Tấm lòng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với thương binh, liệt sĩ

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước tặng quà cho người có công, nhân chứng lịch sử tiêu biểu nhân kỷ niệm 78 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2025). Ảnh tư liệu: Thống Nhất/TTXVN

Người nhắc nhở: “Thương binh, bệnh binh, gia đình quân nhân và gia đình liệt sĩ là những người có công với Tổ quốc, với nhân dân. Cho nên bổn phận của chúng ta là phải biết ơn, phải thương yêu và giúp đỡ họ” (1). Những lời căn dặn của Bác không chỉ thể hiện sự quan tâm sâu sắc đối với thương binh mà còn đặt nền móng cho chính sách ưu đãi người có công của Đảng và Nhà nước ta sau này.

“Tổ quốc, đồng bào phải biết ơn, phải giúp đỡ những người con anh dũng ấy"

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, đưa nhân dân ta thoát khỏi xích xiềng nô lệ của thực dân, phong kiến. Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Thủ đô Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Nhưng niềm vui được hưởng độc lập, tự do của nhân dân ta chưa trọn vẹn vì chỉ 21 ngày sau Ngày Quốc khánh, ngày 23/9/1945, thực dân Pháp với âm mưu xâm lược nước ta một lần nữa, đã gây hấn ở Sài Gòn. Nhân dân Nam Bộ lại phải tiếp tục cầm súng, đứng lên cứu nước. Trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, rất nhiều người con ưu tú của dân tộc đã ngã xuống trên chiến trường hoặc khi trở về đã mang thương tật.

Cảm kích trước những hy sinh đó, ngày 16/2/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 20/SL quy định chế độ hưu bổng, thương tật và tiền tuất tử sĩ. Đây là văn bản pháp quy đầu tiên khẳng định vị trí quan trọng của công tác thương binh, liệt sĩ đối với cuộc kháng chiến và sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, Chính phủ đến thương binh, bệnh binh và gia đình liệt sĩ.

Sau đó, tháng 6/1947, Bác chỉ thị đề nghị Chính phủ chọn một ngày trong năm làm “Ngày Thương binh toàn quốc” để đồng bào có dịp tỏ lòng hiếu nghĩa, yêu mến thương binh. Thực hiện chỉ thị của Người, Hội nghị trù bị gồm đại biểu các cơ quan, các ngành ở Trung ương, khu và tỉnh họp tại Thái Nguyên nhất trí lấy ngày 27/7 là Ngày Thương binh toàn quốc.

Trong Ngày Thương binh toàn quốc tổ chức lần đầu tiên ở Việt Bắc (27/7/1947), tại cuộc mít tinh kỷ niệm có mặt 2.000 người tham dự, Ban Tổ chức đã đọc bức thư của Bác Hồ gửi Ban Thường trực của Ban Tổ chức Ngày Thương binh toàn quốc, nói rõ ý nghĩa của ngày kỷ niệm và kêu gọi mọi người có hành động thiết thực giúp đỡ thương binh: “Thương binh là những người đã hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào. Vì lợi ích của Tổ quốc, của đồng bào, mà các đồng chí chịu ốm yếu, què quặt. Vì vậy Tổ quốc, đồng bào phải biết ơn, phải giúp đỡ những người con anh dũng ấy" (2).

Thiếu nhi và đoàn viên thanh niên Sơn La thắp hương tưởng nhớ các Anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Yên Châu. Ảnh: Quang Quyết/TTXVN

Trong lễ kỷ niệm 30 năm Ngày thành lập Đảng, Người nhấn mạnh: “Máu đào của các liệt sĩ ấy đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói. Sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ đã chuẩn bị cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do. Nhân dân ta đời đời ghi nhớ công ơn các liệt sĩ…” (3).

Tình yêu thương của Bác đối với thương binh còn được thể hiện ở những nghĩa cử cao đẹp, bình dị và rất đỗi tự nhiên trong đời sống thường ngày. Người thường trích một tháng lương, dùng tiền do các Việt kiều biếu, dùng những bộ quần áo, khăn tay, cùng nhiều vật dụng khác để làm quà tặng cho anh em thương binh tại các trại điều dưỡng. Trong vòng 22 năm (1947-1969), Bác đã 14 lần gửi quà, tiền nhân Ngày Thương binh, liệt sĩ. Việc làm của Người vừa thiết thực, vừa tạo thành một phong trào xã hội rộng lớn, thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia.

“Chính phủ và đồng bào phải báo đáp thế nào cho xứng đáng”

Kế thừa truyền thống đạo lý “uống nước nhớ nguồn”của dân tộc, đặc biệt thấu hiểu những hy sinh, cống hiến của các anh hùng liệt sĩ, thương binh đối với đất nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh có nhiều sáng kiến phát động các phong trào để nhân dân giúp đỡ thương binh, gia đình liệt sĩ. Năm 1948, Người đề xuất với Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam thành lập các “Hội mẹ chiến sĩ”, “Hội ủng hộ thương binh”.

Hoạt động của hội rất thiết thực, gắn bó tình quân dân thắm thiết, hết lòng giúp đỡ bộ đội, thương binh bằng tấm lòng cao cả nhân ái của các mẹ, các chị. Với các cháu thiếu nhi, Người gợi ý thành lập những “Đội Trần Quốc Toản” nhằm giúp đỡ các gia đình bộ đội, gia đình thương binh, liệt sĩ. Năm 1951, Người phát động phong trào “Đón thương binh về làng” để Đảng, chính quyền, đoàn thể và nhân dân các làng, xã giúp đỡ thương binh những công việc phù hợp để họ có thể tự tin sinh sống, hòa nhập với cộng đồng.

