Tấn công đảo Kharg, để ngỏ dùng bộ binh, Mỹ khó thoát 'vũng lầy' xung đột Iran?

Sáng 14/3 (giờ Việt Nam), Tổng thống Donald Trump cho biết Mỹ đã phá hủy các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg - nơi được xem là "huyết mạch dầu mỏ" của Iran. Cùng với đó, thông tin tàu đổ bổ đang trên đường tới Trung Đông có thể xem là những bước leo thang quân sự cực kỳ nghiêm trọng của Mỹ trong xung đột với Iran.

Ông Trump tung video quân Mỹ đánh đảo Kharg.

Sau hơn hai thập kỷ can dự vào hoạt động quân sự tại Trung Đông, Mỹ nhiều lần rơi vào những cuộc chiến kéo dài ở Afghanistan, Iraq và Syria - nơi chiến thắng quân sự ban đầu nhanh chóng biến thành những cuộc xung đột dai dẳng và tốn kém.

Cho đến bây giờ, khi Mỹ một lần nữa phối hợp cùng Israel thực hiện cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào Iran khiến cho nhiều người phải hoài nghi và đặt ra câu hỏi liệu kịch bản “sa lầy” đó có lặp lại nếu xung đột với Iran leo thang.

Cuộc xung đột ở Iran dường như nằm ngoài kịch bản của Mỹ. (Ảnh: Reuters)

Vũng lầy dai dẳng của nước Mỹ

Lịch sử cho thấy Washington nhiều lần trở thành lực lượng trực tiếp triển khai các chiến dịch quân sự tại Trung Đông. Từ Iraq, Afghanistan đến Libya hay Syria, kịch bản quen thuộc thường được lặp lại: cần phải loại bỏ nhà lãnh đạo bị coi là tàn bạo, người đàn áp dân chúng và khi điều đó xảy ra, Mỹ cùng đồng minh sẽ được đón nhận như những “vị cứu tinh”.

Nhưng thực tế sau những chiến dịch ấy lại hoàn toàn khác. Nhiều quốc gia rơi vào cảnh hỗn loạn và đổ nát, hàng triệu người dân mất nhà cửa, sinh mạng hoặc phải sống trong nghèo đói, bạo lực kéo dài. Trong khi đó, những người khởi xướng các cuộc xung đột quân sự hầu như không thừa nhận sai lầm, tiếp tục thay đổi mục tiêu, đổ trách nhiệm cho chính quyền sở tại và hiếm khi bày tỏ sự hối tiếc.

Từng là thành công ngoại giao đáng tự hào nhất của Nhà Trắng, nhưng Afghanistan có thời điểm dần trở nên giống với vũng lầy mà Mỹ chật vật thoát ra ở Iraq. Sự trỗi dậy mạnh mẽ của Taliban vào năm 2006 dẫn đến số vụ tấn công tự sát và đánh bom ven đường kỷ lục, buôn bán ma túy bùng nổ và gần 4.000 người thiệt mạng, trong đó có 190 binh sĩ nước ngoài.

Dù Mỹ cung cấp khoảng một nửa trong số 40.000 binh sĩ nước ngoài tại Afghanistan, nhưng nhóm nghiên cứu về Iraq chỉ ra một thực tế hiển nhiên mà binh lính trên chiến trường đang phải đối mặt, đó là chưa đủ.

Hơn ai hết, các bên liên quan đều hiểu rõ cách tốt nhất để đánh bại tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng là chấm dứt cuộc nội chiến giữa quân đội Chính phủ Syria trung thành với Tổng thống Bashar Al-Assad và lực lương đối lập. Kịch bản này nếu xảy ra đương nhiên là điều không thể tốt hơn nhưng diễn biến tại quốc gia Trung Đông này lại không đơn giản như vậy.

