Ba Lan: Khủng hoảng chính trị - tư pháp leo thang, Mỹ kêu gọi kiềm chế
Cuộc khủng hoảng chính trị - tư pháp tại Ba Lan đang leo thang căng thẳng. Đại sứ Mỹ tại Warsaw, ông Tom Rose ngày 31/10 phát đi thông điệp kêu gọi các bên kiềm chế, trong bối cảnh tình hình xung quanh Tòa án Hiến pháp Ba Lan rơi vào trạng thái “dễ bùng nổ” do cuộc đối đầu giữa Chính phủ và cơ quan tư pháp tối cao.
Đại sứ Mỹ Tom Rose nhận định Ba Lan đang trải qua "một cuộc đối đầu chưa từng có tiền lệ giữa chính quyền đương nhiệm và tính độc lập của một thể chế hiến pháp". Việc hàng nghìn người tụ tập biểu tình bên ngoài trụ sở tòa án cùng với các tuyên bố trái ngược từ hai phía đang đẩy không khí chính trị Ba Lan vào thế nguy hiểm. Washington khẳng định dù không có quyền can thiệp vào công việc nội bộ của Warsaw, nhưng mối quan tâm hàng đầu của Mỹ là đảm bảo sự ổn định, an ninh và tương lai dân chủ của quốc gia đồng minh NATO quan trọng này.
Nguyên nhân dẫn đến bùng nổ biểu tình xuất phát từ việc Thẩm phán Anna Korwin-Piotrowska viện dẫn Điều 130 Luật Tổ chức Tòa án để ra lệnh đình chỉ công tác một tháng đối với Chánh án Bogdan Święczkowski và Phó Chánh án Bartłomiej Sochański. Bà Anna cáo buộc ông Święczkowski lạm quyền, cố tình lờ đi quy trình pháp lý và ngăn cản 5 thẩm phán do Quốc hội bầu chọn được tham gia xét xử vì lý do chính trị. Bà Anna cũng tự đảm nhận vai trò quyền Chánh án Tòa án Hiến pháp với lý do bà là thẩm phán có thâm niên cao nhất.
Đáp lại, phe ủng hộ Chánh án Święczkowski và đảng đối lập bảo thủ Luật pháp và Công lý (PiS) lên án đây là một “cuộc đảo chính vi hiến” do Thủ tướng Donald Tusk giật dây nhằm thâu tóm cơ quan tư pháp. Tình hình trở nên bạo lực khi người biểu tình ném vật thể nguy hiểm vào lực lượng chức năng, buộc cảnh sát phải can thiệp
Trước nguy cơ mất kiểm soát thể chế, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki (người thân cận với đảng PiS) đã ra lệnh cho chuyên cơ quay đầu trở về nước khi đang trên đường sang thăm Senegal. Trước đó, Tổng thống Nawrocki liên tục từ chối làm lễ tuyên thệ nhậm chức cho các thẩm phán do Quốc hội bầu, khiến Tòa án Hiến pháp rơi vào tình trạng tê liệt kéo dài.
Ở chiều ngược lại, Thủ tướng trung dung Donald Tusk bảo vệ hành động của chính quyền: “ Khôi phục pháp quyền là nhiệm vụ của chúng ta. Sau nhiều năm vô pháp dưới thời PiS, đây là một quá trình khó khăn, đôi khi đau đớn và đòi hỏi hành động quyết đoán. Không còn lựa chọn nào khác.”
Ông Tusk đã vướng vào cuộc đối đầu kéo dài với ông Nawrocki và PiS liên quan đến việc bổ nhiệm thẩm phán. Việc Tòa án Hiến pháp bị vô hiệu hóa cùng sự can thiệp của cảnh sát đánh dấu nấc thang khủng hoảng nghiêm trọng nhất tại Ba Lan kể từ khi liên minh của ông Tusk lên cầm quyền cuối năm 2023.
