Tại sao xe tăng T-64 lại tỏ ra không đáng tin cậy?

Trong khi T-62 và T-72 được công bố tại cuộc duyệt binh ở Moskva chỉ 4 năm sau khi vào biên chế, thì xe tăng T-64 phải chờ đến 19 năm mới được diễu hành qua Quảng trường Đỏ.

Cái tên T-64 chỉ được nhắc đến trên báo chí Liên Xô vào năm 1986, và các đặc điểm của nó được tiết lộ 2 năm sau đó, khi việc sản xuất các phương tiện chiến đấu như vậy ở Kharkov đã ngừng lại.

Đến giữa những năm 1960, chiếc xe tăng này thực sự mang tính cách mạng. Nhiều giải pháp kỹ thuật vốn chỉ được thử nghiệm ở nước ngoài nay đã được đưa vào sản xuất hàng loạt.

Ví dụ, lớp giáp composite có khả năng chịu được đạn pháo 105 mm của NATO bắn từ khoảng cách hơn 500 mét. Khẩu pháo nòng trơn 115 mm được trang bị cơ chế nạp đạn đảm bảo tốc độ bắn lên tới 10 viên mỗi phút.

Bên cạnh đó là động cơ nhỏ gọn 700 mã lực cho phép chiếc xe tăng nặng 36 tấn tăng tốc trên đường cao tốc lên đến 65 - 70 km/h.

Năm 1967, 200 xe tăng T-64 đã tham gia cuộc tập trận quy mô lớn trên sông Dnepr nhân kỷ niệm 50 năm Cách mạng Tháng Mười. Tuy nhiên do giữ bí mật, không có thông tin nào được công bố về sự kiện này.

Các cơ quan tình báo phương Tây, đặc biệt là của Anh, chỉ biết đến sự tồn tại của T-64 vào năm 1971, sau cuộc tập trận Dvina vào tháng 3/1970. Hình ảnh về "những chiếc xe tăng không rõ nguồn gốc" bằng cách nào đó đã bị rò rỉ ra nước ngoài.

Do tình báo phương Tây không xác định được tên gọi chính thức, mẫu xe này được đặt tên là M-1971. Các nhà phân tích chỉ ước tính chính xác cỡ nòng pháo, nhưng sau đó họ đã mắc một loạt sai lầm.

Ví dụ, họ ước tính trọng lượng là 39 - 40 tấn, phóng đại chiều cao lên 2,5 mét, trong khi thực tế là 2,1 mét. Họ viết rằng kíp lái gồm 4 người. Phương Tây không nhận ra rằng sau khi đưa vào sử dụng hệ thống nạp đạn cơ giới, nhu cầu về người nạp đạn đã được loại bỏ.

Tổng cộng có 1.192 xe tăng T-64 được sản xuất. Trong thời gian phục vụ ngắn ngủi, nhiều vấn đề khác nhau đã phát sinh với động cơ, khung gầm và các hệ thống khác.

Những lỗi kỹ thuật nhiều đến mức 250 xe tăng đã phải loại bỏ chỉ vài năm sau khi sản xuất. Đây là một sự việc chưa từng có trong lịch sử chế tạo xe tăng của Liên Xô.

Năm 1969, xe tăng T-64A trang bị pháo 125 mm được đưa vào sản xuất, nhưng nó cũng gặp phải tất cả các vấn đề của mẫu trước đó, và phải mất thêm vài năm nữa để khắc phục chúng.

Năm 1976, những chiếc xe tăng này bắt đầu được chuyển giao cho các đơn vị thuộc Nhóm Lực lượng Liên Xô tại Đức (GSFG). Vào những năm 1980 - 1981, chúng xuất hiện trong Nhóm Lực lượng phía Nam đóng tại Hungary.

Một thời gian sau, các đơn vị này bắt đầu được trang bị phiên bản mang tên lửa dẫn đường T-64B. Nhưng khi đó bộ chỉ huy Liên Xô không còn tin rằng loại xe tăng này có thể cạnh tranh ngang hàng với M1 Abrams của Mỹ và Leopard 2 của Đức

Chính vì vậy ngay từ đầu những năm 1980, các đơn vị tác chiến tinh nhuệ của Liên Xô đã bắt đầu được trang bị lại bằng xe tăng T-80B với động cơ turbine khí 1.100 mã lực.

Vào những năm 1990, Quân đội Nga có các xe tăng T-64 với nhiều biến thể khác nhau được cất giữ tại các căn cứ bảo quản và đơn vị huấn luyện, nơi chúng được sử dụng cho đến khi hết hạn sử dụng rồi sau đó bị loại bỏ.

Tại Ukraine, xe tăng T-64 trở thành xương sống của lực lượng mặt đất, nhưng tất cả các mẫu xe còn tồn tại từ những năm 1960 đều bị phá hủy trước năm 2000.

Rất ít xe tăng từ những năm 1970 và 1980 còn lại trong Lực lượng Vũ trang Ukraine, và sau khi cuộc xung đột toàn diện với Nga bùng nổ, số lượng của chúng tiếp tục giảm nhanh chóng.