Chiến binh Taliban Afghanistan tuần tra gần biên giới Afghanistan - Pakistan. (Ảnh: Reuters)

Tổng thống Trump từng nhiều lần bác bỏ sự can thiệp vào Trung Đông và tìm cách rút quân khỏi Syria, Iraq và Afghanistan nhưng ông cũng không ít lần vấp phải sự phản đối từ Bộ Ngoại giao và Lầu Năm Góc về quyết định này.

Đặc phái viên Mỹ tại Syria từng khẳng định Mỹ không phải đang bị sa lầy ở Syira hay rơi vào tình huống tương tự như ở Afghanistan: "Nhiệm vụ của tôi là tạo một vũng lầy cho Nga".

Trước đó, ông Trump cũng luôn cho rằng bản thân là chính trị gia của hòa bình, ông không che giấu tham vọng nhận được giải Nobel Hòa bình. Một trong những thông điệp mạnh mẽ nhất được ông Trump đưa ra trong vận động tranh cử là không để Mỹ sa lầy vào các cuộc chiến ở nước ngoài.

Nhưng trên thực tế, ông Trump đang có dấu hiệu lặp lại một số lập luận và tính toán chiến lược từng khiến cựu Tổng thống Mỹ George W. Bush sa lầy tại Trung Đông sau năm 2003.

Lịch sử lặp lại?

Kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28/2, Washington liên tục nhấn mạnh hành động quân sự này sẽ kết thúc trong vòng vài tuần và sẽ không biến thành cuộc chiến kéo dài mãi mãi. Nhưng nhiều chuyên gia cho rằng Mỹ có thể dễ dàng bị sa lầy vào Chiến dịch Operation Epic Fury nếu Iran tỏ ra kiên cường hơn dự kiến.

“Những gì chúng ta đang chứng kiến sẽ phức tạp hơn nhiều so với những gì Nhà Trắng có thể mong đợi. Rõ ràng, sự khởi đầu của cuộc xung đột dường như đã đạt được thành công vang dội với thông báo nhanh chóng rằng ông Ayatollah Ali Khamenei bị sát hại. Đó là bước đột phá lớn về nhiều mặt và Mỹ cùng Israel có thể gây thiệt hại to lớn cho năng lực quân sự của Iran”, Tiến sĩ Suzanne Maloney, Phó Chủ tịch Viện Brookings nói với CNBC.

Bà Suzanne Maloney cũng lưu ý thời gian sau này sẽ vô cùng phức tạp và bà không cảm thấy lạc quan về việc các bên sẽ sớm tìm thấy kết thúc tốt đẹp cho cuộc xung đột.

Khi các cuộc không kích bắt đầu nhắm vào giới lãnh đạo và địa điểm quân sự của Iran, nhiều chuyên gia khác cũng nhanh chóng nhận ra rằng những cuộc tấn công giữa Iran - Mỹ - Israel không chỉ là diễn ra "một lần duy nhất”.

Tên lửa Iran bắn trúng mục tiêu ở miền trung Israel. (Ảnh: AP)

Tuy nhiên, Tổng thống Trump tuyên bố chiến dịch quân sự ở Iran sẽ "sớm kết thúc" và các quan chức cấp cao khác từ Phó Tổng thống JD Vance đến Bộ trưởng Quốc phòng Peter Hegseth đều nhấn mạnh đây sẽ không phải là cuộc xung đột kéo dài âm ỉ như ở Afghanistan hay Iraq.

Những cuộc “xung đột trường kỳ” như vậy từng gây ra nhiều tranh cãi và không được lòng công chúng Mỹ, đặc biệt là bị những người ủng hộ ông Trump thuộc phong trào MAGA phản đối kịch liệt, họ muốn Tổng thống ưu tiên chính sách đối nội hơn là đối ngoại.

Trong cuộc thăm dò của Reuters/IPSOS hồi tuần trước cho thấy chỉ có 1/4 tư người Mỹ ủng hộ cuộc tấn công vào Iran và có nhiều cuộc biểu tình ở Washington phản đối cuộc tấn công này.

