Tăng cường giám sát, bảo vệ nhà đầu tư chứng khoán

Cắt giảm thủ tục phải đi đôi với kiểm soát rủi ro

Góp ý vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Chứng khoán, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cơ bản tán thành việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán nhằm tháo gỡ vướng mắc, cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và thúc đẩy thị trường vốn và nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát.

Ông đánh giá cao việc Chính phủ tiếp thu, chỉnh lý nhiều nội dung theo kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ bản thống nhất với báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng cần đánh giá kỹ việc bãi bỏ các điều kiện về năng lực tài chính, tỷ lệ an toàn vốn. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi luật cần bảo đảm hài hòa giữa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp huy động vốn, cung cấp dịch vụ với yêu cầu an toàn thị trường và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư. Đơn giản hóa thủ tục hành chính không thể đặt cao hơn yêu cầu kiểm soát rủi ro.

Về điều kiện đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán đối với ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, ông đồng tình với việc loại bỏ những quy định trùng lặp, không cần thiết. Song, đáp ứng điều kiện hoạt động ngân hàng nói chung chưa đồng nghĩa với việc đã kiểm soát đầy đủ rủi ro đặc thù của hoạt động lưu ký chứng khoán.

Do đó, cần đánh giá kỹ việc bãi bỏ các điều kiện về năng lực tài chính, tỷ lệ an toàn vốn; đồng thời quy định rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam.

Cùng với đó là xác định dấu hiệu cảnh báo để kịp thời hạn chế hoặc tạm dừng cung cấp dịch vụ lưu ký khi cần thiết, cũng như quy định cụ thể trách nhiệm, thời hạn và quy trình chuyển giao chứng khoán, tiền, dữ liệu khách hàng nếu tổ chức lưu ký gặp khó khăn hoặc không thể tiếp tục hoạt động.

Theo ông, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm là cần thiết nhưng phải đi kèm cơ chế giám sát hiệu quả. Hậu kiểm không chỉ nhằm phát hiện vi phạm, xử phạt mà quan trọng hơn là phát hiện sớm, can thiệp kịp thời trước khi rủi ro gây thiệt hại thực tế.

Đối với hoạt động của đại diện người sở hữu trái phiếu doanh nghiệp, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý nguy cơ xung đột lợi ích khi một công ty chứng khoán đồng thời tư vấn, bảo lãnh phát hành, phân phối trái phiếu và làm đại diện người sở hữu trái phiếu trong cùng một đợt phát hành.

Trong trường hợp doanh nghiệp phát hành không thực hiện được nghĩa vụ thanh toán gốc, lãi, tổ chức đại diện phải bảo vệ quyền lợi trái chủ nhưng có thể phát sinh xung đột với lợi ích và trách nhiệm của chính mình trong quá trình tư vấn, bảo lãnh phát hành trước đó.

Vì vậy, ông đề nghị bổ sung nguyên tắc kiểm soát xung đột lợi ích, công khai các quan hệ lợi ích liên quan; nghiên cứu hạn chế trường hợp một công ty chứng khoán vừa bảo lãnh phát hành, vừa làm đại diện người sở hữu trái phiếu trong cùng đợt phát hành.

Đồng thời, cần quy định rõ quyền thay thế tổ chức đại diện khi phát sinh xung đột lợi ích và bảo đảm tài sản khách hàng được quản lý tách biệt, không bị sử dụng hoặc xử lý ngoài phạm vi ủy quyền.

Bảo đảm minh bạch thông tin, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư

Về điều kiện chào bán chứng khoán ra công chúng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cơ bản tán thành hướng sửa đổi nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp huy động vốn, song đề nghị làm rõ trách nhiệm của các bên để hạn chế rủi ro cho nhà đầu tư.

Quang cảnh phiên thảo luận tại tổ chiều 17-10. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Đối với quy định hủy đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) khi không đáp ứng tỷ lệ cổ phiếu tối thiểu do nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ, ông đồng tình với việc xác định điều kiện phân tán sở hữu sau khi hoàn tất phân phối.

Tuy nhiên, nếu đợt chào bán bị hủy sau khi doanh nghiệp đã thu tiền mua cổ phiếu, việc hoàn trả chậm trễ có thể dẫn đến nguy cơ chiếm dụng vốn và phát sinh tranh chấp.

