Tân Chủ tịch Fed và 'bài kiểm tra' khắc nghiệt từ thị trường trái phiếu

Tân chủ tịch Fed Kevin Warsh - Ảnh: Bloomberg.

Lợi suất tăng là thông điệp từ nhà đầu tư việc Fed cần làm bây giờ là tăng lãi suất để chống lạm phát, thay vì hạ lãi suất như mong muốn của Tổng thống Donald Trump.

Trong tuần trước, ngay trước lễ tuyên thệ nhậm chức của ông Warsh, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm có lúc vượt 5,19%, cao nhất kể từ năm 2007. Lợi suất của kỳ hạn 10 năm cũng lên cao nhất hơn 1 năm.

Cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran đã đẩy giá dầu thô lên cao, làm gia tăng áp lực lạm phát và đặt ra đòi hỏi các ngân hàng trung ương trên thế giới - trong đó có Fed - phải tăng lãi suất. Việc nhà đầu tư bán tháo trên thị trường trái phiếu toàn cầu, khiến lợi suất leo thang, phản ánh kỳ vọng đó.

ÔNG WARSH GẶP KHÓ ĐỦ ĐƯỜNG

Tuần này, bán tháo trên thị trường trái phiếu đã dịu bớt, lợi suất đã “giảm nhiệt” nhưng tốc độ giảm vẫn chậm.

Trong phiên giao dịch ngày 27/5, lợi suất của kỳ hạn 10 năm giảm 1 điểm cơ bản, còn 4,481%. Lợi suất của kỳ hạn 2 năm giảm hơn 1 điểm cơ bản, còn 4,035%, và lợi suất của kỳ hạn 30 năm giảm hơn 1 điểm cơ bản, còn 5,01%.

Trước khi chiến tranh giữa Mỹ và Iran nổ ra cách đây 3 tháng, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm còn ở dưới mức 4%.

“Không có dư địa cho việc giảm lãi suất” chính là thông điệp từ việc lợi suất trái phiếu tăng - nhà kinh tế trưởng Tim Duy của công ty SGH Macro Advisors nói với trang Politico.

Giới phân tích cho rằng trên cương vị mới, ông Warsh đang ở vào một thế khó: nếu ông giảm lãi suất như ông Trump mong muốn, thị trường tài chính có thể biến động mạnh vì mối lo lạm phát vượt khỏi tầm kiểm soát; ngược lại, nếu tăng lãi suất như kỳ vọng của thị trường, ông có thể sẽ làm mếch lòng ông Trump - người đã đề cử ông cho ghế Chủ tịch Fed.

Rõ ràng, việc lãi suất tăng cao trên thị trường đang thử thách sự kiên nhẫn của ông Warsh, nhất là khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới đang đến gần.

Về phần mình, ông Trump đã phát tín hiệu rằng trước mắt, ông sẽ không gây áp lực gì lên ông Warsh trong việc điều hành chính sách tiền tệ. “Tôi muốn ông ấy độc lập và làm tốt công việc của mình. Đừng nhìn vào tôi hay bất kỳ ai cả”, ông Trump phát biểu trong lễ nhậm chức của ông Warsh ở Nhà Trắng hôm 22/5.

Vấn đề là sự “không can thiệp” này của ông Trump có thể duy trì trong bao lâu. Mặt khác, những lời khen ngợi mà ông chủ Nhà Trắng dành cho vị Chủ tịch mới của Fed cũng được xem là một sự cảnh báo ngầm đối với việc tăng lãi suất.

“Rất may là không giống như một số người tiền nhiệm, ông Kevin hiểu rằng nền kinh tế tăng trưởng mạnh và một việc tốt. Chúng ta đang có một số khoản nợ cần quan tâm. Cách tốt nhất để trả bớt nợ là thông qua tăng trưởng kinh tế. Chúng ta muốn chặn lạm phát, nhưng chúng ta cũng không muốn chặn lại sự tuyệt vời của tăng trưởng kinh tế”, ông Trump nói.

Việc ông Jerome Powell, Chủ tịch Fed vừa mãn nhiệm, vẫn ở lại trong Hội đồng Thống đốc Fed, cũng đặt ra một trở ngại đối với ông Warsh, dù ông Powell có nói rằng ông sẽ tránh gây chú ý và muốn làm việc mang tính xây dựng cùng với ông Warsh. Việc ông Powell quyết định tiếp tục giữ cương vị thống đốc được cho là nhằm chống lại cuộc tấn công pháp lý của ông Trump nhằm vào bản thân ông và Fed thông qua vụ kiện liên quan tới dự án cải tạo trụ sở Fed và việc ông Trump tìm cách sa thải một số thống đốc Fed khác.

Tại cuộc họp báo cuối cùng trên cương vị người đứng đầu Fed vào tháng trước, ông Powell cho biết Fed muốn thấy giá năng lượng giảm từ mức đỉnh và tình trạng giá cả tăng đột biến do thuế quan giảm bớt “trước khi chúng tôi nghĩ đến việc giảm lãi suất”.

Nỗi lo lạm phát liên quan đến giá dầu đang kết hợp với các xu hướng khác đẩy chi phí vay lên cao, bao gồm thâm hụt ngân sách khổng lồ dẫn đến lượng trái phiếu chính phủ ngày càng lớn so với khả năng hấp thụ của thị trường, buộc các chính phủ phải đưa ra mức lợi suất ngày càng cao hơn cho các nhà đầu tư.

