Tăng cơ hội việc làm cho người khuyết tật trong kỷ nguyên số

Công nghệ số không được trở thành rào cản với người khuyết tật

Thực hiện chỉ đạo của UBND TP Hà Nội, Trung tâm Chăm sóc người khuyết tật Hà Nội hưởng ứng Ngày Công dân số Việt Nam năm 2026, tập trung hướng dẫn, hỗ trợ người khuyết tật, người cao tuổi và những người hạn chế kỹ năng số tiếp cận các tiện ích trực tuyến.

Ông Trần Quang Dũng. Ảnh: TTXVN

Không chỉ hỗ trợ tiếp cận công nghệ, việc mở rộng cơ hội việc làm cho người khuyết tật cũng được nhiều địa phương quan tâm. Tại Ninh Bình, Hội Người khuyết tật tỉnh phối hợp với các đơn vị tổ chức tọa đàm về việc làm cho nhóm lao động này trong bối cảnh chuyển đổi số.

Theo ông Trần Quang Dũng - Chủ tịch Hội Người khuyết tật tỉnh Ninh Bình, công nghệ mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức trong tiếp cận thông tin, học nghề và tìm kiếm việc làm. Do đó, cần tăng cường kết nối giữa cơ sở đào tạo, đơn vị dịch vụ việc làm và doanh nghiệp, giúp người khuyết tật được trang bị kỹ năng và tìm kiếm công việc phù hợp.

Thực tế tại TP HCM cho thấy, Ngày hội việc làm cho người khuyết tật năm 2026 thu hút 24 doanh nghiệp, với gần 500 vị trí tuyển dụng. Tuy nhiên, cơ hội trên chưa đồng nghĩa với việc người khuyết tật dễ dàng tìm được việc làm. Họ vẫn gặp trở ngại từ khâu tiếp cận thông tin tuyển dụng đến định kiến của một bộ phận doanh nghiệp.

Gần 500 vị trí việc làm dành cho người khuyết tật được các doanh nghiệp mang đến Ngày hội việc làm cho người khuyết tật trên địa bàn TP HCM năm 2026. Ảnh: Kim Dung

Để khuyến khích doanh nghiệp sử dụng lao động là người khuyết tật, Luật Việc làm năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 1-1-2026) đã bổ sung chính sách giảm mức đóng bảo hiểm thất nghiệp cho người sử dụng lao động khi tuyển mới và sử dụng nhóm lao động này, với thời gian hưởng ưu đãi không quá 12 tháng.

Chính sách được kỳ vọng góp phần giảm chi phí cho doanh nghiệp, đồng thời tạo thêm cơ hội để người khuyết tật tham gia thị trường lao động.

Cùng người khuyết tật phát triển công nghệ

Với người khiếm thị, công nghệ có vai trò quan trọng trong học tập, làm việc và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Anh Trần Việt Hoàng - Chủ tịch Ủy ban Thanh niên thuộc Liên minh Người mù thế giới cho rằng, trở ngại nhiều khi không nằm ở khả năng của người dùng mà xuất phát từ cách thiết kế ứng dụng, website.

Nếu tương thích với trình đọc màn hình, người khiếm thị hoàn toàn có thể sử dụng các chức năng trực tuyến một cách độc lập. Nhiều người có thể học đại học, lập trình, làm việc văn phòng, quản lý doanh nghiệp và sử dụng dịch vụ trực tuyến…

Vấn đề là không ít sản phẩm số vẫn được thiết kế chủ yếu cho số đông, chưa tính đến nhu cầu của người khuyết tật. Một ứng dụng có thể thuận tiện với hàng triệu người nhưng lại gần như không thể sử dụng đối với người khiếm thị.

Rào cản này càng đáng chú ý khi AI phát triển nhanh. Anh Hoàng nhận định, những khó khăn còn xuất hiện trong các dịch vụ thiết yếu như ngân hàng số, thanh toán trực tuyến và dịch vụ công.

Các bước xác thực sinh trắc học, nhận diện khuôn mặt hoặc yêu cầu thao tác theo chỉ dẫn trực quan có thể gây trở ngại cho người khiếm thị. Vì vậy, khả năng tiếp cận cần được coi là trách nhiệm xuyên suốt, từ cơ quan xây dựng chính sách, doanh nghiệp đến đội ngũ thiết kế, lập trình và kiểm thử sản phẩm.

Anh Trần Việt Hoàng chia sẻ.

Theo anh Trần Việt Hoàng, thế giới đã có bộ hướng dẫn về khả năng tiếp cận nội dung web (WCAG) do Hiệp hội World Wide Web Consortium (W3C) phát triển. Các tiêu chí tập trung vào những yêu cầu như nút bấm có tên rõ ràng để trình đọc màn hình nhận diện, hình ảnh có mô tả, biểu mẫu có nhãn và chức năng có thể thao tác bằng bàn phím.

Tại Việt Nam, Luật Người khuyết tật năm 2010 và Thông tư 26/2020/TT-BTTTT là những cơ sở pháp lý thúc đẩy quyền tiếp cận công nghệ thông tin và truyền thông của người khuyết tật. Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của AI, ngân hàng số và dịch vụ công trực tuyến, việc rà soát, cập nhật tiêu chuẩn tiếp cận cần được quan tâm.

Không chỉ dừng ở quy định, cần có hướng dẫn kỹ thuật, cơ chế giám sát và kiểm thử thực tế. Đặc biệt, người khuyết tật cần được tham gia ngay từ khâu xác định nhu cầu, thiết kế đến đánh giá sản phẩm, thay vì chỉ được mời trải nghiệm khi công nghệ đã hoàn thiện.

Bởi chính những người sử dụng trình đọc màn hình hằng ngày mới hiểu rõ công cụ này gặp khó khăn ở đâu; người trực tiếp trải nghiệm quy trình xác thực cũng có thể chỉ ra những thao tác chưa phù hợp.

Anh Hoàng chia sẻ, mục tiêu cuối cùng không phải là đạt chứng nhận hay những con số đẹp trong báo cáo, mà là giúp người khuyết tật sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả và độc lập. Khi có thể tự giao dịch ngân hàng, học tập, làm việc và sử dụng dịch vụ công, họ sẽ giảm sự phụ thuộc không cần thiết và có thêm cơ hội đóng góp cho xã hội.

Từ trải nghiệm của bản thân, anh Hoàng cho rằng, bên cạnh câu hỏi công nghệ phát triển nhanh hay thông minh đến đâu, các nhà phát triển cần quan tâm ai đang không thể sử dụng sản phẩm và nguyên nhân là gì.

“Đừng chỉ phát triển công nghệ cho người khuyết tật. Hãy cùng người khuyết tật phát triển công nghệ” – thông điệp nhấn mạnh quyền được tham gia, đóng góp và tiếp cận bình đẳng trong đời sống số.