Tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm: Siết quản lý theo chuỗi, tăng hậu kiểm

Đoàn kiểm tra liên ngành kiểm tra công tác an toàn thực phẩm tại các chợ dân sinh trên địa bàn xã Nam Phù. Ảnh: Phương Xuyến

Hà Nội tiêu thụ lượng thực phẩm rất lớn mỗi ngày, trong khi chuỗi cung ứng kéo dài, nhiều khâu trung gian và tỷ lệ cơ sở nhỏ lẻ cao. Thực tế này khiến nguy cơ mất an toàn thực phẩm luôn hiện hữu.

Để bảo đảm an toàn thực phẩm bền vững, cần nhận diện đầy đủ rủi ro toàn chuỗi và siết chặt kiểm soát ngay từ “điểm đầu”, đồng thời tăng hậu kiểm, ứng dụng công nghệ và phát huy vai trò cộng đồng.

Áp lực hiện hữu từ cơ sở

Ghi nhận tại chợ Xuân Đỉnh (phường Xuân Đỉnh) - một trong những điểm cung ứng thực phẩm dân sinh lớn trên địa bàn cho thấy rõ áp lực trong kiểm soát an toàn thực phẩm ở đô thị đông dân.

Việc giám sát công tác an toàn thực phẩm tại các chợ dân sinh được chú trọng. Ảnh: Phương Xuyến

Mỗi ngày, lượng thực phẩm được đưa vào chợ rất lớn, đến từ nhiều nguồn khác nhau, khiến việc giám sát đồng bộ không đơn giản. Đây cũng là thực tế chung của nhiều chợ dân sinh trên địa bàn thành phố hiện nay.

Anh Bùi Trung Kiên, hộ kinh doanh tại chợ cho biết, các hộ đều ký hợp đồng với đơn vị cung cấp, trong đó yêu cầu đặt tiêu chí an toàn thực phẩm lên hàng đầu; nếu xảy ra sai phạm, bên cung cấp phải chịu trách nhiệm.

Còn anh Nguyễn Công Hân, cư trú tại phường Xuân Đỉnh bày tỏ mong muốn các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát thực phẩm, đặc biệt là các mặt hàng như thịt, bún, gia cầm, gia súc đã giết mổ, nhằm bảo đảm nguồn đầu vào được kiểm định rõ ràng.

Có thể thấy, ý thức của người kinh doanh và người tiêu dùng đều đã có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, khoảng cách giữa yêu cầu kiểm soát và thực tiễn triển khai vẫn còn không ít thách thức.

Ông Trần Ngọc Huân, Phó Ban Quản lý chợ Xuân Đỉnh cho biết, Ban quản lý đã ký cam kết với các hộ kinh doanh, yêu cầu các hộ phải có hợp đồng với các cơ sở giết mổ. Đồng thời, hằng ngày, Ban quản lý phối hợp với cán bộ thú y của phường thường xuyên kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc đưa thực phẩm vào chợ cũng như hoạt động kinh doanh của các hộ.

Ở cấp chính quyền cơ sở, công tác quản lý cũng đang được siết chặt với nhiều giải pháp cụ thể, đi vào từng khâu. Ông Nguyễn Hưng Quốc, Phó Chủ tịch UBND phường Xuân Đỉnh cho biết, địa phương tập trung đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc thực phẩm; chỉ đạo ban quản lý chợ thực hiện ký cam kết với các hộ kinh doanh, đồng thời yêu cầu báo cáo hằng ngày về nguồn gốc thực phẩm, cả đối với hàng chế biến và chưa qua chế biến.

Dù đã có nhiều nỗ lực từ cơ sở, nhưng thực tế cho thấy công tác kiểm soát trên địa bàn thành phố vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Thực phẩm lưu thông qua nhiều khâu trung gian, trong khi lực lượng quản lý ở cơ sở còn mỏng, dẫn đến việc giám sát chưa thể bao quát toàn diện. Chỉ cần một khâu lỏng lẻo, nguy cơ mất an toàn có thể phát sinh.

Siết từ “điểm đầu”, kiểm soát toàn chuỗi

Từ góc nhìn chuyên môn, các chuyên gia cho rằng để xử lý tận gốc vấn đề, cần tập trung vào những “điểm nghẽn” then chốt trong chuỗi cung ứng, đặc biệt là khâu đầu vào.

Trao đổi về nội dung này, ông Cấn Xuân Bình, Chủ tịch Hội Thú y Hà Nội nhận định, nguy cơ lớn nhất hiện nay nằm ngay từ khâu chăn nuôi, vận chuyển và kiểm soát dịch bệnh.

Thành phố đang triển khai nhiều giải pháp xuyên suốt nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm toàn chuỗi, từ sản xuất đến tiêu dùng. Ảnh: Hoa Thành.

Ông phân tích, việc quản lý nguồn gốc và tình trạng sức khỏe vật nuôi trong quá trình lưu thông còn nhiều bất cập. Pháp luật hiện chưa yêu cầu cấp giấy kiểm dịch trong mọi trường hợp vận chuyển, dẫn đến khó kiểm soát nguồn gốc cũng như nguy cơ dịch bệnh. Nếu không theo dõi chặt từ cơ sở chăn nuôi, mầm bệnh rất dễ xâm nhập vào chuỗi thực phẩm.

