Tài xế công nghệ, người giao hàng thu nhập bấp bênh, có nên bắt buộc đóng bảo hiểm xã hội?

Chưa rõ đối tượng, trách nhiệm các bên, phương thức đóng

Chiều 21/10, Quốc hội thảo luận ở Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH).

Tham gia thảo luận tại Tổ Thanh Hoá - Gia Lai về mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên thống nhất với chủ trương mở rộng diện bao phủ BHXH, đặc biệt đối với người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số. Đây là định hướng phù hợp với sự chuyển dịch cơ cấu lao động, phát triển kinh tế số và yêu cầu mở rộng an sinh xã hội.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên thảo luận tại tổ, chiều 21/10.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, các khái niệm còn khá rộng, chưa xác định rõ tiêu chí phân định đối tượng, trách nhiệm đóng của các bên, căn cứ và phương thức đóng, nhất là trường hợp người lao động có thu nhập biến động hoặc làm việc trên nhiều nền tảng.

"Luật cần xác lập rõ các nguyên tắc, tiêu chí cốt lõi để xác định đối tượng tham gia bắt buộc, đồng thời có lộ trình triển khai phù hợp với đặc điểm quan hệ việc làm, khả năng quản lý thu nhập và điều kiện tổ chức thực hiện. Nếu không làm rõ, có thể dẫn đến mở phạm vi quá rộng diện bao phủ về mặt pháp lý nhưng không đủ điều kiện tổ chức thực hiện, đồng thời phát sinh tranh chấp về trách nhiệm đóng và tăng chi phí tuân thủ", Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị.

"Lực lượng lao động trên nền tảng số như tài xế công nghệ, người giao hàng... đang tăng nhanh nhưng gần như đứng ngoài lưới an sinh; khi ốm đau, tai nạn hay về già, họ không có chỗ dựa. Đây là khoảng trống cần được lấp đầy" - ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (TP Hải Phòng) nói.

Quang cảnh thảo luận tại tổ.

Theo ông, dự thảo luật chưa xác định cụ thể đối tượng tham gia, thu nhập làm căn cứ đóng, trách nhiệm đóng góp của doanh nghiệp nền tảng. Trong khi đó, thu nhập của nhóm lao động này còn bấp bênh, việc phát sinh thêm nghĩa vụ đóng bắt buộc có thể tạo gánh nặng tài chính. Nếu giữ quy định, luật cần xác lập các tiêu chí, nguyên tắc cơ bản và bắt buộc lấy ý kiến người chịu tác động.

Đại biểu cũng đề nghị thời điểm áp dụng không sớm hơn năm 2028, nhằm có đủ thời gian hoàn thiện pháp luật liên quan và hệ thống dữ liệu liên thông. Trường hợp chưa đủ điều kiện quy định rõ, ông đề xuất chưa sửa khoản 6 Điều 2 trong lần này, mà xem xét khi sửa đổi toàn diện Luật BHXH. Trong thời gian chuyển tiếp, cần tiếp tục duy trì và nâng mức hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện cho nhóm lao động này...

Đồng quan điểm, ĐBQH Bùi Thị Quỳnh Thơ (Hà Tĩnh) đặt câu hỏi: "Có tiêu chí nào để xác định những người này có thu nhập ổn định và duy trì công việc trong thời gian dài hay không? Việc yêu cầu các đối tượng này tham gia BHXH bắt buộc đã được đánh giá tác động đầy đủ chưa? Các đối tượng chịu tác động đã được lấy ý kiến hay đây mới chỉ là đề xuất của Cơ quan soạn thảo đang trong quá trình xin ý kiến các bên liên quan?".

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn thảo luận tại tổ.

Bà cũng băn khoăn, việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc có thể làm gia tăng nghĩa vụ tài chính, ảnh hưởng đến thu nhập của một bộ phận không nhỏ người lao động, đặc biệt là những người có thu nhập thấp hoặc không ổn định. Do đó, Cơ quan soạn thảo cần tiếp tục làm rõ các tiêu chí xác định đối tượng, mức thu nhập làm căn cứ đóng, chủ thể có trách nhiệm đóng, phương thức đóng và lộ trình thực hiện. Đặc biệt, cần làm rõ cơ chế phân chia trách nhiệm đóng giữa người lao động và các tổ chức, doanh nghiệp vận hành nền tảng số.

"Việc mở rộng đối tượng tham gia cần gắn với lộ trình phù hợp, có thể triển khai theo từng nhóm đối tượng và từng giai đoạn, bảo đảm khả năng tuân thủ cũng như duy trì việc tham gia BHXH lâu dài", đại biểu góp ý.

Phạm vi rất rộng, chưa bảo đảm tính khả thi

Trước đó, sáng cùng ngày, trình Quốc hội dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, dự thảo bổ sung, sửa đổi quy định theo hướng Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) quyết định việc tham gia BHXH bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên trên cơ sở đề xuất của Chính phủ phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải.

Việc này để đảm bảo có lộ trình mở rộng độ bao phủ của chính sách BHXH phù hợp, khả thi với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số.

Qua thẩm tra, Ủy ban Văn hoá và Xã hội cơ bản tán thành về nguyên tắc đối tượng tham gia BHXH nhằm từng bước mở rộng diện tham gia, bảo đảm quyền lao động, quyền an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và thực hiện mục tiêu của Nghị quyết 28 về cải cách chính sách BHXH.

Tuy nhiên, việc quy định nhóm đối tượng "người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số" thuộc phạm vi tham gia BHXH bắt buộc là rất rộng, chưa bảo đảm tính khả thi, cần được cân nhắc, đánh giá tác động kỹ lưỡng, đa chiều. Do đó, Uỷ ban đề nghị Chính phủ tiếp tục xem xét và thực hiện đầy đủ kết luận 276 của UBTVQH, nghiên cứu, bổ sung trong dự luật quy định rõ đối tượng và thời điểm cụ thể triển khai thực hiện.

Trường hợp chưa thể quy định rõ đối tượng, thời điểm triển khai, chưa đạt được sự đồng thuận của đối tượng dự kiến sẽ phải tham gia BHXH bắt buộc, đề nghị Chính phủ sửa đổi nội dung này khi sửa đổi toàn diện Luật BHXH do quy định hiện hành đã bao phủ các trường hợp mà Chính phủ đề xuất.