pháp lý và an ninh mạng 2026” diễn ra ngày 8-2 tại Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TPHCM.

Hành lang pháp lý tài sản số: từ “vùng xám” sang thí điểm có kiểm soát

Tại hội thảo, các diễn giả thống nhất rằng giai đoạn 2024–2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng của Việt Nam trong cách tiếp cận tài sản số. Nếu trước đây, tài sản số, đặc biệt là tài sản mã hóa, chủ yếu tồn tại trong “vùng xám” pháp lý, thì nay Chính phủ đã từng bước định hình khuôn khổ quản lý với mục tiêu vừa kiểm soát rủi ro, vừa khai thác tiềm năng kinh tế số.

Ông Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế số Việt Nam chia sẻ tại hội thảo ngày 8-2. Ảnh: Minh Anh

Theo ông Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế số Việt Nam, việc ban hành Quyết định 1236/QĐ-TTg về Chiến lược quốc gia phát triển công nghệ chuỗi khối và Luật Công nghiệp Công nghệ số 2025 cho thấy Nhà nước đã chính thức coi blockchain và tài sản số là một cấu phần của nền kinh tế số, thay vì chỉ nhìn dưới góc độ rủi ro tài chính.

“Vấn đề không còn là có cho phép hay không, mà là quản lý như thế nào để vừa tuân thủ chuẩn mực quốc tế, vừa bảo đảm lợi ích quốc gia”, ông Quý nhấn mạnh.

Một điểm mốc đáng chú ý khác là Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa, văn bản lần đầu tiên đặt ra các nguyên tắc cho việc chào bán, phát hành, tổ chức thị trường giao dịch và cấp phép cho các đơn vị cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa. Theo các chuyên gia pháp lý, cơ chế “thí điểm có kiểm soát” này phản ánh cách tiếp cận thận trọng nhưng không bảo thủ của Việt Nam trong bối cảnh nhiều quốc gia đang chạy đua thu hút dòng vốn Web3.

Ông Đào Tiến Phong, Giám đốc Investpush Legal, cho rằng động lực quan trọng phía sau việc hoàn thiện khung pháp lý tài sản số là yêu cầu tuân thủ Khuyến nghị số 15 của FATF về quản lý tài sản ảo và nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo (VASP). “Việc xây dựng khung pháp lý cho tài sản số không chỉ để phát triển thị trường mà còn nhằm đáp ứng cam kết đưa Việt Nam ra khỏi Danh sách Xám về phòng, chống rửa tiền”, ông Phong phân tích.

Từ góc nhìn thị trường vốn, ông Lương Cao Hoàng Bảo, đại diện VPBank Securities, nhận định rằng khi hành lang pháp lý dần rõ ràng, tài sản số có thể trở thành một phân khúc bổ trợ cho thị trường tài chính truyền thống, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang định hướng xây dựng trung tâm tài chính quốc tế. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng việc thu hút nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư nước ngoài sẽ phụ thuộc lớn vào mức độ minh bạch, an toàn và khả năng bảo vệ quyền lợi trên môi trường số.

An ninh mạng – điểm yếu của tài sản số

Nếu hành lang pháp lý được xem là điều kiện cần, thì theo các chuyên gia an ninh mạng, năng lực bảo vệ tài sản số mới là điều kiện đủ để thị trường phát triển bền vững. Ông Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm đào tạo quản trị và an ninh mạng ATHENA, cảnh báo rằng rất nhiều cá nhân và doanh nghiệp hiện nay đang sở hữu khối lượng tài sản số lớn nhưng lại thiếu kiến thức bảo mật cơ bản.

Theo ông Thắng, tài sản số không chỉ là tiền mã hóa hay NFT (một loại token mã hóa trên blockchain, đại diện cho một tài sản duy nhất), mà bao gồm toàn bộ hệ sinh thái tài khoản và dữ liệu, từ email, tài khoản ngân hàng, ví điện tử, mạng xã hội, đến tên miền, mã nguồn, API key và dữ liệu khách hàng.

“Chỉ cần một điểm yếu nhỏ như lộ mật khẩu hay nhiễm mã độc, kẻ tấn công có thể leo thang quyền truy cập và chiếm đoạt toàn bộ hệ thống”, ông Thắng nói.

Ông Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm đào tạo quản trị và an ninh mạng ATHENA, chi ra những trường hợp mất tài sản số phổ biến hiện nay. Ảnh: Minh Anh

Các hình thức rủi ro phổ biến được nêu tại hội thảo bao gồm chiếm quyền tài khoản (Account Takeover) thông qua phishing hoặc nhồi mật khẩu; lừa đảo chiếm đoạt tiền bằng cách giả mạo đầu tư, giả mạo hóa đơn hay mạo danh lãnh đạo doanh nghiệp; và đặc biệt là đánh cắp private key hoặc seed phrase, dẫn đến mất tài sản mã hóa không thể thu hồi.

Ngoài ra, các cuộc tấn công vào ví, sàn giao dịch hoặc hợp đồng thông minh, cũng như các hình thức ransomware và tống tiền dữ liệu, đang gia tăng cả về tần suất lẫn mức độ tinh vi. Một rủi ro khác ít được chú ý nhưng ngày càng phổ biến là SIM swap, cho phép kẻ gian vượt qua lớp xác thực OTP để chiếm quyền kiểm soát tài khoản.

Từ thực tiễn đào tạo và xử lý sự cố, ông Võ Đỗ Thắng cho rằng nhiều rủi ro không đến từ công nghệ quá phức tạp, mà bắt nguồn từ quy trình lỏng lẻo và cấu hình sai. Việc chia sẻ nhầm quyền truy cập, lưu trữ khóa bảo mật không an toàn, hay thiếu cơ chế sao lưu chuẩn có thể khiến doanh nghiệp trả giá đắt chỉ sau một sự cố.

Để giảm thiểu rủi ro, các chuyên gia khuyến nghị cần tiếp cận an ninh mạng theo hướng hệ thống, từ quản lý danh tính và xác thực đa yếu tố, bảo vệ thiết bị đầu cuối, đến giám sát, sao lưu và phục hồi dữ liệu. Với tài sản số, đặc biệt là tài sản mã hóa, việc coi an ninh mạng là một phần của chiến lược đầu tư thay vì chi phí phát sinh được xem là yếu tố sống còn.

Ông Đàm Thanh Hiệp, Chủ tịch Hội đồng quản trị New World Group Asset Management nhấn mạnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ của kinh tế đổi mới sáng tạo, kinh tế số và tài sản số, khi có hơn 20 triệu nhà đầu tư đã và đang tham gia giao dịch tài sản số, trong đó khoảng 12 triệu nhà đầu tư chứng khoán. Do đó, việc chuẩn bị kiến thức, nhận thức và hành lang pháp lý là yếu tố then chốt nhằm bảo vệ tài sản hợp pháp của nhà đầu tư, nhất là khi tài sản số đã và đang được nhìn nhận như một loại tài sản trong nền kinh tế hiện đại.

Minh Anh