Tại sao mùa lạnh huyết áp tăng và nguy cơ biến chứng?

Mùa lạnh không chỉ là yếu tố môi trường đơn thuần, mà còn là "chất xúc tác" khiến huyết áp dễ tăng cao, dao động thất thường, làm bệnh khó kiểm soát hơn so với mùa nóng.

Trên thực tế lâm sàng, chúng tôi ghi nhận số ca nhập viện do biến chứng tim mạch và đột quỵ tăng rõ rệt vào mùa lạnh, đặc biệt ở người cao tuổi. Điều này không phải ngẫu nhiên mà xuất phát từ những thay đổi sinh lý phức tạp của cơ thể khi tiếp xúc với thời tiết lạnh.

Vì sao mùa lạnh làm huyết áp tăng?

Khi nhiệt độ môi trường giảm, cơ thể kích hoạt phản xạ tự nhiên để giữ nhiệt bằng cách co các mạch máu ngoại vi, đặc biệt ở da, tay chân. Hiện tượng này giúp hạn chế thất thoát nhiệt nhưng đồng thời làm tăng sức cản của mạch máu.

Khi sức cản mạch tăng, tim buộc phải bơm máu mạnh hơn và nhiều áp lực hơn để đưa máu đi khắp cơ thể, từ đó làm huyết áp tăng lên. Ở người khỏe mạnh, cơ thể có thể điều chỉnh phần nào. Tuy nhiên, với người đã có xơ vữa động mạch, tăng huyết áp lâu năm, mạch máu kém đàn hồi, tình trạng này càng trở nên nguy hiểm.

Thời tiết lạnh cũng kích thích hệ thần kinh giao cảm hoạt động mạnh, làm tăng tiết các hormone stress như norepinephrine và adrenaline. Các hormone này gây:

Co mạch mạnh hơn;

Tăng nhịp tim;

Tăng sức co bóp của tim.

Hậu quả là huyết áp tăng cao đột ngột, đặc biệt vào sáng sớm hoặc khi vừa ra ngoài trời lạnh.

Mùa đông thường ít nắng, thời gian tiếp xúc ánh sáng mặt trời giảm, dẫn đến thiếu vitamin D. Nhiều nghiên cứu cho thấy vitamin D có vai trò trong việc điều hòa hệ renin–angiotensin, một hệ thống quan trọng kiểm soát huyết áp. Khi thiếu vitamin D, khả năng kiểm soát huyết áp của cơ thể suy giảm, khiến huyết áp dễ tăng hơn.

Vào mùa lạnh, đặc biệt ở các đô thị lớn, nồng độ bụi mịn PM2.5 tăng cao. Các hạt bụi này xâm nhập vào phổi và máu, gây phản ứng viêm toàn thân, làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, dẫn đến co mạch và tăng huyết áp.

Người bệnh cần tuân thủ việc khám, điều trị và uống thuốc đều đặn theo đơn của bác sĩ để duy trì huyết áp ổn định.

Ngoài ra, mùa lạnh, nhiều người ít vận động, ngại ra ngoài; Ăn nhiều thực phẩm giàu năng lượng, mặn hơn; Uống ít nước do ít cảm giác khát… Những yếu tố này làm tăng cân, tăng độ nhớt của máu, từ đó góp phần làm huyết áp khó kiểm soát.Nguy cơ biến chứng nghiêm trọng trong mùa lạnh ở bệnh nhân tăng huyết áp

1. Tai biến mạch máu não (đột quỵ)

Huyết áp tăng cao đột ngột có thể làm vỡ mạch máu não, gây xuất huyết não, hoặc làm tắc mạch do cục máu đông, dẫn đến nhồi máu não. Đây là biến chứng nguy hiểm nhất, có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề như liệt, rối loạn ngôn ngữ.

2. Nhồi máu cơ tim và suy tim

Khi mạch vành co lại trong thời tiết lạnh, trong khi tim phải làm việc nhiều hơn, nhu cầu oxy của cơ tim tăng cao nhưng lượng máu cung cấp lại giảm, dễ dẫn đến nhồi máu cơ tim. Về lâu dài, tim bị quá tải có thể dẫn đến suy tim.

Ngoài ra, mùa lạnh làm cơ thể dễ mất nước nhẹ, máu trở nên cô đặc hơn. Kết hợp với tăng huyết áp và xơ vữa mạch máu, nguy cơ hình thành cục máu đông tăng lên đáng kể.

Ai là nhóm nguy cơ cao cần đặc biệt chú ý?

