Tại sao bất chấp cái chết để chinh phục Everest?

Nhà thám hiểm Barry Bishop cầm lá cờ Mỹ và cờ của Hiệp hội Địa lý Quốc gia tại đỉnh Everest.

Everest từ lâu được xem là cột mốc lớn nhất trong hành trình chinh phục của nhiều người mê leo núi. Theo Britannica, bách khoa toàn thư nổi tiếng của Anh, đây là ngọn núi cao nhất thế giới nếu tính theo độ cao so với mực nước biển, ở mức 8.849 m.

Mỗi mùa leo, Everest liên tục đón những đoàn người nối nhau tiến lên giữa giá lạnh, thiếu oxy và vô vàn rủi ro có thể cướp đi mạng sống. Năm 2023, Everest ghi nhận 12 người thiệt mạng và 5 người mất tích. Dù tai nạn, tử vong và cảnh ùn tắc gần đỉnh liên tục được cảnh báo, sức hút của ngọn núi này vẫn không hề suy giảm.

Lý do đầu tiên nằm ở tính biểu tượng. Với giới leo núi, đặt chân lên Everest đồng nghĩa chạm tới mục tiêu nổi tiếng nhất, khắc nghiệt nhất và dễ nhận diện nhất hành tinh

Reuters từng nhắc lại sức ám ảnh của bí ẩn Mallory - Irvine, 2 nhà leo núi tử nạn, như một phần trong lịch sử huyền thoại của Everest. Phần lớn người leo núi không đến đây chỉ để ngắm cảnh, mà vì giá trị biểu tượng quá lớn của hành trình chinh phục "nóc nhà thế giới", là nơi thành tựu cá nhân dễ được cả thế giới hiểu ngay chỉ qua một cái tên.

Nhưng sức hút Everest tồn tại song song với rủi ro lớn. Khi lên cao, cơ thể con người phải đối mặt với thiếu oxy, phù phổi, phù não, kiệt sức, tê cóng và nguy cơ ngã trượt. Từ năm 2000 đến nay, Everest ghi nhận trung bình khoảng 8 ca tử vong mỗi năm và khoảng 41% số ca tử vong được ghi nhận xảy ra ở độ cao trên 8.000 m, tức khu vực thường được gọi là “vùng tử thần”.

Biết rõ tiềm ẩn nhiều biến số, người ta vẫn leo, bởi với không ít người, chính độ khó và xác suất thất bại mới tạo nên giá trị của chiến thắng.

Một nhóm nhà leo núi rời trại và bắt đầu hành trình chinh phục đỉnh Everest.

Một lý do khác khiến Everest hút người leo là hành trình chinh phục nay đã dễ tiếp cận hơn trước. Nếu trước kia Everest chủ yếu gắn với các đoàn thám hiểm lớn, thì hiện tại nhiều người có thể lên núi thông qua các công ty dịch vụ chuyên nghiệp.

Năm 2023, Nepal cấp 478 giấy phép leo Everest. Chi phí cho một chuyến leo từ phía Nepal vào khoảng tối thiểu 26.700 USD mỗi người, gồm phí giấy phép, bình oxy, thực phẩm, hướng dẫn viên và đi lại nội địa. Điều đó cho thấy Everest vẫn rất đắt đỏ, nhưng không còn là mục tiêu quá xa vời như trước.

Sự phát triển của dịch vụ leo núi cũng khiến nhiều người tin rằng rủi ro có thể được kiểm soát tốt hơn. Các công ty thám hiểm, đội Sherpa hỗ trợ, oxy bổ sung, dây cố định, dự báo thời tiết và hệ thống hậu cần đầy đủ khiến hành trình lên Everest trở nên bài bản hơn.

Một nhóm nhà leo núi men theo các sợi dây cố định để leo lên vách Lhotse hướng tới South Col, một đèo núi nằm giữa Lhotse và đỉnh Everest. Tuyến South Col là lộ trình chinh phục thành công nhiều nhất trên ngọn núi này.

Everest gắn chặt với danh tiếng. Trong thời đại mạng xã hội, việc lên tới đỉnh "nóc nhà thế giới" không chỉ mang ý nghĩa cá nhân, mà còn có thể đem lại uy tín, thương hiệu, cơ hội tài trợ, xuất bản sách, làm phim hoặc nâng vị thế trong cộng đồng leo núi. Nhờ sức nặng về biểu tượng và giá trị xã hội khiến Everest tiếp tục hấp dẫn, kể cả với những người chưa có nhiều kinh nghiệm. Việc Nepal muốn siết điều kiện cấp phép cũng cho thấy ngày càng có nhiều người vẫn tìm cách lên núi dù chưa đủ năng lực.

Với Nepal, Everest còn là một nguồn thu quan trọng. Leo núi và trekking đóng góp đáng kể cho nền kinh tế nước này, còn riêng Everest mang về khoản tiền lớn từ phí giấy phép và các dịch vụ đi kèm.

Mỗi mùa leo núi, dòng khách đổ về giúp duy trì cả một hệ sinh thái phía sau, từ hướng dẫn viên, porter, công ty lữ hành đến khách sạn, trực thăng cứu hộ và các đơn vị hậu cần. Vì vậy, Everest luôn đông người leo không chỉ vì khát vọng chạm đỉnh, mà còn vì phía sau ngọn núi ấy là một guồng kinh tế vận hành bằng chính giấc mơ chinh phục.