Và ngay cả tin tốt cũng dẫn tới vấn đề. Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) và lợi nhuận doanh nghiệp tăng trưởng mạnh mẽ đã làm gia tăng kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế tốt hơn. Chính điều này cũng là một động lực cũng giữ cho lãi suất cao hơn, khi trái phiếu chính phủ phải cạnh tranh với các lựa chọn đầu tư khác. Chi tiêu cho AI cũng góp phần đẩy lạm phát lên trong ngắn hạn.

Theo trang Politico, không có yếu tố nào trong số này dường như đang có sự suy giảm nhanh chóng. Điều đó có nghĩa là Mỹ có thể đang phải đối mặt với chính tình huống mà chính quyền ông Trump muốn tránh: lãi suất vay thế chấp nhà cao hơn và lãi nợ công cao hơn.

“KHÔNG CÓ DƯ ĐỊA ĐỂ GIẢM LÃI SUẤT”

Bà Subadra Rajappa, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu về thị trường Mỹ tại ngân hàng Societe Generale mô tả tình hình hiện tại là “môi trường lãi suất cao dai dẳng” kết hợp với khả năng nợ nần gia tăng hơn nữa do những khoản chi tiêu quốc phòng khổng lồ mà chính quyền ông Trump đề xuất. “Tất cả những điều đó sẽ tích lũy lại trong dài hạn,” bà nói.

Ông Stephen Miran, một thành viên Hội đồng Thống đốc Fed, người đã hết nhiệm kỳ vào hôm 22/5, là một trường hợp ngoại lệ. Từng là nhà kinh tế trưởng của ông Trump, ông Miran lập luận rằng Fed có thể cắt giảm lãi suất vì các quyết định chính sách của họ cần thời gian để tác động đến hoạt động kinh tế, và các xu hướng dài hạn như tốc độ tăng trưởng dân số giảm sẽ giúp kiềm chế lạm phát.

“Thị trường đang thay đổi nhanh chóng do cuộc chiến ở Iran… Ngay cả khi cuộc chiến tiếp tục trong một thời gian nữa, tôi nghĩ thị trường đang quá nóng vội việc tăng lãi suất, nếu xét đến mức lạm phát và tình hình thị trường lao động hiện tại”, ông nói.

Nhưng liệu ông Warsh có thể thuyết phục các đồng nghiệp trong Fed cắt giảm lãi suất vào một thời điểm nào đó trong năm nay hay không phụ thuộc ít nhất một phần vào thời gian và mức độ nghiêm trọng của cuộc chiến ở Iran. Cuộc chiến này vẫn chưa có dấu hiệu sẽ sớm kết thúc dù đã kéo dài 3 tháng và các bên đang nỗ lực đàm phán.

Nếu chi phí năng lượng tăng cao gây áp lực đủ lớn lên khu vực tư nhân để thúc đẩy sự gia tăng tình trạng sa thải, vốn hiện vẫn còn thấp, thì Fed cuối cùng có thể chọn cách nới lỏng chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, thị trường việc làm vẫn duy trì tốt, thậm chí vượt quá kỳ vọng trong hai tháng qua.

Phát biểu vào ngày 27/5, Chủ tịch Fed chi nhánh Minneapolis, ông Neel Kashkari, nói Fed cần phải tập trung vào việc kiểm soát rủi ro lạm phát đang gia tăng vì thị trường lao động Mỹ vẫn đang ổn. Tuy nhiên, ông cũng nói thêm rằng “còn quá sớm” để dự báo liệu hướng đi hiện tại của chính sách tiền tệ có thay đổi hay không.

Nếu chi phí năng lượng tăng cao gây áp lực đủ lớn lên khu vực tư nhân, dẫn đến gia tăng hoạt động sa thải hiện tại còn đang ở mức thấp, Fed cuối cùng có thể sẽ chọn nới lỏng chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, thị trường lao động Mỹ vẫn đang duy trì tốt, thậm chí vượt quá kỳ vọng trong hai tháng qua.

Trong khi đó, lạm phát đã gây ra nhiều vấn đề - không chỉ đơn thuần là sự tăng giá hàng hóa do giá dầu và thuế quan tăng cao - có thể dẫn tới việc Fed cần can thiệp bằng cách tăng lãi suất.

Sự pha trộn của những yếu tố chỉ số này vẽ nên một bức tranh có thể khiến các nhà đầu tư trái phiếu lo lắng nếu ngân hàng trung ương cắt giảm lãi suất. Một mặt, họ có thể coi đó là một sai lầm và mặt khác, giảm lãi suất có thể làm gia tăng nỗi lo ngại rằng Fed đang bị chi phối bởi áp lực chính trị từ Nhà Trắng hơn là đưa ra các quyết định dựa trên lợi ích tốt nhất cho nền kinh tế.

“Nếu Fed thực sự mắc sai lầm trong chính sách, và sai lầm đó quá rõ ràng, thị trường sẽ phản ứng. Các dữ liệu hiện tại cho thấy ông Warsh không có dư địa để giảm lãi suất”, ông Duy phát biểu.