Tái thiết Ukraine: Sẽ là cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam

Thương mại Việt Nam - Ukraine đang có nhiều tín hiệu tích cực. Ảnh minh họa.

Ngày 2/42026, Đại sứ quán Việt Nam tại Ukraine, Phòng Thương mại và Công nghiệp Ukraine (UCCI) phối hợp với Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo xúc tiến thương mại Việt Nam – Ukraine.

BALĨNH VỰC ƯU TIÊN TÁI THIẾT CỦA UKRAINE

Theo đánh giá mới nhất của Chính phủ Ukraine, Ngân hàng Thế giới và các đối tác quốc tế, tổng nhu cầu tái thiết Ukraine ước tính gần 600 tỷ USD trong vòng 10 năm tới, tương đương gần 3 lần GDP của nước này. Thiệt hại trực tiếp hiện đã lên tới khoảng 195 tỷ USD, tập trung vào ba mảng nhà ở, năng lượng và giao thông.

Nhưng điều khiến quá trình này khác biệt so với các cuộc tái thiết sau xung đột thông thường là tầm nhìn đi kèm: Ukraine không chỉ muốn khôi phục những gì đã bị ảnh hưởng, mà tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế theo hướng hiện đại, gắn với tiêu chuẩn của Liên minh châu Âu.

Điều đó có nghĩa là nhu cầu không dừng lại ở vật liệu xây dựng hay máy móc, mà còn bao gồm công nghệ, mô hình sản xuất mới và toàn bộ hệ sinh thái công nghiệp tương thích với thị trường EU.

Trong cấu trúc nhu cầu tái thiết, giao thông và logistics dẫn đầu với ước tính trên 96 tỷ USD, phản ánh thực tế Ukraine đang tái cấu trúc hệ thống vận tải để kết nối chặt chẽ hơn với EU. Tiếp theo là năng lượng với gần 91 tỷ USD — hệ thống điện bị ảnh hưởng đáng kể và Ukraine đang ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo cùng các hệ thống năng lượng phi tập trung.

Nhà ở và xây dựng cần gần 90 tỷ USD, với khoảng 14% nhà ở bị phá hủy hoặc hư hại. Công nghiệp và thương mại cần trên 60 tỷ USD, trong khi nông nghiệp — lĩnh vực có tính bổ sung cao với Việt Nam, cần trên 55 tỷ USD.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Nguyễn Việt San, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương, xác định ba lĩnh vực mà Ukraine đang có nhu cầu cấp thiết nhất từ góc nhìn thương mại.

Một là công nghiệp, đặc biệt là chế biến thực phẩm, vật liệu xây dựng và công nghiệp nhẹ. Nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và công nghệ rất lớn.

Hai là nông nghiệp: Ukraine có lợi thế về diện tích và tài nguyên nhưng đang thiếu thiết bị, công nghệ sau thu hoạch và năng lực chế biến sâu.

Ba là thương mại và phân phối: Hệ thống phân phối và chuỗi cung ứng còn nhiều gián đoạn, nhu cầu thiết lập lại kênh phân phối là rõ ràng.

DƯ ĐỊA HỢP TÁC SONG PHƯƠNG VÀ LỘ TRÌNH BA TẦNG THỜI GIAN

Trên nền tảng thương mại song phương, tín hiệu về cơ hội hợp tác cho doanh nghiệp Việt Nam – Ukraine là tích cực. Sau giai đoạn bị thu hẹp do xung đột, kim ngạch hai chiều đã phục hồi lên gần 1 tỷ USD năm 2024 và vượt mốc 1 tỷ USD trong năm 2025. Cơ cấu thương mại cho thấy tính bổ trợ lẫn nhau rõ ràng: Việt Nam xuất khẩu chủ yếu hàng tiêu dùng, thực phẩm, dệt may và điện tử; trong khi Ukraine xuất khẩu ngũ cốc, nguyên liệu nông nghiệp và kim loại sang Việt Nam. Hai nền kinh tế không cạnh tranh trực tiếp, và đó là nền tảng thuận lợi hiếm có.

Từ góc độ của Bộ Công Thương, lãnh đạo Vụ Phát triển thị trường nước ngoài đã phác thảo lộ trình hợp tác theo ba tầng thời gian.

Trong ngắn hạn, doanh nghiệp có thể đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng tiêu dùng, thực phẩm và vật tư sản xuất. Nhu cầu thị trường Ukraine đang phục hồi rõ rệt và đây là mảng gần nhất với năng lực hiện có của nhiều doanh nghiệp Việt Nam.

Trong trung hạn, cơ hội nằm ở việc tham gia vào các dự án tái thiết có sự tham gia của EU, Ngân hàng Thế giới hay Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD), thông qua vai trò cung cấp thiết bị, dịch vụ hoặc công nghệ.

Và cuối cùng trong dài hạn, hợp tác nông nghiệp và chế biến nông sản được đánh giá là hướng tiềm năng nhất, có thể phát triển thành chuỗi giá trị chung bền vững giữa hai nước.

Ông Nguyễn Việt San, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương.

“Ở tầm dài hơn, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể xem xét đầu tư, thiết lập cơ sở sản xuất, trung tâm phân phối hoặc hệ thống logistics tại Ukraine, đặc biệt khi Ukraine ngày càng hội nhập sâu vào thị trường EU, tạo ra một cửa ngõ tiềm năng vào không gian kinh tế châu Âu rộng lớn hơn”, ông San nhận định.

Bên cạnh đó, nhìn từ góc độ chính sách, Việt Nam có một lợi thế không phải quốc gia nào cũng có: chính sách đối ngoại độc lập và cân bằng. Trong bối cảnh nhiều đối tác quốc tế bị ràng buộc bởi các liên minh địa chính trị, vị thế trung lập của Việt Nam trở thành một cơ sở thuận lợi thực sự để triển khai hợp tác với Ukraine trên nguyên tắc thực chất và cùng có lợi.

Tuy nhiên, cả hai phía Việt Nam và Ukraine đều thừa nhận rằng cơ hội không đồng nghĩa với rủi ro thấp. Ông San lưu ý bốn điểm mà doanh nghiệp bắt buộc phải kiểm soát kỹ trước khi vào thị trường: xác minh tình trạng pháp lý của đối tác; thực hiện thanh toán đúng quy định thông qua hệ thống IBAN; ký kết hợp đồng đầy đủ với biên bản nghiệm thu rõ ràng; và tính toán thận trọng chi phí logistics — vốn đang cao hơn bình thường do chuỗi cung ứng khu vực vẫn còn gián đoạn. Đây là những vấn đề phát sinh trong thực tế, không phải cảnh báo lý thuyết.

Để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua các rào cản đó, Thương vụ Việt Nam tại Ukraine, cho biết sẽ sẵn sàng cung cấp dịch vụ kết nối đối tác, thông tin thị trường, xác minh doanh nghiệp và hỗ trợ xúc tiến thương mại. Khuyến nghị được đưa ra là doanh nghiệp nên trao đổi với Thương vụ trước khi triển khai bất kỳ kế hoạch cụ thể nào.