Tạm hoãn Nghị định 46, doanh nghiệp vẫn chưa hết âu lo

Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13 của Chính phủ về việc thắt chặt quản lý an toàn thực phẩm là một nỗ lực đáng ghi nhận nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, việc có hiệu lực ngay lập tức, thiếu quy định chuyển tiếp cũng như nhiều thay đổi trong thủ tục đã tạo ra cú sốc với các doanh nghiệp.

Mặc dù những vướng mắc này đã tạm “hạ nhiệt” bằng Nghị quyết số 09/2026 ngày 4.2, dời thời hạn áp dụng Nghị định 46 đến ngày 15.4, tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn rất băn khoăn.

Đại diện một doanh nghiệp cho hay “tuy hoãn thực thi Nghị định 46 và có ưu tiên thông quan hàng thực phẩm, nhưng hàng của chúng tôi ở sân bay vẫn chưa thông quan, vì bên nào cũng quá tải”.

Một doanh nghiệp khác bày tỏ mong sớm có hướng dẫn chi tiết các hồ sơ đăng kí theo nghị định mới. Ví dụ như việc lấy mẫu theo kiểm tra thông thường là kiểm tra các chỉ tiêu như thế nào? Chi phí ra sao? Các chỉ tiêu kiểm tra ngẫu nhiên (1/3 hoặc 1/2 các chỉ tiêu theo công bố), tính kiểm trên 1 lô hàng chung hay từng sản phẩm? Nếu lấy kiểm tra hết thì chi phí mỗi lô hàng đội lên rất nhiều.

“Bây giờ đã gần Tết, nghỉ Tết xong thì quay đi quay lại đã đến ngày 16.4, không còn nhiều thời gian”, đại diện doanh nghiệp nêu.

Doanh nghiệp vẫn nhiều băn khoăn quanh Nghị định 46

Các trăn trở này của các doanh nghiệp nhập khẩu không phải không có lý. Tại hội nghị mới đây, các hiệp hội, doanh nghiệp cũng kiến nghị nhiều nội dung xoay quanh vấn đề này.

Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.HCM (FFA) cho rằng, doanh nghiệp lo ngại về năng lực thực thi ở cấp địa phương. Hai văn bản trên giao thêm khối lượng công việc rất lớn cho các sở ngành như: Thẩm định hồ sơ kỹ thuật phức tạp, xác định chỉ tiêu kiểm nghiệm, lấy mẫu, phối hợp kiểm tra và cấp nhiều loại giấy xác nhận... Đây không chỉ là tăng số lượng thủ tục mà còn đòi hỏi chuyên môn sâu, nhân lực đạt chuẩn và hệ thống phòng kiểm nghiệm tương xứng.

Trong bối cảnh nhiều địa phương đang tinh giản biên chế, địa bàn quản lý rộng việc bổ sung nhiệm vụ mà chưa đánh giá đầy đủ nguồn lực là rủi ro lớn. Nếu lực lượng thực thi quá tải, mà chắc chắn là quá tải, thì doanh nghiệp là nơi gánh chịu hậu quả như thông quan chậm, kéo dài thời gian giải quyết hồ sơ, tăng chi phí tuân thủ...

"Ở đây chủ yếu vẫn là tiền kiểm về hồ sơ, chưa chứng minh được hiệu quả tương xứng trong việc kiểm soát lượng thực phẩm. Khi chính chúng ta cũng thừa nhận nhân lực quản lý còn hạn chế, việc mở rộng khối lượng kiểm tra như vậy thì bộ máy thực thi có đáp ứng nổi hay không? Trong khi đó, xu hướng quản lý trên thế giới từ lâu rồi đã chuyển sang hậu kiểm dựa trên quản lý rủi ro...", bà Lý Kim Chi nói.

Tương tự, đại diện Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị cũng kiến nghị có cơ chế riêng đối với hàng xuất khẩu bị trả về. Hiện nay, nếu áp dụng cứng Điều 10, hàng hồ tiêu và gia vị xuất khẩu bị trả về sẽ không đủ điều kiện chuyển sang tiêu thụ nội địa, khiến doanh nghiệp mất hoàn toàn phương án xử lý rủi ro.

Hiệp hội kiến nghị không coi hàng xuất khẩu bị trả về là “hàng nhập khẩu thông thường”; cho phép chuyển tiêu thụ nội địa nếu đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật, chỉ tiêu an toàn thực phẩm tại Việt Nam; có hướng dẫn rõ ràng để doanh nghiệp và cơ quan thực thi áp dụng thống nhất.

VPSA kiến nghị chuyển cách tiếp cận từ tăng tiền kiểm sang tăng hậu kiểm, kiến nghị công nhận chứng chỉ quốc tế và làm rõ khái niệm liên quan; công nhận các chứng chỉ quốc tế phổ biến (ISO, HACCP, GMP…) thay thế một số yêu cầu mang tính hình thức.

Tình trạng ách tắc hàng hóa nhập khẩu cơ bản đã được giải quyết

Đại diện AFT, EuroCham và AmCham thống nhất kiến nghị Chính phủ gia hạn thời gian thực thi nghị định 46 ít nhất đến 1.6.2026, đồng thời cho phép tiếp tục áp dụng cơ chế kiểm tra hiện hành trong giai đoạn chuyển tiếp.

Nhiều hiệp hội cho rằng cân nhắc sửa đổi nghị định 46 để tránh những tắc nghẽn nảy sinh sau ngày 15.4 tới đây. Việc sửa đổi văn bản này và Luật An toàn thực phẩm sắp tới cần chú trọng nguyên tắc tập trung vào quản lý rủi ro và hậu kiểm, làm sao vẫn đảm bảo mục tiêu là siết chất lượng, an toàn sản phẩm nhưng đỡ gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp.

Theo đó, nên siết chặt những lỗ hổng đã được thấy trong thực tiễn (cần quản lý cả chất lượng chứ không chỉ quản lý an toàn); chú trọng kiểm tra theo mức độ rủi ro, không được làm dàn trải hay quá mức.

Cũng nói với Một Thế Giới, Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TGS cho rằng đối với cộng đồng doanh nghiệp, giai đoạn tạm dừng áp dụng các chế tài của Nghị định 46 theo Nghị quyết 09/2026/NQ-CP (kéo dài đến hết ngày 15.4.2026) là thời điểm then chốt để các đơn vị tiến hành tổng rà soát quy trình sản xuất, chuẩn hóa hồ sơ công bố chất lượng và tự thẩm định nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn.

“Sự chuẩn bị kỹ lưỡng này sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng nền tảng pháp lý vững chắc, sẵn sàng đáp ứng ngay khi các quy định có hiệu lực trở lại”, ông Tuấn nói.

Bên cạnh đó, ông Tuấn cho rằng về định hướng sửa đổi Nghị định 46, cần có sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy quản lý từ "tiền kiểm" dàn trải sang quản lý dựa trên rủi ro.

“Các quy định sửa đổi nên được thiết kế theo hướng tạo điều kiện thông thoáng, áp dụng cơ chế hậu kiểm đối với những doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt, và chỉ tập trung nguồn lực giám sát chặt chẽ những nhóm hàng hóa hoặc đối tượng có nguy cơ cao”, ông Tuấn nêu.

Lam Thanh