Tầm nhìn hoạch định phát triển Đà Nẵng

Tầm nhìn mới

Sau mỗi lần quy hoạch và điều chỉnh quy hoạch, diện mạo đô thị Đà Nẵng càng trở nên sinh động và liên tục phát triển về quy mô, từ dân số, đất xây dựng… đến chất lượng hạ tầng đô thị.

Các đồ án quy hoạch chung đã, đang tạo nền móng và sự phát triển vững chắc cho đô thị Đà Nẵng khang trang, hiện đại hôm nay cũng như hướng tới tương lai với tầm nhìn mới.

Các trục đường ven biển được hoạch định từ Đồ án quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng vào năm 1991. Ảnh HOÀNG HIỆP

Từ đồ án quy hoạch chung đầu tiên...

Sau khi được công nhận là đô thị loại 2 trực thuộc tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng vào năm 1990, đô thị Đà Nẵng lập đồ án quy hoạch chung và sau đó được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Trao đổi với phóng viên, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng Trần Ngọc Chính nhớ lại: “Khi Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo lập quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng của tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng, lúc đó tôi đang làm Viện phó Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia, đã tham gia tư vấn lập quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng”.

Theo ông Trần Ngọc Chính, đồ án quy hoạch chung đầu tiên đô thị Đà Nẵng đã hoạch định hướng tuyến của đường ven biển đến Non Nước và Hội An. Bên cạnh đó, mở tuyến đường phía đông Sân bay quốc tế Đà Nẵng băng qua các doanh trại quân đội, bệnh viện, rừng cây… và di dời các kho xăng, dầu lên khu vực Liên Chiểu. Đặc biệt, hoạch định các vị trí xây dựng các cầu bắc qua sông Hàn và sau đó đã được xây dựng, như cầu Sông Hàn, Tiên Sơn, Thuận Phước, cầu Rồng… “Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đầu tiên đã mở hướng phát triển đô thị, kinh tế - xã hội”, ông Trần Ngọc Chính nói.

Năm 1997, Đà Nẵng trở thành đô thị trực thuộc Trung ương trên cơ sở sáp nhập thành phố Đà Nẵng của tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng cũ với huyện Hòa Vang và huyện đảo Hoàng Sa. Trong giai đoạn từ năm 1997 - 2002, Đà Nẵng là đô thị loại II trực thuộc Trung ương và được phát triển đô thị theo đồ án quy hoạch chung đầu tiên nói trên với quan điểm lấy đầu tư hạ tầng làm khâu đột phá.

Các khu chức năng đô thị như: các khu vực công nghiệp tập trung ở Liên Chiểu, Hòa Khánh, An Đồn; các khu dân cư mới bên bờ đông sông Hàn, phía nam Sân bay quốc tế Đà Nẵng, khu vực Vĩnh Trung; trung tâm hành chính mới của các địa phương… được hình thành. Nhiều tuyến đường giao thông nội thị được nâng cấp, mở rộng, một số tuyến đường trục được mở mới nhằm thúc đẩy sự phát triển không gian đô thị theo quy hoạch.

Từ năm 2003 đến ngày 30/6/2025, thành phố Đà Nẵng là đô thị loại I trực thuộc Trung ương. Quy hoạch chung thành phố được điều chỉnh và phê duyệt vào các năm 2002, 2013 và 2021 đã tạo nền móng vững chắc phát triển đô thị. Diện mạo đô thị thay đổi khang trang, hiện đại; diện tích không gian đô thị được mở rộng gấp hơn 3 lần so với trước năm 1997...

Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng lần thứ 5 được lập nhằm hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2050, Đà Nẵng trở thành thành phố hiện đại, thông minh, đáng sống và giàu bản sắc. Ảnh: HOÀNG HIỆP

… Đến quy hoạch chung lần thứ 5

Từ ngày 1/7/2025, sau hợp nhất với tỉnh Quảng Nam, Đà Nẵng là thành phố trực thuộc Trung ương có diện tích lớn nhất và là đô thị loại I trực thuộc Trung ương. Năm 2026, trong bối cảnh không gian phát triển mới và việc tổ chức, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp cũng như sự thay đổi cấu trúc hệ thống đô thị…, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhiệm vụ Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn năm 2075.