Bên cạnh đó, một bộ phận cơ sở chưa tuân thủ nghiêm các quy định: Không tiêm phòng đầy đủ, không khai báo dịch bệnh, thậm chí bán chạy gia súc, gia cầm mắc bệnh. Đây là nguy cơ trực tiếp làm mất an toàn thực phẩm ngay từ “điểm đầu”. Không chỉ dừng ở đó, hệ thống giết mổ nhỏ lẻ vẫn còn phổ biến cũng là một “điểm yếu” đáng lo ngại. Nhiều cơ sở không được cấp phép, không bảo đảm điều kiện vệ sinh thú y, tiềm ẩn nguy cơ phát tán dịch bệnh ra môi trường. Trong khi đó, việc kiểm soát tại các điểm này gặp nhiều khó khăn.

Ngoài ra, lực lượng thú y cơ sở hiện vừa mỏng, vừa thiếu ổn định. Mỗi xã, phường thường chỉ có 2-3 nhân viên hợp đồng, chế độ chưa bảo đảm, ảnh hưởng không nhỏ đến trách nhiệm và hiệu quả công việc.

Từ những thực tế này, ông Cấn Xuân Bình nhấn mạnh, để “gỡ” điểm nghẽn, cần siết chặt đồng thời ba khâu: Chăn nuôi - vận chuyển - giết mổ. “Nếu làm rời rạc, thiếu thống nhất thì hiệu quả sẽ không cao. Trước hết, phải kiểm soát tốt chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học. Tiếp đến là khâu vận chuyển, cần bổ sung quy định để kiểm soát chặt nguồn gốc và dịch bệnh. Cuối cùng là giết mổ - phải kiên quyết chuyển từ nhỏ lẻ sang tập trung, có kiểm soát, xử lý dứt điểm các cơ sở không phép”, ông Bình nêu rõ.

Về vấn đề này, ông Vũ Cao Cương, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội cho rằng, Hà Nội là đô thị đặc biệt nên công tác an toàn thực phẩm chịu nhiều áp lực.

Ông Vũ Cao Cương cho biết, áp lực trước hết đến từ quy mô dân số khoảng 10 triệu người, với nhu cầu tiêu dùng thực phẩm rất cao. Trong khi đó, thành phố chỉ sản xuất được khoảng 60% nhu cầu thực phẩm của người dân, còn lại vẫn phải nhập từ các tỉnh hoặc kể cả nhập khẩu ở các nước khác. Vì vậy nên khâu quản lý cũng gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, chuỗi cung ứng thực phẩm dài và phức tạp, từ sản xuất, nuôi trồng cho tới các khâu vận chuyển, chế biến và đến tiêu dùng, khiến việc kiểm soát gặp nhiều thách thức. Hiện nay trên địa bàn thành phố vẫn còn nhiều cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, trong khi lực lượng cán bộ phụ trách công tác này ở cấp xã, địa phương còn mỏng, gây khó khăn trong quản lý, kiểm tra và hậu kiểm.

Đáng chú ý, sự xuất hiện của các loại hình kinh doanh mới như kinh doanh trên sàn thương mại điện tử, giao thức ăn sẵn… cũng đòi hỏi thành phố phải có những cơ chế quản lý mới, phù hợp hơn với thực tiễn.

“Bên cạnh đó, vẫn còn một bộ phận cơ sở vì chạy theo lợi nhuận nên vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm”, ông Cương thẳng thắn nhìn nhận.

Trước những áp lực này, thành phố đang triển khai các giải pháp mang tính xuyên suốt nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm theo chuỗi, từ sản xuất đến tiêu dùng.

Bữa ăn bán trú của các học sinh Trường Tiểu học Đại Thịnh A (xã Quang Minh). Ảnh: Quang Thái.

Cụ thể, thành phố siết chặt chuỗi cung ứng thực phẩm, đồng thời phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng cấp, từng ngành trong quản lý. Song song với đó là tăng cường kiểm soát từ gốc, đặc biệt là khâu sản xuất, với yêu cầu kiểm soát xuyên suốt từ nuôi trồng, giết mổ, vận chuyển, lưu thông đến chế biến và tiêu dùng.

Một điểm nhấn quan trọng của thành phố là chuyển mạnh sang hậu kiểm có trọng tâm, trọng điểm, kết hợp với công tác kiểm tra, thanh tra và tăng cường xử phạt để nâng cao tính răn đe.

Thành phố cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, công nghệ thông tin trong truy xuất nguồn gốc thực phẩm, nhằm bảo đảm thông tin sản phẩm được công khai, minh bạch đến tay người tiêu dùng.

Cùng với đó, việc tăng cường phối hợp liên ngành giữa y tế, nông nghiệp, công thương và Công an thành phố được thành phố xác định là giải pháp then chốt để xử lý hiệu quả các vụ việc, nhất là những vụ việc phức tạp.

Theo ông Vũ Cao Cương, vai trò của chính quyền cơ sở và người dân cũng đặc biệt quan trọng trong giám sát chuỗi cung ứng. Khi mỗi “mắt xích” đều có trách nhiệm, từ cơ quan quản lý đến người sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng, công tác an toàn thực phẩm mới có thể được bảo đảm một cách bền vững, minh bạch.

Từ thực tiễn và các giải pháp đang triển khai cho thấy, bảo đảm an toàn thực phẩm tại Hà Nội không chỉ là câu chuyện của riêng một ngành, mà là yêu cầu quản lý tổng thể theo chuỗi. Khi các “điểm nghẽn” được nhận diện đúng và xử lý đồng bộ, việc siết chặt an toàn thực phẩm sẽ hiệu quả hơn.