Người cao tuổi;

Người tăng huyết áp lâu năm;

Người mắc đái tháo đường;

Người có bệnh tim mạch, bệnh thận mạn;

Người có tiền sử đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.

Những người này cần được theo dõi sát hơn trong mùa lạnh.

Biện pháp phòng ngừa và kiểm soát huyết áp trong mùa lạnh

Giữ nhiệt độ phòng ở mức thích hợp. Đặc biệt sau khi thức dậy không được rời khỏi giường ngay, nên hoạt động nhẹ nhàng tại giường sau đó mới dậy hẳn để tránh co mạch đột ngột.

Khi nhiệt độ giảm sâu, đối với những bệnh nhân tăng huyết áp cao tuổi có nhiều bệnh lý kèm theo cần tránh ra ngoài trời khi nhiệt độ quá thấp.

Dùng khẩu trang che mũi, miệng nếu phải đi ra ngoài trời có gió lạnh để tránh hít thở không khí lạnh.

Tập thể dục ở chỗ kín gió, ấm áp, hoặc tập ngay trong nhà khi thời tiết quá lạnh.

Chế độ ăn uống giàu vitamin, chất xơ, hạn chế dầu mỡ, hạn chế muối.

Điều này đặc biệt quan trọng khi thời tiết lạnh vì nó có thể làm tăng huyết áp. Tập trung vào chế độ ăn nhiều trái cây, rau, ngũ cốc nguyên hạt và protein nạc. Một số loại rau quả như rau bina, cà rốt và cam rất giàu kali và magiê, giúp điều hòa huyết áp.

Ngoài ra, giảm thực phẩm chế biến và đóng gói vì thường chứa nhiều natri. Thay vào đó, hãy nêm thức ăn với các loại thảo mộc và gia vị để hỗ trợ sức khỏe tim mạch.

Hạn chế lượng muối ăn vào vì natri dư thừa là một tác nhân gây ra huyết áp cao và giảm lượng muối ăn vào càng trở nên quan trọng hơn vào mùa đông. Nguyên nhân là do muối có thể làm trầm trọng thêm tình trạng co mạch do thời tiết lạnh.

Uống đủ nước. Mọi người thường uống ít nước hơn khi trời lạnh, nhưng giữ đủ nước rất quan trọng đối với quá trình lưu thông máu. Mất nước khiến máu đặc lại, làm tăng sức cản trong mạch máu. Để chống lại tình trạng này, hãy đảm bảo uống đủ nước mỗi ngày.

Dùng đồ uống ấm như trà thảo mộc để thúc đẩy vừa giữ nước vừa giữ ấm. Tránh dùng quá nhiều caffeine vì có thể có tác dụng lợi tiểu gây mất nước. Giữ đủ nước cũng có thể giúp giảm tác động tăng huyết áp của thời tiết lạnh.

Người bệnh cần tuân thủ việc khám, điều trị và uống thuốc đều đặn theo đơn của bác sĩ để duy trì huyết áp ổn định. Không tự ý thay đổi thuốc, uống tăng liều thuốc hoặc tự ý thay đổi thuốc.

Không hút thuốc lá làm tăng huyết áp nên người bệnh cần ngừng hút thuốc giúp giảm huyết áp. Đồng thời cũng có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim và cải thiện sức khỏe tổng thể, có thể giúp kéo dài tuổi thọ.

Tuyệt đối không tự bỏ thuốc khi huyết áp đã về chỉ số bình thường mà không có ý kiến của bác sĩ điều trị. Việc dừng thuốc đột ngột, dễ làm huyết áp tăng cao đột biến, gây những biến chứng nguy hiểm.

Chú ý đề phòng cảm cúm, các bệnh về hô hấp làm bùng phát cơn tăng huyết áp.

Lời khuyên từ bác sĩ

Mùa lạnh không phải là nguyên nhân gây tăng huyết áp, nhưng là yếu tố làm bệnh nặng lên và dễ biến chứng hơn. Việc chủ động phòng ngừa, theo dõi và điều chỉnh lối sống đóng vai trò then chốt giúp người bệnh vượt qua mùa lạnh an toàn, hạn chế tối đa nguy cơ đột quỵ và biến cố tim mạch.

Nếu bạn hoặc người thân đang mắc tăng huyết áp, đừng chủ quan trong mùa lạnh. Chăm sóc đúng cách hôm nay chính là bảo vệ sức khỏe và tính mạng cho ngày mai.

BS Nguyễn Văn Bàng