Mục tiêu đặt ra của quy hoạch chung lần thứ 5 này là đến năm 2050 Đà Nẵng trở thành thành phố hiện đại, thông minh, đáng sống và giàu bản sắc; là cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia… Tầm nhìn đến năm 2075, Đà Nẵng trở thành thành phố sinh thái, hiện đại, thông minh, giàu bản sắc; thành phố có sức hấp dẫn, an toàn và đáng sống mang tầm quốc tế… Liên danh Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia (Bộ Xây dựng) và Viện Quy hoạch xây dựng thành phố Đà Nẵng (Sở Xây dựng) được chọn làm đơn vị tư vấn lập quy hoạch chung này.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng Trần Ngọc Chính nhìn nhận, khu vực trung tâm thành phố Đà Nẵng hiện nay là lõi đô thị của thành phố Đà Nẵng mới. Trong quá trình điều chỉnh quy hoạch chung cần xem xét lại tính chất, vai trò của lõi đô thị này. Đồng thời xác định rõ cấu trúc, mô hình phát triển hệ thống đô thị trên toàn thành phố và xác định chức năng chia sẻ cho vùng đô thị Đà Nẵng. Với định hướng quy hoạch có tầm nhìn đến 50 năm, cần tính đến dịch chuyển một số chức năng cốt lõi lên vùng trung du để mở rộng không gian phát triển và giúp giảm áp lực cho vùng ven biển cũng như dọc các tuyến quốc lộ ven biển...

Chánh Thanh tra thành phố Tô Văn Hùng, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư thành phố Đà Nẵng cho rằng, khoa học - công nghệ đang tiến triển rất nhanh và làm thay đổi sâu sắc đối với công tác quy hoạch đô thị; cấu trúc không gian đô thị hiện nay đang áp dụng sẽ không còn phù hợp.

Công nghệ sẽ làm thay đổi cách thức làm việc và sinh hoạt của con người, từ đó cũng làm tác động, thay đổi cấu trúc giao thông, mô hình trung tâm đô thị, hệ thống logistics và kho bãi… Vì vậy, cần thay đổi cấu trúc không gian đô thị, chuyển từ quy hoạch “tĩnh” sang quy hoạch “động”, hình thành những đô thị thông minh... Đồng thời rà soát, sắp xếp dân cư ở vùng miền núi phía tây thành những điểm dân cư an toàn, có đầy đủ hạ tầng xã hội và đảm bảo an ninh - quốc phòng.

Ông Nguyễn Chí Hùng, công tác tại Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia cho hay, bên cạnh mục tiêu phát triển là trở thành thành phố đáng sống, trong quá trình tư vấn lập đồ án Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn năm 2075, liên danh tư vấn sẽ nghiên cứu, bổ sung giải pháp phát triển Đà Nẵng trở thành đô thị toàn cầu và đô thị đặc biệt thứ 3 của Việt Nam.

Những ý tưởng về động lực phát triển

Các đồ án quy hoạch và điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng được lập, phê duyệt là sản phẩm khoa học, kết tinh trí tuệ tập thể. Lần này, các chuyên gia, đơn vị tư vấn tiếp tục đề xuất những ý tưởng về động lực phát triển mới cho Đà Nẵng.

Đô thị mới ở ven biển

Sau hợp nhất, thành phố Đà Nẵng ấp ủ quy hoạch những khu đô thị đẳng cấp quốc tế, khu nghỉ dưỡng và giải trí, khu công nghiệp, thương mại, dịch vụ quy mô lớn…

Đồ án Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn năm 2075 nhận được nhiều ý tưởng, đề xuất xây dựng các khu đô thị mới ven biển. Ảnh: NAM TRÂN

Trong đó, phần diện tích ven biển phía nam nằm trong Khu kinh tế mở Chu Lai đã có nhiều ý kiến đề xuất đưa vào khu thương mại tự do, tạo quỹ đất sạch để tăng sức hấp dẫn, thu hút nhà đầu tư.

