Tầm cao mới trong quan hệ Việt Nam - Liên minh châu Âu

Hợp tác Việt Nam - EU phát triển toàn diện

Ngày 21-10, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam bắt đầu chuyến thăm chính thức EU theo lời mời của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa. Chuyến thăm mang ý nghĩa hết sức quan trọng, là chuyến thăm chính thức EU đầu tiên của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, diễn ra trong bối cảnh Việt Nam triển khai những định hướng phát triển mới sau Đại hội XIV của Đảng và cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI, khẳng định quyết tâm thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế và tranh thủ nguồn lực bên ngoài cho phát triển đất nước.

Hơn 35 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 28-11-1990, Việt Nam và EU đã xây dựng nền tảng hợp tác vững chắc, không ngừng mở rộng cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Hai bên ký Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện (PCA) năm 2012, có hiệu lực từ năm 2016; ký Hiệp định Tham gia Khung (FPA) năm 2019, tạo điều kiện để Việt Nam tham gia các hoạt động quản lý khủng hoảng do EU dẫn dắt. Đặc biệt, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) và Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam - EU (EVIPA) được ký năm 2019, mở ra giai đoạn hợp tác kinh tế sâu rộng hơn.

Tháng 1-2026, hai bên chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện nhân chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch Hội đồng châu Âu (EC) António Costa. Đây là dấu mốc quan trọng, phản ánh mức độ tin cậy chính trị ngày càng cao và sự hội tụ lợi ích chiến lược giữa Việt Nam với một trong những trung tâm kinh tế, chính trị hàng đầu thế giới.

Thương mại tiếp tục là trụ cột nổi bật trong quan hệ song phương. Có hiệu lực từ ngày 1-8-2020, EVFTA góp phần giảm rào cản thuế quan, mở rộng thị trường và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp hai bên. Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của EU trong ASEAN, trong khi EU thuộc nhóm đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam. Tổng kim ngạch thương mại hai chiều từ năm 1995 đến tháng 6-2026 đã vượt 900 tỷ USD. Đáng chú ý, khoảng 383,8 tỷ USD được tạo ra trong gần 6 năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 41,4 tỷ USD, cho thấy dư địa hợp tác giữa hai bên vẫn còn rất lớn.

Hợp tác đầu tư cũng là điểm sáng đáng chú ý khi các doanh nghiệp EU có thế mạnh về công nghệ, quản trị và tài chính đang đầu tư hoặc mở rộng hoạt động tại Việt Nam trong các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, hạ tầng, logistics, tài chính, công nghệ cao và nông nghiệp bền vững. Điều Việt Nam cần không chỉ là gia tăng quy mô vốn mà còn phải thu hút dòng vốn chất lượng cao, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với đối tác châu Âu.

Trên bình diện đa phương, Việt Nam và EU có nhiều điểm tương đồng trong việc đề cao luật pháp quốc tế, ủng hộ vai trò của Liên hợp quốc và chủ nghĩa đa phương, thúc đẩy thương mại tự do, công bằng. Hai bên phối hợp tại các diễn đàn ASEAN - EU, Diễn đàn hợp tác Á - Âu (ASEM) và các tổ chức quốc tế, góp phần thúc đẩy đối thoại, hợp tác và giải quyết các thách thức chung.

Những kết quả hợp tác nhiều mặt đó cho thấy quan hệ Việt Nam - EU đã vượt xa khuôn khổ hợp tác thương mại đơn thuần, từng bước trở thành mối quan hệ có chiều sâu chiến lược, gắn kết lợi ích phát triển của hai bên với những vấn đề lớn của khu vực và thế giới.

Thúc đẩy hơn nữa quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện

Trong bối cảnh quan hệ giữa Việt Nam và EU không ngừng được tăng cường, chuyến thăm chính thức Việt Nam của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tới EU có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với quan hệ Việt Nam - EU. Đặc biệt, việc hai bên nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện nhân chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch EC António Costa tháng 1-2026 là dấu mốc lịch sử, đưa Việt Nam trở thành quốc gia ASEAN đầu tiên có khuôn khổ quan hệ cao nhất với EU, thể hiện mức độ tin cậy chính trị và tầm nhìn chiến lược chung trong giai đoạn phát triển mới.