Ban đầu, Mỹ và Israel tuyên bố mục tiêu chính của họ là xóa sổ chương trình hạt nhân của Iran một lần và mãi mãi, nhưng những mục tiêu đó dường như đã thay đổi. Giờ đây, mục tiêu của Mỹ trải dài từ việc phá hủy chương trình tên lửa đạn đạo của Iran đến việc muốn bảo vệ công chúng Mỹ khỏi mối đe dọa sắp xảy ra, nhưng chưa được xác định rõ từ Iran.

Theo cựu Đại sứ Mỹ tại Syria William Roebuck, ông Trump sẽ rất thận trọng với dư luận khi nói đến những hoạt động ở Iran. ″Đây là quyết định mạo hiểm đối với ông ấy. Có rất nhiều khả năng gây xáo trộn nền kinh tế, điều mà ông ấy đang rất quan tâm. Điều này có thể gây ra những biến động trên thị trường năng lượng. Nó cũng có thể gây ra những biến động trên thị trường chứng khoán, điều mà ông ấy cũng đang rất chú trọng”, ông Roebuck nhấn mạnh.

Chiến sự bao giờ kết thúc?

Dù vẫn tồn tại nỗi lo về nguy cơ bị cuốn vào cuộc xung đột trên bộ kéo dài và đầy tổn thất, nhưng nhiều nhà phân tích nhận định một chiến dịch quân sự ngắn hạn với mục tiêu rõ ràng vẫn có thể được thực hiện. Tuy nhiên, khả năng này cuối cùng phụ thuộc vào lựa chọn của ông Trump cũng như việc giới lãnh đạo Iran có thể cầm cự trong bao lâu trước sức ép tấn công từ Mỹ và Israel.

Khói bốc lên nghi ngút sau cuộc tấn công của Israel vào vùng ngoại ô phía nam Beirut. (Ảnh: Reuters)

Cựu Đại sứ Anh tại Iran, ông Rob Macaire cũng nhận định kịch bản về “cuộc xung đột vĩnh viễn” khó có khả năng xảy ra, bởi Iran khó có đủ năng lực để duy trì đòn đáp trả trong thời gian dài vô hạn.

Tương tự, ông Charles Myers, Chủ tịch kiêm người sáng lập Signum Global Advisors cho rằng cuộc xung đột hiện nay gần như chỉ có một kịch bản duy nhất. Theo ông, đây không phải là một cuộc chiến có thể kéo dài trong dài hạn, thậm chí cũng khó trở thành cuộc đối đầu trung hạn.

“Họ đang phải đối mặt với hai trong số những lực lượng quân sự hùng mạnh và hiện đại nhất thế giới. Trong cuộc xung đột lần Iran khó có thể giành phần thắng. Điều còn lại chỉ là thất bại đó sẽ diễn ra theo cách nào và mất bao lâu”, ông Myers nói với CNBC.

Trong khi đó, người phát ngôn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Tướng Ali-Mohammad Naeini tuyên bố việc kết thúc cuộc xung đột "nằm trong tay Iran". Tương tự, ông Kamal Kharrazi, Cố vấn Chính sách Đối ngoại của Văn phòng Lãnh tụ Tối cao Iran cho biết nước này có thể tiếp tục cuộc chiến trong một thời gian dài và đồng thời nhận định rằng triển vọng ngoại giao hiện gần như không còn.

Ông Kharrazi bác bỏ nhận định của Mỹ rằng năng lực quân sự của Iran bị suy yếu đáng kể sau những đợt tấn công gần đây. Theo ông Kharrazi, đây là “một trong những câu chuyện sai lệch” do Washington đưa ra. Ông khẳng định quân đội Iran vẫn mạnh mẽ nhờ động lực chiến đấu và khả năng tự sản xuất vũ khí trong nước.

Kông Anh