Đóng góp ý tưởng cho đồ án Điều chỉnh Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn năm 2075, ThS-KTS. Hoàng Sừ, nguyên Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Quảng Nam cũ, đề xuất chọn dải đồng bằng phía đông bắc quốc lộ 1 ra biển đoạn từ bờ nam sông Thu Bồn và Ly Ly vào đến cầu Bình Nam với diện tích khoảng 22.000ha (tương đương diện tích đô thị trung tâm Đà Nẵng hiện nay) để quy hoạch xây dựng khu đô thị mới với các khu ở, hành chính, du lịch, công nghiệp, thương mại, dịch vụ, đại học công nghệ, logistics, cảng cạn, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính…

Khu vực đồng bằng ven biển phía nam sông Thu Bồn đang được đề xuất xây dựng khu đô thị tích hợp kinh tế tổng hợp. Ảnh: NAM TRÂN

Nổi bật là siêu khu thương mại tự do với diện tích khoảng 4.000ha đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư. Cạnh đó, xây dựng một cảng kín trên sông Trường Giang và luồng từ cảng ra biển đáp ứng tàu hàng có trọng tải 5.000 tấn ra vào cảng, phục vụ xuất nhập hàng hóa cho siêu khu thương mại tự do…

Với đề xuất này, đô thị nói trên sẽ là động lực phát triển mới ở giữa dải phát triển ven biển của thành phố Đà Nẵng và liên thông, hỗ trợ, “san tải” cho 2 cực tăng trưởng ở phía bắc (trung tâm thành phố Đà Nẵng) và phía nam (Tam Kỳ - Núi Thành - Chu Lai).

ThS-KTS. Hoàng Sừ cho rằng, việc lập đồ án Điều chỉnh Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn năm 2075 là cuộc cách mạng tái phân bố động lực phát triển và tái cấu trúc không gian trên toàn thành phố Đà Nẵng mới hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Với đề xuất mở một cảng sông tổng hợp ở sông Trường Giang kết hợp mở luồng tàu từ biển ra vào cảng sẽ giúp thoát lũ nhanh cho đô thị Tam Kỳ và giảm ngập lũ cho đô thị Hội An. Ảnh: NAM TRÂN

Thêm lợi thế cạnh tranh

Tương đồng với đề xuất của KTS. Hoàng Sừ, Liên danh Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia và Viện Quy hoạch xây dựng thành phố Đà Nẵng đề xuất quy hoạch cụm động lực tài chính, thương mại, dịch vụ, du lịch, đô thị mới ở khu vực đồng bằng từ Duy Xuyên đến Thăng Bình và Quế Sơn.

Còn Công ty Tư vấn quy hoạch và kiến trúc nổi tiếng thế giới của Hoa Kỳ là Skidmore, Owings & Merrill (SOM) đề xuất quy hoạch không gian đồng bằng ven biển thành 3 vùng đô thị tích hợp kinh tế tổng hợp được phân bố liên tục, gồm: trung tâm thành phố Đà Nẵng - Điện Bàn - Hội An; phía nam Hội An - phía bắc Tam Kỳ; Tam Kỳ - Núi Thành - Chu Lai.

Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn năm 2075 nhận được nhiều đề xuất ý tưởng phát triển đô thị hiện đại ở ven biển. Ảnh: NAM TRÂN

Trưởng Ban Quản lý khu công nghệ cao và các khu công nghiệp Đà Nẵng Vũ Quang Hùng cho rằng, đề xuất phát triển toàn bộ khu vực ven biển thành một dải thống nhất của SOM là ý tưởng rất hấp dẫn về mặt phát triển kinh tế và có tiềm năng trở thành một siêu đô thị ven biển. Nếu siêu đô thị này trải dài từ Hải Vân đến Chu Lai thì sẽ trở thành điểm nhấn của thành phố.

Tuy nhiên, cần bố trí các hành lang thoát lũ, không gian xanh, công viên sinh thái, vùng đất ngập nước… đan xen giữa các đô thị dựa trên hiện trạng tự nhiên.