Đại sứ Việt Nam tại Bỉ, Trưởng Phái đoàn Việt Nam bên cạnh EU Nguyễn Hương Trà nhấn mạnh chuyến thăm khẳng định tầm quan trọng của EU và Bỉ trong tổng thể chính sách đối ngoại, hội nhập quốc tế của Việt Nam; là bước đi nhằm củng cố tin cậy chính trị, làm sâu sắc quan hệ với các đối tác và đưa hợp tác bước sang giai đoạn phát triển mới. Trong khi đó, Đại sứ EU tại Việt Nam Julien Guerrier đánh giá chuyến thăm là dấu mốc quan trọng, thể hiện vị trí của EU đối với Việt Nam và vai trò ngày càng nổi bật của Việt Nam đối với EU. Đây là cơ hội để hai bên củng cố khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện, thúc đẩy hợp tác trong thương mại, đầu tư, năng lượng, giáo dục, khoa học - công nghệ và an ninh.

Để khai thác hiệu quả khuôn khổ mới, trước hết, hai bên cần thúc đẩy triển khai đầy đủ EVFTA và sớm hoàn tất quá trình phê chuẩn EVIPA. Nếu EVFTA mở rộng cơ hội thương mại thì EVIPA có vai trò củng cố niềm tin của nhà đầu tư, tăng tính ổn định và khả năng dự đoán của môi trường kinh doanh. Việc sớm đưa hiệp định này vào thực thi sẽ góp phần khơi thông nguồn lực đầu tư dài hạn từ châu Âu.

Một ưu tiên khác là biến hợp tác khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo thành động lực phát triển thực chất. Việt Nam cần chủ động xác định những lĩnh vực có nhu cầu cấp thiết, từ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo đến năng lượng sạch và sản xuất thông minh để xây dựng chương trình hợp tác cụ thể. Cùng với tiếp nhận công nghệ, cần chú trọng đào tạo nhân lực, nâng cao năng lực nghiên cứu trong nước và thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ cao.

Trong chuyển đổi xanh, hợp tác với EU cần gắn các cam kết khí hậu với nguồn vốn, công nghệ và dự án khả thi, đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Hai bên cũng có thể mở rộng phối hợp trong ứng phó với tội phạm xuyên quốc gia, an ninh mạng và các thách thức an ninh phi truyền thống.

Đại sứ Julien Guerrier đánh giá, Việt Nam đang khẳng định vị trí ngày càng quan trọng trong cộng đồng quốc tế, với vai trò chủ động tại ASEAN và sự tham gia tích cực vào các diễn đàn khu vực, toàn cầu. EU coi trọng vai trò đó và sẵn sàng đồng hành với Việt Nam trong việc thúc đẩy hòa bình, pháp quyền và chủ nghĩa đa phương. Vị thế quốc tế ngày càng tăng tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam mở rộng quan hệ với các đối tác lớn. Trong khi đó, hợp tác sâu rộng với EU giúp Việt Nam tăng cường nguồn lực, tiếp cận công nghệ và nâng cao năng lực hội nhập, qua đó củng cố khả năng tự chủ chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu gay gắt. Điều quan trọng là Việt Nam tiếp tục kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi và bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc. Mở rộng quan hệ với EU không chỉ nhằm tranh thủ thị trường, vốn và công nghệ mà còn góp phần tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển đất nước.

Chuyến thăm chính thức EU của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được trông đợi tạo bước chuyển chiến lược, củng cố tin cậy chính trị ở cấp cao nhất, nâng tầm và định vị lại ở mức độ cao hơn, hiệu quả hơn, thực chất hơn quan hệ hợp tác, đồng thời mở ra những cơ hội hợp tác mới trong việc nâng cao năng lực phát triển và tự chủ chiến lược của cả Việt Nam cũng như đối tác EU trong giai đoạn phát triển mới của mỗi bên; qua đó mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời đóng góp tích cực cho hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững ở hai khu vực và trên thế giới.