Tăng cường kết nối 'ba nhà' để giải bài toán dài hạn của Thủ đô

GS. Phạm Thành Huy, Phó Giám đốc Đại học Phenikaa. Ảnh: DH

Để triển khai những chủ trương lớn của Thủ đô trong hỗ trợ, đào tạo tiến sĩ STEM và đăng cai Kỳ thi Olympic Thiên văn học và Vật lý thiên văn Quốc tế (IOAA 2026), phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trao đổi với GS. Phạm Thành Huy, Phó Giám đốc Đại học Phenikaa về tầm nhìn chiến lược và sự chuẩn bị hệ sinh thái khoa học công nghệ đồng bộ.

Thưa ông, thực tế đang đặt ra cho Thủ đô cần nguồn nhân lực khoa học công nghệ . Vậy những chương trình hỗ trợ đào tạo sắp tới của Thành phố có ý nghĩa như thế nào đối với các cơ sở giáo dục như Đại học Phenikaa?

Đây có lẽ là thời điểm mà đất nước ta nhận thấy vai trò quan trọng của con người, đặc biệt là đội ngũ nhân lực trình độ cao. Vì vậy, các cơ sở đào tạo, chúng tôi rất vui mừng thấy rằng Đảng, Chính phủ và UBND TP Hà Nội đã đưa ra các chính sách cụ thể nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, điển hình là đào tạo tiến sĩ.

Chúng tôi sẵn sàng phối hợp cùng các cơ quan liên quan, UBND Thành phố để xây dựng chương trình đào tạo nhằm khai thác hiệu quả các nguồn lực đầu tư sau đại học và đào tạo tiến sĩ.

Trước đây, khi chưa có sự hỗ trợ, các nghiên cứu sinh và nhà trường phải đối mặt với những thách thức gì? Việc Hà Nội hỗ trợ kinh phí, chính sách đến đặt hàng ứng dụng thực tiễn sẽ tạo ra bước ngoặt ra sao, thưa ông?

Chúng ta đã trải qua một khoảng thời gian dài phát triển theo mô hình người học tự chi trả kinh phí. Khoảng 10 đến 15 năm gần đây, một số cơ sở giáo dục đã bắt đầu miễn học phí và cấp học bổng hàng tháng cho nghiên cứu sinh. Tại Đại học Phenikaa, chúng tôi cũng triển khai các gói học bổng miễn 100% học phí và hỗ trợ một phần sinh hoạt phí.

Tuy nhiên, để đào tạo được nhân lực đỉnh cao ở trình độ tiến sĩ, kinh phí phục vụ nghiên cứu là rất lớn. Việc này đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ từ cơ sở vật chất, trang thiết bị, phát triển chương trình, đến kết nối quốc tế và đặc biệt là kết nối với các bài toán thực tiễn qua doanh nghiệp.

Các chính sách mới từ Đảng, Nhà nước và UBND TP Hà Nội chắc chắn sẽ tạo động lực thúc đẩy mạnh mẽ cho người học. Chính sách này không chỉ áp dụng cho đội ngũ giảng viên tại các trường đại học mà còn mở rộng tới các cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ và STEM.

Để được Hà Nội đầu tư, các đề tài phải giải quyết được những bài toán đô thị, kinh tế tầm cao, kinh tế ngầm... Theo ông, Đại học Phenikaa sẽ làm gì để định hướng, bảo đảm đề tài vừa có giá trị công bố khoa học vừa đáp ứng chuẩn nhu cầu thực tiễn?

Sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57, Đại học Phenikaa đã chủ động xây dựng chiến lược phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2035. Chúng tôi đã chọn các lĩnh vực chiến lược phát triển, có điểm trùng khớp hoặc mở rộng hơn các lĩnh vực ưu tiên của Chính phủ.

Sự chủ động từ chính các cơ sở đào tạo - dựa trên thế mạnh sẵn có về đội ngũ và nguồn lực - khi gặp gỡ nhu cầu đặt hàng thực tế từ Thành phố sẽ giúp phát huy tối đa nguồn lực đầu tư. Người hưởng lợi cuối cùng chính là người học.

