Tại sao gọi là 'dầu cù là'?

Dầu cù là là tên gọi quen thuộc của nhiều loại dầu cao của Việt Nam. Ảnh: Alibaba.

Trong Chuyện Đông, Chuyện Tây, học giả An Chi giải đáp thắc mắc về nguồn gốc hai tiếng “cù là” trong danh ngữ “dầu cù là”. Theo ông, có ý kiến cho rằng tên gọi này bắt nguồn từ Cù Là, cách người xưa ở Nam Bộ gọi nước Miến Điện (Myanmar).

Lý giải trên gắn với nhãn hiệu dầu Mac Phsu, một loại dầu được sản xuất tại Miến Điện và từng được người dân Nam Bộ ưa chuộng. Theo giả thuyết này, vì sản phẩm có xuất xứ từ nước Cù Là nên được gọi là dầu cù là. Về sau, tên gọi trở nên phổ biến, dùng để chỉ nhiều loại dầu cao, không phân biệt nơi sản xuất.

An Chi cho biết trước khi dầu Mac Phsu có tổng đại lý tại Sài Gòn, người dân miền Tây Nam Bộ đã biết đến sản phẩm này từ lâu. Cuối thế kỷ 19, người Cù Là đến buôn bán tại vùng đất này và lập một xóm mang tên Cù Là thuộc làng Vĩnh Hòa Hiệp, cách chợ Rạch Giá khoảng 13 km. Dẫn lại bài viết Việc khẩn hoang vùng Rạch Giá của nhà nghiên cứu Sơn Nam, ông cho biết địa danh xóm Cù Là vẫn còn tồn tại cho đến những năm đầu thế kỷ 21.

Cũng có ý kiến cho rằng "cù là" trong cụm từ "dầu cù là" là biến âm của từ "súc-cù-là" - cách từ tiếng Pháp chocolat được Việt hóa. Sở dĩ người Việt gọi là "dầu cù là" vì loại dầu ngày đó có màu "súc-cù-là".

Tuy nhiên, học giả An Chi bác bỏ giả thiết này. Ông khẳng định người Nam Bộ chưa bao giờ phiên âm chocolate thành “súc-cù-là”. Ông dẫn lời học giả Vương Hồng Sển trong Sài Gòn năm xưa để chứng minh trẻ em ở Sóc Trăng từng gọi chocolate là “sô-cu-la”. Cách gọi này không thể là căn cứ để giải thích từ nguyên của “dầu cù là”.