Tận dụng các FTA, giữ đà xuất khẩu trước biến động thị trường

Xuất nhập khẩu tăng trưởng mạnh

Theo thông tin từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong những tháng đầu năm 2026. Riêng trong tháng 2/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 67,16 tỷ USD, giảm 24,1% so với tháng trước nhưng vẫn tăng 5,1% so với cùng kỳ năm 2025. Tính chung hai tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 155,7 tỷ USD, tăng 22,2% so với cùng kỳ năm trước.

Hai tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 155,7 tỷ USD. Ảnh minh họa

Trong đó, kim ngạch xuất khẩu tháng 2 đạt 33,06 tỷ USD, giảm 23,7% so với tháng trước. Lũy kế hai tháng đầu năm, xuất khẩu đạt 76,36 tỷ USD, tăng 18,3% so với cùng kỳ năm 2025.

Xét theo khu vực kinh tế, khu vực kinh tế trong nước đạt 15,96 tỷ USD, giảm 12% và chiếm 20,9% tổng kim ngạch xuất khẩu; trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 60,4 tỷ USD, tăng mạnh 30,1%, chiếm 79,1%.

Đáng chú ý, trong hai tháng đầu năm có 13 mặt hàng xuất khẩu đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, chiếm 79,9% tổng kim ngạch xuất khẩu; trong đó có 4 mặt hàng đạt trên 5 tỷ USD, chiếm 57,4%.

Về cơ cấu nhóm hàng, nhóm công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch 68,55 tỷ USD, chiếm 89,8% tổng kim ngạch xuất khẩu. Nhóm nông sản, lâm sản đạt 5,8 tỷ USD (chiếm 7,6%); thủy sản đạt 1,72 tỷ USD (2,2%); nhiên liệu và khoáng sản đạt 0,29 tỷ USD (0,4%).

Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu tháng 2 đạt 34,1 tỷ USD, giảm 24,6% so với tháng trước. Tính chung hai tháng đầu năm, nhập khẩu đạt 79,34 tỷ USD, tăng 26,3% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 22,47 tỷ USD, giảm 1,5%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 56,87 tỷ USD, tăng 42,2%.

Cơ cấu nhập khẩu cho thấy phần lớn hàng hóa phục vụ sản xuất. Nhóm tư liệu sản xuất đạt 74,67 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu, trong đó máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng chiếm 56%, còn nguyên nhiên vật liệu chiếm 38,1%. Nhóm hàng tiêu dùng đạt 4,67 tỷ USD, chiếm 5,9%.

Về thị trường, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 23,8 tỷ USD, trong khi Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất với kim ngạch 31,9 tỷ USD.

Trong hai tháng đầu năm, Việt Nam xuất siêu sang Hoa Kỳ 20,4 tỷ USD, tăng 20,8%; xuất siêu sang EU 6,7 tỷ USD, tăng 6,5%. Tuy nhiên, Việt Nam nhập siêu lớn từ Trung Quốc với 20,9 tỷ USD, tăng 35,7%, cùng với nhập siêu từ Hàn Quốc và ASEAN.

Tận dụng FTA để mở rộng thị trường

Dù kết quả xuất nhập khẩu tích cực, song những biến động địa chính trị trên thế giới, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, đang tạo ra nhiều rủi ro đối với chuỗi cung ứng và hoạt động thương mại quốc tế.

Kết luận phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 2/2026 ngày 4/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu các bộ, ngành chủ động xây dựng kịch bản điều hành phù hợp trước những biến động của tình hình thế giới. Bộ Tài chính được giao xây dựng kịch bản điều hành kinh tế - xã hội, Bộ Công Thương được giao xây dựng kịch bản bảo đảm an ninh năng lượng.

Song song với đó, Chính phủ yêu cầu đẩy mạnh các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và tận dụng hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết.

Việt Nam đã tham gia 17 FTA, tạo ra mạng lưới thị trường rộng lớn cho hàng hóa xuất khẩu; hiện đang thúc đẩy đàm phán các FTA mới với Pakistan, Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) và khối Mercosur nhằm mở rộng thêm không gian thị trường.

Trước đó, Bộ Công Thương đã ban hành Công văn số 1279/BCT-KHTC ngày 2/3/2026 về việc triển khai các nhiệm vụ trọng tâm sau tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026. Cục Xuất nhập khẩu, Cục Xúc tiến thương mại, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Vụ Chính sách thương mại đa biên được giao tập trung triển khai các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu, tăng cường xúc tiến thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các FTA.

Các đơn vị cũng được yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp đưa hàng hóa trực tiếp vào các hệ thống phân phối ở nước ngoài, đồng thời phối hợp với các cơ quan điều hành để bảo đảm lưu thông hàng hóa thông suốt, đặc biệt tại các cửa khẩu biên giới phía Bắc.

Ở góc độ doanh nghiệp, những tác động của xung đột Trung Đông đã bắt đầu thể hiện rõ. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Đình Tùng - Tổng Giám đốc Công ty Vina T&T Group cho biết, việc nhiều tàu hàng phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm 12 - 20 ngày, kéo theo chi phí vận tải, phí bảo hiểm và phụ phí rủi ro chiến tranh tăng mạnh, khiến giá thành sản phẩm tăng lên, nhiều đối tác nhập khẩu tỏ ra thận trọng hơn khi ký kết các đơn hàng dài hạn.

Đối với mặt hàng trái cây xuất khẩu, rủi ro lớn nhất nằm ở thời gian vận chuyển. Những loại trái cây như thanh long, xoài chỉ có thời gian bảo quản khoảng 35 ngày, nhãn khoảng 45 ngày, trong khi bưởi và dừa có thể bảo quản khoảng 70 ngày.

Khi hành trình kéo dài, nguy cơ suy giảm chất lượng hàng hóa là rất lớn, thậm chí có thể dẫn tới việc đối tác từ chối nhận hàng hoặc ép giá. Để ứng phó, doanh nghiệp đang chủ động sử dụng 100% container lạnh có công nghệ kiểm soát khí quyển, đồng thời đàm phán sớm với đối tác để chia sẻ rủi ro phát sinh.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xuất khẩu nông lâm thủy sản hai tháng đầu năm đạt khoảng 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, trong bối cảnh địa chính trị thế giới còn nhiều bất ổn, ngành nông nghiệp xác định cần nâng cao năng lực dự báo và xây dựng các kịch bản ứng phó linh hoạt.

Trọng tâm thời gian tới là phát triển chuỗi giá trị sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm, đồng thời phát triển công nghệ bảo quản sau thu hoạch và hệ thống logistics chuyên biệt để giảm chi phí, nâng cao sức cạnh tranh cho hàng xuất khẩu Việt Nam.

Nguyễn Hạnh