PGS-TS. Phan Cao Thọ, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Đại học Đà Nẵng dự báo, trong 20-50 năm tới, một phần đáng kể hoạt động, giá trị của đô thị sẽ chuyển lên không gian tầm thấp. Với địa hình đặc thù có biển, sông, núi xen kẽ, Đà Nẵng là nơi lý tưởng diễn ra các hoạt động kinh tế trên không gian tầm thấp, chẳng hạn như: drone giao hàng trực tiếp đến các tòa nhà cao tầng, tối ưu hóa dòng chảy hàng hóa trong các kiệt, hẻm, ngõ nhỏ; các thiết bị phục vụ công tác giám sát, vận hành hạ tầng đô thị, dịch vụ khẩn cấp từ trên không…

PGS-TS. Phan Cao Thọ đề xuất, trong đồ án quy hoạch chung cần giải quyết bài toán kết nối giữa các tầng của không gian ngầm với mặt đất và không gian tầm thấp phục vụ hiệu quả kinh tế, logistics của đô thị. Đà Nẵng không chỉ cần các tuyến đường trục chính, đường vành đai trên mặt đất, không gian ngầm và các đô thị vệ tinh, mà còn phải thiết lập vành đai tăng trưởng mới trên không gian tầm thấp để tạo ra lớp tăng trưởng tiếp theo, khẳng định vị thế là cực động lực tăng trưởng của miền Trung.

Quy hoạch đồng bộ hạ tầng giao thông

Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn năm 2075 đang được tích hợp các quy hoạch chuyên ngành quốc gia cùng những nội dung mới từ các đồ án quy hoạch đô thị và nông thôn để quy hoạch đồng bộ hạ tầng giao thông, tạo lực đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Quy hoạch hướng tuyến 3 tuyến giao thông cao tốc mới về phía tây thành phố. Nguồn: Sở Xây dựng.

Phát triển hạ tầng giao thông

Theo Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Hà Nam, hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông của thành phố có đủ 5 loại hình: đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, đường biển và đường hàng không, được định hướng phát triển hiện đại, phù hợp với định hướng quy hoạch quốc gia. Các đầu mối giao thông như: cảng hàng không, cảng biển, ga đường sắt, cửa khẩu quốc tế… đang được thành phố nghiên cứu, định hướng làm trọng điểm phát triển, nhất là Cảng hàng không Chu Lai để lan tỏa, kết nối với Dung Quất nói riêng và Quảng Ngãi nói chung.

Thành phố đang tích hợp định hướng quy hoạch của quốc gia về phát triển 2 tuyến đường bộ cao tốc quốc gia kết nối đông - tây, gồm tuyến đường bộ cao tốc CT.21 (Đà Nẵng - Kon Tum) kết nối đường cao tốc Bắc - Nam phía đông (đường cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi) với khu vực Tây Nguyên, riêng đoạn qua Đà Nẵng có chiều dài 111,5km, 4 làn ô tô. Tuyến đường bộ cao tốc CT.22 (Quảng Ngãi - Đà Nẵng - Kon Tum) kết nối khu vực giữa Khu kinh tế Dung Quất và Khu kinh tế mở Chu Lai với Tây Nguyên, đoạn qua địa phận các xã Trà Giáp, Trà Tân, Trà Leng (Đà Nẵng) có chiều dài 32,6km, 4 làn ô tô.

Bên cạnh đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đoạn qua địa phận thành phố Đà Nẵng (24 xã, phường) với chiều dài khoảng 116,4km, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt quy hoạch tuyến đường sắt nối Đà Nẵng, từ xã Hòa Tiến, hướng về phía tây nam kết nối với vùng Tây Nguyên, có tổng chiều dài toàn tuyến khoảng 550km. Thành phố cũng đang định hướng phát triển mạng lưới tuyến đường sắt đô thị (gồm đường sắt vận chuyển công cộng khối lượng lớn (MRT) và đường sắt nhẹ (LRT) công cộng và du lịch trong thành phố) gồm: 3 tuyến MRT, trong đó có tuyến kết nối từ trung tâm thành phố Đà Nẵng đến Chu Lai dài khoảng 87km; 14 tuyến LRT.