Chúng ta đang áp dụng song song hai cách tiếp cận: "từ dưới lên" (các nhà khoa học đề xuất bài toán thế mạnh của mình) và "từ trên xuống" (Thành phố đặt hàng các bài toán cụ thể để phục vụ phát triển bền vững).

Điều này đòi hỏi các nhà khoa học phải bước ra khỏi "vùng an toàn", tăng cường kết nối giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và chính quyền. Cả ba bên cùng phối hợp để tìm lời giải tốt nhất cho các bài toán dài hạn của Thủ đô.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng, mục tiêu không chỉ là đào tạo thêm 100 hay 1.000 tiến sĩ, mà thông qua việc đặt hàng các bài toán cụ thể, chúng ta vừa khai thác được năng lực của đội ngũ chuyên gia hiện có, vừa chuẩn bị được lực lượng kế cận cho sự phát triển bền vững của Hà Nội. Có thể nói, đây chính là sự hiện thực hóa mô hình “ba Nhà”.

Sinh viên quốc tế tham dự Kỳ thi Olympic Thiên văn học và Vật lý thiên văn Quốc tế tại Đại học Phenikaa. Ảnh: DH

Kỳ thi Olympic Thiên văn học và Vật lý thiên văn Quốc tế (IOAA 2026) đang diễn ra tại Đại học Phenikaa và là kỳ thi có quy mô kỷ lục trong lịch sử IOAA về cả số đoàn và số lượng thí sinh. Sự kiện này sẽ mang lại những giá trị gì cho công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học công nghệ tại Việt Nam, thưa ông?

IOAA 2026 sẽ là cú hích truyền cảm hứng mạnh mẽ tới học sinh phổ thông, đội ngũ nghiên cứu và các giảng viên đại học. Kỳ thi đòi hỏi chúng ta phải nâng cấp nền tảng cơ sở vật chất, lực lượng con người để làm việc trực tiếp với các chuyên gia quốc tế từ khâu biên soạn đề, chấm thi đến trao đổi khoa học.

Sự kiện này sẽ tạo tác động lan tỏa lớn đến tinh thần nghiên cứu STEM, các ngành vật lý, toán học, khoa học dữ liệu và công nghệ không gian tại Việt Nam.

Được Bộ Giáo dục và Đào tạo và UBND TP Hà Nội giao nhiệm vụ, Đại học Phenikaa xác định IOAA không chỉ là một sự kiện đơn lẻ mà là một phần trong chiến lược đầu tư bài bản, lâu dài nhằm xây dựng hệ sinh thái giữa đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp.

Chúng tôi đã chuẩn bị đội ngũ nhà khoa học chuyên sâu về thiên văn học, vật lý năng lượng cao, vật lý và khoa học dữ liệu. Đặc biệt, nhà trường đã đầu tư xây dựng một Cung thiên văn (nhà chiếu hình) riêng biệt với kiến trúc mái tròn hiện đại, kinh phí đầu tư gần 100 tỷ đồng. Đây là một trong những nhà chiếu hình hiện đại nhất khu vực châu Á.

Mục tiêu của Phenikaa là sau khi kỳ thi kết thúc, tài sản để lại không chỉ là kết quả thi đấu, mà chính là nền tảng hạ tầng, sự kết nối bền vững với cộng đồng quốc tế để tiếp tục phát triển ngành thiên văn học và công nghệ không gian tại Việt Nam.

Trân trọng cảm ơn ông!

Năm 2026, Hà Nội đưa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) vào thực tiễn. Đến ngày 20/9, Thành phố đã tiếp nhận 4 hồ sơ, trong đó 2 hồ sơ được cho phép thử nghiệm. Hai dự án được cấp phép liên quan đến hệ thống giao thông tự hành thông minh Phenikaa-X và chế biến tổng oxit đất hiếm quy mô bán công nghiệp.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng, Nghị quyết số 57-NQ/TW mở ra phương thức phát triển mới cho Thủ đô: dùng khoa học để hiểu đúng bài toán, công nghệ để tạo công cụ, đổi mới sáng tạo để tạo giá trị mới và chuyển đổi số để tái cấu trúc cách chính quyền vận hành, phục vụ người dân, doanh nghiệp.