Tăng cường hậu kiểm điểm bán thuốc lá, kiểm soát nguồn cung

Hiệu quả quản lý, phòng, chống tác hại của thuốc lá cần được đánh giá bằng tỷ lệ chấp hành quy định, khả năng phát hiện và xử lý vi phạm.

Bảo đảm tính liên tục và khả năng dự báo

Theo bà Phan Minh Thủy, Trưởng phòng Tư vấn chính sách và pháp luật, Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), việc tính toán bãi bỏ hay duy trì giấy phép con ở khâu lưu thông thuốc lá có liên quan đến tính liên tục, dự báo của pháp luật. Theo đó, các nghị quyết tạm ngưng yêu cầu giấy phép mua bán thuốc lá (như Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP) sẽ hết hiệu lực vào ngày 28-2-2027. Nếu luật sửa đổi không có điều khoản quy định đồng bộ, hàng trăm nghìn hộ kinh doanh đang hoạt động có nguy cơ rơi vào trạng thái lúng túng về pháp lý.

Thuốc lá nhập lậu bị lực lượng chức năng thu giữ. Ảnh: Bộ CT

Thuốc lá nhập lậu bị lực lượng chức năng thu giữ. Ảnh: Bộ CT

Bà Thủy cho rằng, bỏ giấy phép ở khâu lưu thông chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm những công cụ quản lý thay thế đủ mạnh, như quy định rõ điều kiện kinh doanh, các hành vi bị cấm và nghĩa vụ tuân thủ bắt buộc của thương nhân, để vừa bảo đảm mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, vừa thống nhất với chủ trương cải cách thủ tục hành chính.

Chức năng định danh được thay thế bằng cơ chế thông báo điểm bán trực tuyến, miễn phí, liên thông cơ sở dữ liệu đăng ký kinh doanh, thuế, hóa đơn điện tử và tem điện tử. Song song đó, chức năng răn đe được thay thế bằng hình thức xử phạt bổ sung đình chỉ hoặc cấm kinh doanh sản phẩm thuốc lá có thời hạn đối với cơ sở tái phạm hoặc vi phạm nghiêm trọng (bán cho người dưới 18 tuổi, kinh doanh hàng lậu, hàng giả…).

Liên quan đến vấn đề này, các chuyên gia cũng kiến nghị chuyển nguồn lực từ khâu xét duyệt hồ sơ cấp phép sang tăng cường thanh tra, kiểm tra thực tế; dùng dữ liệu liên thông để lựa chọn đối tượng kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm; áp dụng phương pháp đánh giá mức độ tuân thủ quy định cấm bán cho người dưới 18 tuổi; định kỳ công khai kết quả xử lý vi phạm.

Chuyển đổi số và kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký kinh doanh, thuế, hóa đơn điện tử cũng cần được đẩy mạnh, nhằm giám sát chuỗi cung ứng thay cho phương thức quản lý thủ công, đồng thời đơn giản thủ tục và giảm chi phí cho hộ kinh doanh.

Đặc biệt, chống thuốc lá lậu phải là một cấu phần của chính sách phòng, chống tác hại thuốc lá, bởi thuốc lá lậu không chịu thuế, không có cảnh báo sức khỏe, không được kiểm soát chất lượng và có giá rẻ, vừa gây thất thu ngân sách, vừa làm giảm hiệu quả các biện pháp giảm cầu, nhất là đối với giới trẻ. Việc kiểm soát chặt chẽ các kênh phân phối, không chỉ tại các cửa hàng trên toàn quốc mà còn trên môi trường mạng, dùng tem điện tử và hóa đơn điện tử để nhận diện sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Quản lý thực chất việc tuân thủ pháp luật

Theo PGS TS Bùi Văn Dũng (đại biểu Quốc hội đoàn Thanh Hóa), hiệu quả quản lý ngành thuốc lá cần được đánh giá bằng tỷ lệ chấp hành, khả năng phát hiện và xử lý vi phạm. Do vậy, theo định hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, đối với cơ sở bán lẻ nhỏ, siêu nhỏ, có thể áp dụng thủ tục xác nhận đáp ứng điều kiện kinh doanh tại UBND cấp xã.

Các cơ sở kê khai, chịu trách nhiệm về việc đáp ứng điều kiện; cơ quan quản lý kiểm tra tính đầy đủ của thông tin, xác nhận trong thời hạn rõ ràng và tổ chức hậu kiểm. Dữ liệu đã có phải được khai thác, không yêu cầu người dân nộp lại.

Cùng với đơn giản hóa thủ tục, việc hậu kiểm cần được tăng cường, bởi giấy phép không thay thế việc kiểm tra chấp hành. Cơ chế xác nhận phải đi kèm khả năng phát hiện vi phạm, buộc cơ sở khắc phục và chấm dứt hành vi vi phạm.

PGS TS Bùi Văn Dũng đề nghị, nội dung kiểm tra cần tập trung vào nguồn hàng, việc bán cho người chưa đủ 18 tuổi, địa điểm bán, quảng cáo, tiếp thị…, hậu kiểm theo mức độ rủi ro, kết hợp kiểm tra có trọng tâm với tiếp nhận phản ánh của người dân.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, thay vì tập trung vào thủ tục cấp phép ở khâu lưu thông, cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc chấp hành các quy định về kinh doanh thuốc lá, đặc biệt tại các điểm bán trực tiếp đến người tiêu dùng. Đây là những biện pháp cần được ưu tiên để bảo đảm mục tiêu phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Lực lượng chức năng kiểm tra một điểm kinh doanh thuốc lá điện tử. Ảnh: L.Nam

Lực lượng chức năng kiểm tra một điểm kinh doanh thuốc lá điện tử. Ảnh: L.Nam

Việc bãi bỏ yêu cầu cấp giấy phép đối với các hoạt động này cũng phù hợp với chủ trương cải cách, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh, song đi cùng đó việc kiểm soát hệ thống phân phối cần gắn với đổi mới phương thức quản lý, tăng cường ứng dụng công nghệ. Thương nhân kinh doanh thuốc lá vẫn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện kinh doanh, thực hiện quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.

Cơ quan quản lý Nhà nước tăng cường khai thác, kết nối dữ liệu đăng ký kinh doanh, hóa đơn điện tử và thông tin truy xuất nguồn gốc hàng hóa để theo dõi, giám sát hoạt động kinh doanh. Chuyển từ quản lý chủ yếu bằng giấy phép sang quản lý thực chất việc tuân thủ pháp luật trong quá trình kinh doanh sẽ vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa bảo đảm yêu cầu phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Hiền Thanh

Nguồn Hà Nội Mới: https://hanoimoi.vn/tang-cuong-hau-kiem-diem-ban-thuoc-la-kiem-soat-nguon-cung-1766645.html