Tăng chuẩn để nâng chất lượng xếp hạng tín nhiệm
Trong bối cảnh xếp hạng tín nhiệm được mở rộng phạm vi áp dụng với trái phiếu doanh nghiệp, việc hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động này trở nên cấp thiết. Dự thảo thay thế Nghị định số 88/2014/NĐ-CP được kỳ vọng tạo nền tảng để nâng chất lượng dịch vụ xếp hạng tín nhiệm, bảo đảm tính độc lập của kết quả xếp hạng và củng cố niềm tin trên thị trường vốn.
Bảo đảm tính độc lập để nâng chất lượng kết quả xếp hạng
Theo Bộ Tài chính, sau hơn 11 năm thực hiện, Nghị định số 88/2014/NĐ-CP đã tạo nền tảng pháp lý cho sự hình thành và phát triển của thị trường xếp hạng tín nhiệm (XHTN). Đến nay, Bộ đã cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ XHTN cho 5 doanh nghiệp. Kết quả XHTN ngày càng được sử dụng trong hoạt động phát hành, đầu tư trái phiếu doanh nghiệp. Riêng năm 2025, tổng giá trị trái phiếu phát hành có sử dụng dịch vụ XHTN đạt khoảng 10,2 nghìn tỷ đồng, gấp hơn ba lần năm trước.
Theo quy định của Luật Chứng khoán sửa đổi và Nghị định số 245/2025/NĐ-CP, trái phiếu doanh nghiệp phát hành ra công chúng và phát hành riêng lẻ cho nhà đầu tư cá nhân bắt buộc phải XHTN từ ngày 1/1/2026. Khi phạm vi áp dụng xếp hạng tín nhiệm được mở rộng, kết quả xếp hạng sẽ có ảnh hưởng lớn hơn đến quyết định của nhà đầu tư. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm chất lượng, tính độc lập và trách nhiệm của hoạt động XHTN. Đây cũng là định hướng xuyên suốt của dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 88/2014/NĐ-CP khi tập trung hoàn thiện các quy định về chất lượng hoạt động, kiểm soát xung đột lợi ích và tiệm cận các chuẩn mực của Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán (IOSCO).

Nhà đầu tư theo dõi diễn biến thị trường chứng khoán tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE). Ảnh: Hứa Chung
Để kết quả XHTN trở thành cơ sở tham chiếu tin cậy cho nhà đầu tư thì phải bảo đảm tính độc lập, khách quan của kết quả đánh giá. Vì vậy, dự thảo tập trung hoàn thiện các quy định về phòng ngừa xung đột lợi ích, như không để chuyên viên phân tích tham gia đàm phán phí dịch vụ, quy định rõ các trường hợp sở hữu chéo không được phép. Dự thảo cũng yêu cầu doanh nghiệp XHTN rà soát xung đột lợi ích trước khi thực hiện xếp hạng, tăng cường kiểm soát tuân thủ nội bộ và công khai các trường hợp phát hiện sai sót hoặc thu hồi kết quả XHTN đã công bố.
CEO Công ty CP TechProfit Phan Linh nhìn nhận, việc tiếp cận các chuẩn mực IOSCO sẽ buộc doanh nghiệp XHTN đầu tư bài bản hơn vào dữ liệu, công nghệ và nhân sự, đồng thời phải chịu trách nhiệm cao hơn đối với kết quả xếp hạng. Điểm mới đáng chú ý là dự thảo lần đầu tiên quy định trách nhiệm bồi thường của doanh nghiệp XHTN nếu gây thiệt hại do sai sót trong quá trình thực hiện hợp đồng. Theo ông, đây là bước tiến quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Bên cạnh đó, dự thảo điều chỉnh cơ chế quản lý theo hướng: Bộ Tài chính sẽ quyết định số lượng doanh nghiệp XHTN phù hợp với quy mô thị trường từng thời kỳ, thay vì quy định cứng tối đa 5 doanh nghiệp như hiện nay. Ông Linh cho rằng, cơ chế quản lý linh hoạt như vậy sẽ giúp cơ quan quản lý chủ động điều tiết và góp phần phát triển thị trường bền vững.
Nâng chuẩn điều kiện hoạt động
Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến trong quá trình lấy ý kiến vào dự thảo là đề xuất nâng mức vốn điều lệ tối thiểu của doanh nghiệp XHTN từ 15 tỷ đồng lên 25 tỷ đồng.
Theo Bộ Tài chính, cả 5 doanh nghiệp XHTN đang hoạt động đều có vốn điều lệ từ 26,875 tỷ đồng đến gần 195 tỷ đồng. Điều này cho thấy mức vốn tối thiểu được đề xuất không ảnh hưởng đến hoạt động của các doanh nghiệp hiện hữu, mà chủ yếu đặt ra yêu cầu với các doanh nghiệp gia nhập thị trường trong thời gian tới.
CEO Công ty CP TechProfit Phan Linh đánh giá, mục tiêu nâng vốn điều lệ tối thiểu không phải để hạn chế cạnh tranh, mà nhằm bảo đảm doanh nghiệp XHTN có đủ năng lực đầu tư cho hoạt động chuyên môn. Theo ông, sau hơn 11 năm triển khai Nghị định 88, quy mô nền kinh tế đã tăng hơn gấp hai lần. Trong khi đó, hoạt động XHTN đòi hỏi đầu tư lớn cho công nghệ, dữ liệu, mô hình định lượng và đội ngũ chuyên gia - những yếu tố quyết định chất lượng và tính độc lập của kết quả xếp hạng.
Dẫn kinh nghiệm quốc tế, như Nhật Bản và Hàn Quốc chỉ duy trì từ 2 - 3 tổ chức XHTN trong nước, ông Linh cho rằng, thị trường XHTN không cần quá nhiều doanh nghiệp, mà cần những tổ chức có đủ năng lực, uy tín và tính độc lập.
Bên cạnh nâng chuẩn điều kiện hoạt động, dự thảo còn tăng cường cơ chế giám sát doanh nghiệp XHTN. Theo đó, doanh nghiệp sẽ được kiểm tra định kỳ hai năm một lần; chế độ báo cáo được nâng lên định kỳ 6 tháng và hằng năm; đồng thời báo cáo tài chính phải được kiểm toán theo quy định của pháp luật về chứng khoán. Đồng thời, doanh nghiệp XHTN phải có tối thiểu 5 chuyên viên phân tích, 5 thành viên Hội đồng XHTN đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn. Theo ông Linh, cách tiếp cận này phản ánh nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong việc vừa tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, vừa tính đến khả năng thích ứng của doanh nghiệp trong nước. Đây là yếu tố quan trọng để vừa tăng chất lượng dịch vụ, vừa bảo đảm hoạt động XHTN không bị gián đoạn trong quá trình chuyển đổi.











