Tầm vóc lịch sử của Hội nghị Trung ương 8 năm 1941: Đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết

Lán Khuổi Nậm ở Pác Bó, xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng, nơi diễn ra Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ VIII, tháng 5/1941, quyết định đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và thành lập Mặt trận Việt Minh. Ảnh: Tư liệu

Lựa chọn mang tầm nhìn chiến lược

Hội nghị Trung ương 8 diễn ra từ ngày 10 đến ngày 19/5/1941, thời điểm lịch sử thế giới và trong nước có những biến động dữ dội. Chiến tranh thế giới thứ hai lan rộng, trong khi ở Đông Dương, thực dân Pháp và phát xít Nhật cấu kết, siết chặt ách áp bức “một cổ hai tròng” đối với 20 triệu đồng bào ta. Các cuộc khởi nghĩa vũ trang nổ ra ở nhiều nơi nhưng đều bị dập tắt, một trong những nguyên nhân quan trọng là thiếu một đường lối chiến lược phù hợp để quy tụ sức mạnh toàn dân, thiếu sự liên kết, tập hợp lực lượng nhằm tạo nên một chỉnh thể thống nhất. Lúc này, nếu tiếp tục giữ nguyên chiến lược cũ, tức là tiến hành song song cách mạng giải phóng dân tộc, chống đế quốc và cách mạng ruộng đất, chống phong kiến, lực lượng sẽ bị thu hẹp, phân tán; nhiệm vụ bị dàn trải, khó tập trung vào yêu cầu bức thiết nhất. Việc giương cao ngọn cờ đấu tranh giai cấp giữa lúc mất nước sẽ vô hình trung đẩy những lực lượng yêu nước thuộc tầng lớp địa chủ, tư sản ra khỏi mặt trận chung, khiến cách mạng có nguy cơ rơi vào thế cô lập.

Đứng trước sự tồn vong của đất nước, Hội nghị đã đi đến một quyết sách táo bạo, dứt khoát: Tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên trên hết, trước hết. Trung ương Đảng khẳng định: Nhiệm vụ đánh Pháp, đuổi Nhật không phải là của riêng giai cấp vô sản, của dân cày, mà là nhiệm vụ chung của toàn dân tộc. Trong lúc này, nếu không giải quyết được vấn đề dân tộc giải phóng, không đòi được độc lập, tự do cho toàn thể dân tộc, thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc còn chịu mãi kiếp ngựa trâu, mà quyền lợi của bộ phận, giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được.

Phân tích về sự kiện này, Giáo sư sử học Phạm Hồng Tung, nguyên Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển nhấn mạnh, đây là sự chuyển hướng chiến lược đặc biệt quan trọng, được đưa ra rất quyết liệt và thận trọng. Đảng đã chỉ rõ, trong lúc này, quyền lợi của bộ phận, của giai cấp phải đặt dưới sự sinh tử, tồn vong của quốc gia, dân tộc. Đó là sự hy sinh lợi ích ngắn hạn để bảo toàn sinh mệnh của cả một dân tộc.

Tầm nhìn vượt đại ngàn và minh chứng từ thực tiễn

Điều khiến giới nghiên cứu lịch sử trong và ngoài nước luôn suy ngẫm là bối cảnh ra đời của quyết sách ấy. Giữa núi rừng Pác Bó, giao thông cách trở, thông tin liên lạc vô cùng hạn chế, làm thế nào Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và Trung ương Đảng lại có thể nắm bắt tình hình thế giới và đưa ra những nhận định chính xác như vậy?

Bằng nhãn quan chính trị sắc bén, được tôi luyện qua 30 năm bôn ba khắp thế giới, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc không nhìn thời cuộc bằng những mảnh thông tin chắp vá, mà bằng một tư duy hệ thống, thấu rõ bản chất của chủ nghĩa đế quốc và quỹ đạo vận động tất yếu của chiến tranh. Nhờ tầm nhìn vượt khỏi những rặng núi biên giới ấy, Đảng đã dự báo chính xác sự thất bại của chủ nghĩa phát xít, từ đó xác định chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang là nhiệm vụ trung tâm. Tùy theo bối cảnh, phương châm là tiến hành khởi nghĩa từng phần, tiến tới tổng khởi nghĩa giành chính quyền khi thời cơ chín muồi.

Giáo sư, Tiến sĩ Mạch Quang Thắng và Tiến sĩ Trần Thị Nhẫn, giảng viên cao cấp Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhận định, đây là một hội nghị hoàn chỉnh về đường lối, thể hiện rõ tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc chuẩn bị chu đáo mọi mặt để lãnh đạo toàn dân nhất tề nổi dậy. Thực tiễn lịch sử đã minh chứng: Bằng việc thành lập Mặt trận Việt Minh, Đảng đã tạo ra một “thỏi nam châm” quy tụ sức mạnh của mọi tầng lớp nhân dân. Nếu không có sự nhạy bén, tạm gác lợi ích giai cấp từ năm 1941, chúng ta khó lòng xây dựng được khối đại đoàn kết toàn dân vững chắc và càng khó nắm bắt được “thời cơ ngàn năm có một”, làm nên Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Từ núi rừng Pác Bó, dưới sự lãnh đạo của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc-Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta đã ban hành nhiều quyết sách quan trọng, mở đường cho Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đi đến thắng lợi hoàn toàn ở Việt Nam. Ảnh: Bích Nguyên

Nhạy bén, linh hoạt, không giáo điều

85 năm đã lùi xa, nhưng bài học từ quyết sách chuyển hướng chiến lược của Hội nghị Trung ương 8 tháng 5/1941 vẫn còn nguyên giá trị trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay. Đó là bài học về sự linh hoạt, nhạy bén, tránh chủ quan, giáo điều, máy móc.

Bối cảnh thời đại hôm nay đang chứng kiến những chuyển biến, thay đổi, sự kiện diễn ra rất nhanh. Chỉ sau một đêm, chiến tranh, xung đột đã có thể bùng phát ở đâu đó trên thế giới. Thông tin tràn ngập, tin tức đa chiều và nhiễu loạn. Điều đó đòi hỏi một tư duy phân tích thấu đáo để nhận diện đúng đối tác, đối tượng; nhận diện đúng đâu là nguy cơ trực tiếp, đâu là thách thức lâu dài. Giống như cách Đảng ta đã mạnh dạn “tạm gác” khẩu hiệu ruộng đất trong thời điểm năm 1941, ngày nay, trong xử lý các vấn đề đối ngoại và quốc phòng, chúng ta cũng cần vận dụng tinh thần “dĩ bất biến, ứng vạn biến” để linh hoạt trong đánh giá, nhận định, thích ứng ở phạm vi chiến lược, vĩ mô; đồng thời chủ động xử trí, ứng phó trong những tình huống cụ thể.

Chỉ khi đánh giá đúng thực tiễn, luôn đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết, trước hết, chúng ta mới có thể đưa ra những quyết sách kịp thời, hóa giải thách thức, giữ vững ổn định bên trong, mở rộng quan hệ đối ngoại, thêm bạn, bớt thù. Đó là mục tiêu cao nhất và cũng là hướng đi chiến lược để tạo nên sự ổn định, bền vững giữa thời cuộc đầy thách thức và những cơn gió ngược.