Tăng cường giám sát chất lượng giải quyết các vụ việc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp

Cân nhắc kỹ các chỉ tiêu định lượng trong giải quyết vụ việc

Góp ý hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án, thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14 của Quốc hội khóa XIV, ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu cho rằng, trước hết cần tính đến tính chất đặc thù của hoạt động tố tụng.

Theo đại biểu, hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử đã được quy định đầy đủ, chặt chẽ trong các luật có liên quan, với trình tự, thủ tục và thời hạn nhất định đối với từng vụ việc.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu giải trình, làm rõ một số vấn đề ĐBQH nêu. Ảnh: Phạm Thắng

Trong quá trình giải quyết, các cơ quan tiến hành tố tụng phải thực hiện nhiều hoạt động như xác minh, thu thập tài liệu, lấy lời khai, đối chất, định giá, hòa giải, đối thoại... Đối với những vụ án có đương sự ở nước ngoài, còn phải thực hiện việc ủy thác tống đạt qua cơ quan lãnh sự nước ngoài.

Trường hợp đương sự không cung cấp hồ sơ, tài liệu, Tòa án phải thực hiện việc niêm yết, thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng theo quy định. Có những thủ tục cần thời gian dài để thực hiện đầy đủ; chẳng hạn, đối với việc tuyên bố một người mất tích, thời gian từ ngày niêm yết đến ngày mở phiên tòa phải bảo đảm ít nhất 4 tháng.

Theo đại biểu, nếu tại phiên tòa có người vắng mặt và có lý do chính đáng thì Tòa án phải hoãn phiên tòa lần thứ nhất, lần thứ hai... "Tòa án chỉ được phép xét xử khi đã thực hiện đúng, đủ các bước tố tụng mà luật quy định và không được phép bỏ sót bất cứ thủ tục tố tụng nào”, ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu nhấn mạnh.

Đại biểu cũng lưu ý, tiến độ, tỷ lệ giải quyết vụ việc còn phụ thuộc rất nhiều vào sự phối hợp, tuân thủ của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Thực tế, nhiều cá nhân, tổ chức chậm cung cấp chứng cứ, không tham gia phiên họp, phiên hòa giải; trốn tránh, không cung cấp địa chỉ, thậm chí không ủy quyền tham gia tố tụng khi có yêu cầu của Tòa án... Nhiều vụ việc phải tạm đình chỉ để chờ kết quả giải quyết của cơ quan khác mới có thể tiếp tục giải quyết.

Từ những đặc thù đó, ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu đề nghị đặc biệt cân nhắc các tỷ lệ giải quyết mang tính định lượng được đặt ra trong dự thảo Nghị quyết.

Ở nội dung thứ hai, ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu nêu: trong tố tụng hình sự, nguyên tắc suy đoán vô tội phải được bảo đảm; nguyên tắc hòa giải, đối thoại và tự định đoạt của các bên cũng phải được bảo đảm.

Theo đại biểu, dự thảo Nghị quyết quy định Tòa án phải kiên trì hòa giải, đối thoại. Trong thực tế, có những vụ việc, mâu thuẫn đã kéo dài 10 năm, 20 năm, thậm chí 30 năm... "Nếu Tòa chỉ hòa giải 1 - 2 lần thì không bao giờ hòa giải thành. Nếu kiên trì hòa giải, nhiều vụ việc, vụ án sẽ hòa giải thành mà không phải đưa ra xét xử”, đại biểu phân tích.

Tuy nhiên, trên thực tế, Tòa án không thể hòa giải nhiều lần mà phải mở phiên tòa để kịp thời bảo đảm chỉ tiêu Quốc hội giao. Theo ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu, điều này không bảo đảm nguyên tắc tự định đoạt của các bên trong giải quyết tranh chấp hành chính, dân sự mà pháp luật tố tụng hiện hành đã quy định.

Tăng cường giám sát chất lượng hoạt động tư pháp

Ở nội dung thứ ba, ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu chỉ rõ, số lượng vụ án, vụ việc ngày càng gia tăng, tính chất ngày càng phức tạp. Thực tiễn xuất hiện tội phạm mới, tội phạm trên không gian mạng, tội phạm xuyên quốc gia, có sự cấu kết với các đối tượng ở nước ngoài. Có những vụ án phải thông báo, triệu tập hàng nghìn người để xét xử.

ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu (Nghệ An) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Trong lĩnh vực dân sự, xu hướng người dân lựa chọn Tòa án để giải quyết tranh chấp ngày càng nhiều. Theo đại biểu, số lượng vụ việc đã tăng gấp 2 lần so với thời điểm ban hành Nghị quyết số 96, trong khi nguồn lực con người không tăng mà còn giảm.

Cùng với đó, Tòa án đang thực hiện nhiều nhiệm vụ thuộc quyền tư pháp được Quốc hội giao như xem xét đưa người nghiện ma túy từ 12 đến 18 tuổi vào cơ sở bắt buộc; xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc; xem xét công nhận hoặc không công nhận kết quả hòa giải thành, đối thoại thành theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án và Luật Hòa giải ở cơ sở; xem xét giảm hình phạt tù, giảm thời hạn thử thách của án treo...

Đại biểu lưu ý, các vụ việc trên đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về thời hạn, trình tự, thủ tục của pháp luật; đồng thời, việc giải quyết có thể bị khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị theo trình tự, thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.

Từ những phân tích trên, ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu đề nghị Quốc hội cân nhắc, xem xét các chỉ tiêu định lượng khi ban hành Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96; đồng thời tăng cường giám sát kết quả về chất lượng, bảo đảm việc thực hiện nhiệm vụ của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án.

Theo đại biểu, hoạt động giám sát của Quốc hội cần hướng tới xây dựng “nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, bảo vệ công lý, không làm oan người không có tội, không bỏ sót tội phạm”; với mục tiêu bảo vệ con người, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân.

Với tinh thần đổi mới trong xây dựng pháp luật, ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu đề nghị Quốc hội phân cấp, phân quyền, giao từng ngành quyết định các chỉ tiêu về định lượng.