Vì vậy, cần làm rõ thời điểm xác định, công bố kết quả phân phối; thời hạn và trách nhiệm hoàn trả tiền của tổ chức phát hành, tổ chức phân phối. Tiền đăng ký mua chứng khoán cũng phải được quản lý tách biệt, không bị sử dụng sai mục đích.

Với quy định cho phép sử dụng báo cáo tài chính có ý kiến kiểm toán ngoại trừ trong hồ sơ chào bán chứng khoán, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần phân biệt giữa việc khoản ngoại trừ không ảnh hưởng đến điều kiện chào bán và việc khoản ngoại trừ không ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng thông tin tài chính phục vụ quyết định đầu tư.

Những khoản ngoại trừ liên quan đến doanh thu, lợi nhuận, giá trị tài sản hoặc khả năng hoạt động liên tục có thể không khiến doanh nghiệp mất điều kiện chào bán nhưng vẫn tác động đáng kể đến việc đánh giá năng lực tài chính và rủi ro đầu tư.

Do đó, cần quy định rõ tiêu chí xác định mức độ ảnh hưởng của khoản ngoại trừ, trách nhiệm giải trình, công bố thông tin của tổ chức phát hành và trách nhiệm xác nhận của tổ chức kiểm toán, nhất là đối với các chỉ tiêu tài chính trọng yếu, bảo đảm nhà đầu tư có đủ thông tin để đánh giá và quyết định đầu tư một cách hiệu quả và an toàn.

Tăng nguồn lực cho cơ quan quản lý thị trường chứng khoán

ĐB Lê Hoàng Anh bày tỏ đồng tình với định hướng tăng cường hậu kiểm, nhưng bày tỏ lo ngại về năng lực thực thi của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước khi được giao thêm nhiều nhiệm vụ mới.

Đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị cụ thể hóa quy định về chính sách khuyến khích, đãi ngộ và phát triển nguồn nhân lực ngành chứng khoán. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Theo đại biểu, dự thảo đặt ra yêu cầu chuyển mạnh sang hậu kiểm, vận hành cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, giám sát giao dịch bằng thuật toán và trí tuệ nhân tạo, quản lý thị trường tài sản mã hóa, trái phiếu riêng lẻ, tín chỉ các-bon và cơ chế đối tác bù trừ trung tâm.

Trong khi đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có 525 biên chế công chức theo định biên nhưng hiện chỉ có 405 người; việc giữ chân nhân lực chất lượng cao cũng gặp khó khăn do chênh lệch thu nhập với khu vực tư nhân.

ĐB Hoàng Anh lưu ý, với quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán khoảng 400 tỷ USD, những sai sót trong giám sát, phát hiện thao túng hoặc quá trình nâng hạng thị trường đều có thể gây thiệt hại lớn.

Từ thực tế này, ĐB Hoàng Anh đề nghị cụ thể hóa quy định về chính sách khuyến khích, đãi ngộ và phát triển nguồn nhân lực ngành chứng khoán; xác định rõ đối tượng, cơ chế thực hiện và nguồn lực bảo đảm. Đồng thời, bổ sung quy định về bảo đảm nguồn lực cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nghiên cứu cơ chế khoán biên chế và kinh phí gắn với kết quả đầu ra có thể đo lường trong công tác thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm và bảo vệ nhà đầu tư.

Nguồn kinh phí tiết kiệm được có thể sử dụng để đầu tư công nghệ, đào tạo và cải thiện thu nhập theo hiệu quả công việc. Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế tiền lương gắn với vị trí việc làm, có phụ cấp phù hợp đối với các lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn cao và rủi ro lớn như thanh tra, giám sát, quản lý rủi ro hệ thống, công nghệ thông tin, an ninh mạng và quản lý sản phẩm mới.

Đại biểu cũng đề nghị áp dụng ở mức cao nhất các chính sách thu hút nhân tài theo quy định hiện hành, đồng thời xây dựng cơ chế khen thưởng theo thành tích từ nguồn kinh phí tiết kiệm, gắn với yêu cầu liêm chính và trách nhiệm giải trình.

Theo ĐB Hoàng Anh, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm là hướng đi cần thiết, nhưng phải đi kèm đội ngũ đủ năng lực, cơ chế đãi ngộ phù hợp và nguồn lực công nghệ tương xứng. Đây là những điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả giám sát thị trường, phát hiện và xử lý kịp thời vi phạm, qua đó bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.