Tháng 7/1951, trong thư gửi cụ Vũ Đình Tụng, Bộ trưởng Bộ Thương binh - Cựu binh, Người nhắc: “Anh em thương binh đã hy sinh một phần xương máu để giữ gìn Tổ quốc, bảo vệ đồng bào, đã tận trung với nước, tận hiếu với dân. Họ đã làm tròn nhiệm vụ, họ không đòi hỏi gì cả. Song đối với những người con trung hiếu ấy, Chính phủ và đồng bào phải báo đáp thế nào cho xứng đáng?” (4).

Bác gợi ý: “Chính phủ, đồng bào và các đoàn thể nhân dân trong mỗi xã phải tùy theo sự cố gắng và khả năng chung của mỗi xã mà đón một số anh em thương binh. Giúp lâu dài, chứ không phải chỉ giúp trong một thời gian (…). Như thế thì đồng bào mỗi xã đã được thỏa mãn lòng ao ước báo đáp anh em thương binh; mà anh em thương binh thì được yên ổn về vật chất và vui vẻ về tinh thần và vẫn có dịp tham gia hoạt động có ích cho xã hội” (5).

Ngay cả khi đã sắp rời xa cõi tạm, Bác vẫn lo nghĩ cho những người có công với cách mạng. Trong Bản Di chúc viết tháng 5/1968, Bác dặn: “Đối với những người đã dũng cảm hy sinh một phần xương máu của mình (cán bộ, binh sĩ, dân quân, du kích, thanh niên xung phong), Đảng, Chính phủ và đồng bào ta phải tìm mọi cách làm cho họ có nơi ăn chốn ở yên ổn, đồng thời phải mở những lớp dạy nghề thích hợp với mỗi người để họ có thể dần dần “tự lực cánh sinh”.

Đối với các liệt sĩ, mỗi địa phương (thành phố, làng xã) cần xây dựng vườn hoa và bia kỷ niệm ghi sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ, để đời đời giáo dục tinh thần yêu nước cho nhân dân ta. Đối với cha mẹ, vợ con (của thương binh và liệt sĩ) mà thiếu sức lao động và túng thiếu, thì chính quyền địa phương (nếu ở nông thôn thì chính quyền xã cùng hợp tác xã nông nghiệp) phải giúp đỡ họ có công việc làm ăn thích hợp, quyết không để họ bị đói rét...” (6).

Đài hương tưởng niệm các anh hùng liệt sỹ tại điểm cao 468 nằm ở lưng chừng núi Nậm Ngặt, huyện Vị Xuyên (Hà Giang). Công trình trở thành địa chỉ lịch sử - văn hóa để tưởng nhớ, tri ân các Anh hùng liệt sĩ hi sinh vì sự nghiệp bảo vệ biên giới phía BắcTổ quốc; đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ hôm nay. Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN

Sự quan tâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh với thương binh, gia đình liệt sĩ không chỉ là sự trân trọng, tiếc thương mà còn thể hiện sự tự hào, gợi lên tinh thần bất khuất, làm hồi sinh sức sống mãnh liệt của cả dân tộc, của những người đã hy sinh sự sống của mình cho độc lập của Tổ quốc, hạnh phúc của nhân dân. Người đã gắn sự hy sinh to lớn của những thương binh, gia đình liệt sĩ vào ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ của cả hệ thống chính trị, của toàn thể những người được sống trong hòa bình hôm nay.

Ngày 15/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn công tác Trung ương đã tới thăm, tặng quà thương binh, bệnh binh tại Trung tâm Điều dưỡng thương binh Thuận Thành (tỉnh Bắc Ninh). Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Thấm nhuần sâu sắc đạo lý, truyền thống tốt đẹp của dân tộc và lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, 79 năm qua, Đảng, Nhà nước luôn đặc biệt quan tâm, chăm lo, thực hiện tốt công tác đền ơn đáp nghĩa đối với người có công với cách mạng và các gia đình chính sách. Nhiều chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về ưu đãi đối với người có công đã được ban hành, đối tượng hưởng chính sách ưu đãi được mở rộng, các chế độ ưu đãi từng bước được bổ sung, hoàn thiện.

Các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, phong trào “Toàn dân chăm sóc các gia đình thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng” ngày càng lan tỏa mạnh mẽ, được cả xã hội đồng lòng hưởng ứng, sẻ chia. Đặc biệt, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" hiện đang được triển khai trên toàn quốc với sự vào cuộc quyết liệt của các cấp ban ngành, quân đội và địa phương, nhằm mục tiêu chạy đua với thời gian để đưa các anh hùng liệt sĩ trở về, chính là sự tri ân bằng trách nhiệm, bằng những việc làm thiết thực và bằng khát vọng xây dựng một Việt Nam ngày càng giàu mạnh, văn minh, để sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ luôn được trân trọng, tiếp nối và tỏa sáng trong từng bước phát triển của đất nước.
-----------------------------------------------
(1): Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 10, tr.372
(2): Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, tập 5, tr.204
(3) Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, tập 12, tr.401.
(4) (5) Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, tập 7, tr.135, 136
(6) Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, tập 15, tr.616