Thành phố sẽ đầu tư các tuyến cao tốc, kết nối bắc - nam và đông - tây. Ảnh: KHÁNH HÀ

Mở rộng các trục liên kết

Ông Nguyễn Hà Nam cho biết, 5 tuyến đường kết nối đông - tây trên địa bàn thành phố đã và đang được định hướng đầu tư nâng cấp, mở rộng. Theo đó, tuyến quốc lộ 14G từ trung tâm thành phố Đà Nẵng lên cửa khẩu phụ Tây Giang - Kà Lừm đang được thành phố đưa vào quy hoạch để đầu tư nâng cấp trong thời gian đến. Tuyến quốc lộ 14B từ trung tâm thành phố Đà Nẵng nối quốc lộ 14D lên cửa khẩu quốc tế Nam Giang đang được đầu tư hiện nay và thời gian tới nhằm khai thác Hành lang kinh tế Đông - Tây 2 (Myanmar - Lào - Đà Nẵng). Tuyến quốc lộ 14E đang được Bộ Xây dựng nâng cấp và sắp hoàn thành. Trục đường nối từ đường ven biển Võ Chí Công với đô thị Tam Kỳ (tuyến ĐT614) rồi nối quốc lộ 40B lên Đắk Tô (Kon Tum, nay là Quảng Ngãi). Tuyến quốc lộ 14H dọc theo sông Thu Bồn qua Nông Sơn, Quế Phước nối với đường Đông Trường Sơn.

Phát triển hạ tầng giao thông được xem là chiến lược mở rộng không gian đô thị, phát triển kinh tế-xã hội. Ảnh: KHÁNH HÀ

“Bên cạnh 2 tuyến đường bộ cao tốc quốc gia CT.21 và CT.22 được định hướng phát triển trong tương lai để kết nối vùng Tây Nguyên và Đà Nẵng cùng các cửa khẩu qua Lào, còn có 5 tuyến quốc lộ nói trên đang được thành phố định hướng “lan tỏa” đông - tây trong Đồ án Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn năm 2075 và tiếp tục được quy hoạch hạ tầng giao thông trong thời gian tới. Chúng tôi cũng đã nghiên cứu tuyến cao tốc nội thị kết nối trung tâm thành phố Đà Nẵng với sân bay Chu Lai và tích hợp vào quy hoạch chung thành phố để triển khai đầu tư nhằm rút ngắn thời gian di chuyển. Bên cạnh đó, nghiên cứu một trục đường theo hướng bắc - nam ở dọc vùng trung du của thành phố (cách đường cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi khoảng 8-10km về phía tây) để kết nối với các trục đường đông - tây nói trên và các tuyến ĐT, ĐH”, ông Nguyễn Hà Nam nói.

Đồ án Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn năm 2075 sẽ được hoàn thành trong năm 2026 để triển khai sớm các chiến lược, định hướng mới về phát triển đô thị, kinh tế - xã hội. Ảnh: KHÁNH HÀ

Cùng với việc triển khai lập Đồ án Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn năm 2075, ngày 14/5/2026, UBND thành phố ban hành Kế hoạch triển khai công tác lập quy hoạch đô thị và nông thôn đồng thời để tích hợp các đề xuất, định hướng của lĩnh vực, địa phương vào đồ án quy hoạch chung. Điều chỉnh các quy hoạch đô thị và nông thôn đồng bộ với quy hoạch chung thành phố.

Theo đó trong năm 2026, các sở, ban, ngành, địa phương phối hợp hoàn thành quy hoạch không gian ngầm và quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật của thành phố gồm: giao thông, cấp nước, cao độ nền và thoát nước, quản lý chất thải rắn (rác) và nghĩa trang. Bên cạnh đó, hoàn thành quy hoạch chung các đô thị thuộc thành phố đối với 16 xã đã được định hướng là đô thị mới, đô thị mở rộng, gồm: Bà Nà, Hòa Vang, Hòa Tiến, Thăng An, Thăng Trường, Thăng Điền, Tây Hồ, Chiên Đàn, Nam Phước, Duy Nghĩa, Thăng Bình, Đại Lộc, Vu Gia, Quế Sơn, Xuân Phú và Thạnh Mỹ. Ngoài ra, hoàn thành 45 quy hoạch chung xã, 19 quy hoạch phân khu đô thị…

Nội dung: HOÀNG HIỆP - NAM TRÂN - KHÁNH HÀ

TRÌNH BÀY: MINH TẠO