Tại sao đường ống Đông-Tây lại quan trọng với nguồn cung dầu thế giới?

Vị trí đường ống dẫn dầu mỏ Đông-Tây của Saudi Arabia trên bản đồ. Ảnh: Wikimedia Commons

Theo truyền thông Mỹ ngày 15/9, ngày 11/9, Saudi Arabia thông báo đã đóng đường ống dẫn dầu Đông-Tây, đồng thời cáo buộc các cuộc tấn công bằng UAV từ bên trong Iraq gây ra thương vong và một số thiệt hại.

Chưa có nhóm nào tuyên bố đã thực hiện vụ tấn công, nhưng Tổng thống Mỹ Donald Trump đã hướng nghi vấn vào các nhóm thân Iran hoạt động bên trong Iraq. Bộ Ngoại giao Iran ngày 14/9 hoàn toàn bác bỏ cáo buộc này.

Đường ống Đông-Tây chạy tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ và cung cấp dầu cho các nhà máy lọc dầu ven biển của Saudi Arabia, đóng vai trò quan trọng trong việc đưa hàng triệu thùng dầu thô của nước này khỏi vịnh Ba Tư trong thời gian chiến tranh. Theo báo cáo của Capital Economics công bố ngày 14/9, việc đóng đường ống trên có thể khiến nguồn cung dầu toàn cầu giảm tới 4%.

Đường ống này có thể ngừng hoạt động kéo dài nhiều tuần, trong khi mức độ thiệt hại vẫn chưa được xác định rõ. Điều này đang khiến tình hình vốn đã khó khăn trên thị trường dầu mỏ toàn cầu thêm căng thẳng.

Tuần trước, lực lượng Houthi ở Yemen đã kiểm soát thành phố cảng Mocha bên Biển Đỏ và đảo Perim, nằm ở cửa ngõ eo biển Bab al-Mandeb, cho phép Saudi Arabia xuất khẩu dầu và các sản phẩm dầu tinh chế.

Việc lực lượng Houthi siết chặt kiểm soát hoạt động vận tải biển trên Biển Đỏ, cùng với việc đóng đường ống ngày 11/9, đã làm dấy lên lo ngại rằng những “van xả” chính của khu vực đối với hoạt động xuất khẩu dầu đang dần bị đóng lại. Giá dầu Brent và dầu WTI đều tăng hơn 3% trong ngày 14/9, lên lần lượt 108 USD và 103 USD/thùng.

Ông Bob McNally, Chủ tịch kiêm đồng sáng lập Tổ chức Năng lượng Rapidan, bình luận: “Sẽ thực sự là thảm họa nếu đường ống Đông-Tây không thể sớm được sửa chữa và đưa vào hoạt động trở lại. Đây là tuyến đường quan trọng nhất giúp Saudi Arabia chuyển hướng dòng dầu thô”.

Bất chấp giá dầu tăng vọt, thị trường dầu mỏ đã cho thấy khả năng chống chịu đáng kể trong thời gian chiến tranh Mỹ - Iran. Nguyên nhân là một phần dầu vẫn được vận chuyển qua eo biển Hormuz, một số nước đã tăng sản lượng và nhiều nước đã sử dụng nguồn dự trữ chiến lược. Ngoài ra, nhu cầu dầu mỏ toàn cầu cũng giảm.

Tuy nhiên, phần lớn khả năng chống chịu này có được nhờ phương án thay thế do đường ống Đông-Tây cung cấp.

Theo ông Richard Bronze, đồng sáng lập công ty Energy Aspects, trong thời gian chiến tranh, đường ống này vận chuyển trung bình khoảng 6 triệu thùng dầu thô/ngày, thấp hơn mức công suất tối đa 7 triệu thùng/ngày.

Ông cho biết, đường ống có hai chức năng: vận chuyển dầu thô để xuất khẩu và cung cấp dầu cho các nhà máy lọc dầu dọc bờ biển phía Tây Saudi Arabia, từ đó xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ như dầu diesel.

Theo ông Bronze, hiện các nhà giao dịch nhạy cảm hơn nữa với những gián đoạn trên thị trường thứ hai này vì quy mô thị trường nhỏ hơn và nguồn cung cũng đang chịu tác động khi các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga làm giảm nguồn cung.

Theo số liệu của AAA, giá dầu diesel trung bình tại Mỹ tuần trước lần đầu tiên vượt 6 USD/gallon. Trong báo cáo ngày 14/9, ông Andy Lipow, Chủ tịch công ty Lipow Oil Associates, viết rằng việc đường ống Đông-Tây ngừng hoạt động kéo dài có thể đẩy giá lên trên 6,5 USD/gallon.

Theo ông Johannes Rauball, chuyên gia phân tích dầu thô cấp cao tại Kpler, các kho dự trữ dầu thô tại Yanbu hiện còn khoảng 15 triệu thùng. Với tốc độ rút dầu trung bình, lượng dầu này chỉ đủ dùng trong khoảng 4 ngày trước khi các bể chứa cạn kiệt. Ông bình luận rằng dòng dầu qua đường ống trên dự kiến sẽ bị gián đoạn trong khoảng 1 tháng.

Theo tập đoàn Rystad Energy, gián đoạn kéo dài 1 tháng sẽ khiến tới 120 triệu thùng dầu xuất khẩu không được đưa ra thị trường và đẩy giá dầu tăng cao hơn.

Trong một báo cáo ngày 14/9, ông Janiv Shah, Phó Chủ tịch phụ trách thị trường hàng hóa của Rystad, dự báo các kho dự trữ tại Yanbu sẽ cạn trong vòng 5 đến 7 ngày.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng Saudi Arabia sẽ có thể khôi phục một phần dòng dầu qua đường ống trong khi tiến hành sửa chữa. Dù vậy, mất nguồn cung kéo dài sẽ biến cuộc khủng hoảng âm ỉ thành cuộc khủng hoảng bùng phát nhanh chóng.