Tăng cường kỹ năng số cho người dân

Chương trình “Đồng hành cùng nhân dân chuyển đổi số”, hỗ trợ người dân nâng cao kỹ năng số và tiếp cận các dịch vụ số thiết yếu. Ảnh: T.L.

Đo lường năng lực số bằng giá trị thực tế

Chuyển đổi số đang làm thay đổi cách người dân học tập, giao dịch, làm việc và kinh doanh. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận công nghệ không đồng nghĩa với năng lực khai thác công nghệ hiệu quả. Một người có thể sử dụng mạng xã hội thường xuyên nhưng chưa biết cách bảo vệ dữ liệu cá nhân; một hộ kinh doanh có tài khoản bán hàng trực tuyến nhưng chưa biết tiếp cận đúng khách hàng, quản lý đơn hàng hay tạo ra doanh thu ổn định.

Tại Diễn đàn cấp cao Chuyển đổi số quốc gia năm 2026, ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, nhấn mạnh yêu cầu đưa chuyển đổi số đi thẳng vào những bài toán thực tiễn của người dân, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước. Theo ông, dữ liệu cần được khai thác, tái sử dụng để người dân không phải khai báo nhiều lần, tiến tới cung cấp dịch vụ công chủ động. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cũng phải đi cùng tiêu chuẩn an toàn, cơ chế kiểm soát rủi ro và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Những định hướng này cho thấy chuyển đổi số không thể chỉ được đánh giá qua số lượng nền tảng hay ứng dụng được triển khai, mà cần được nhìn nhận từ hiệu quả người dân thực sự nhận được.

Ở góc độ doanh nghiệp nền tảng, ông Đặng Kim Long, Giám đốc Chính sách công của TikTok Việt Nam, cho rằng năng lực số của người bán hàng cần được đánh giá thông qua khả năng duy trì tài khoản hoạt động an toàn, tiếp cận đúng nhóm khách hàng, tạo doanh thu, mở rộng thị trường và thích ứng với các quy định của nền tảng cũng như pháp luật.

Theo chia sẻ của ông Long, các tiêu chí đánh giá năng lực số của người bán hàng được phân bổ theo bốn nhóm: duy trì tài khoản an toàn, lành mạnh (15%); xác định đúng đối tượng khách hàng (20%); ứng dụng công nghệ để gia tăng doanh thu (40%); mở rộng thị trường và thích ứng với những thay đổi về chính sách, quy định (25%).

Cách tiếp cận này gợi mở một hướng đánh giá thiết thực: người dân không chỉ biết sử dụng công nghệ mà còn cần vận dụng được kiến thức vào công việc, tạo ra giá trị kinh tế và sử dụng môi trường số một cách có trách nhiệm.

Đưa kỹ năng số đến từng người dân

Phong trào “Bình dân học vụ số” đang được triển khai nhằm phổ cập kiến thức, kỹ năng số, thu hẹp khoảng cách tiếp cận công nghệ giữa các nhóm dân cư. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, các nội dung trọng tâm bao gồm sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán số, định danh điện tử, khai thác nền tảng phục vụ học tập, sản xuất, kinh doanh và nhận diện hành vi lừa đảo công nghệ cao.

Nhiều địa phương đã tổ chức các lớp học số tại cơ sở, phát huy vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn viên, thanh niên và các lực lượng hỗ trợ để hướng dẫn người dân thực hành. Cách làm “đi từng ngõ, gõ từng nhà” đặc biệt có ý nghĩa đối với người cao tuổi, người dân ở khu vực nông thôn và những người chưa thành thạo thiết bị thông minh.

Cùng với hướng dẫn trực tiếp, nền tảng học trực tuyến mở đại trà quốc gia tại địa chỉ binhdanhocvuso.gov.vn tạo điều kiện để người dân tiếp cận kiến thức số linh hoạt hơn. Nội dung đào tạo cần tiếp tục được thiết kế theo nhu cầu cụ thể, từ thực hiện thủ tục hành chính, thanh toán điện tử đến bảo mật tài khoản, kiểm chứng thông tin và sử dụng AI an toàn.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, hiệu quả phổ cập kỹ năng số cần được đo bằng khả năng người dân thực sự sử dụng công nghệ trong đời sống và công việc, thay vì chỉ tính số lớp tập huấn hay số lượt tham gia.

Một hướng đi quan trọng là tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước, địa phương và doanh nghiệp công nghệ. Nếu Nhà nước giữ vai trò định hướng, xây dựng chính sách và bảo đảm khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu, doanh nghiệp nền tảng có thể đóng góp công cụ, học liệu, kinh nghiệm vận hành và giải pháp giúp người dân ứng dụng công nghệ vào sản xuất, kinh doanh.

Theo ông Đặng Kim Long, TikTok đang phối hợp với các địa phương trong hoạt động đào tạo kỹ năng số cho tiểu thương, hộ kinh doanh, đồng thời hỗ trợ quảng bá sản phẩm và hình ảnh địa phương. Những công cụ AI hỗ trợ tạo nội dung quảng cáo cũng mở ra cơ hội để các cơ sở kinh doanh nhỏ giảm thời gian, chi phí sản xuất nội dung và tiếp cận khách hàng trên môi trường trực tuyến.

Tuy nhiên, cơ hội mở rộng thị trường cần đi cùng trách nhiệm bảo đảm chất lượng hàng hóa, minh bạch thông tin và bảo vệ người tiêu dùng. Năng lực số của người bán không chỉ thể hiện ở khả năng tăng doanh thu, mà còn ở việc tuân thủ quy định, cung cấp thông tin chính xác, xử lý phản ánh và xây dựng uy tín lâu dài. Các nền tảng cần thực hiện trách nhiệm quản lý theo quy định, trong khi người dùng phải được trang bị kỹ năng nhận diện hàng giả, thông tin sai lệch và những dấu hiệu lừa đảo.

Đối với khu vực công, ông Trần Duy Ninh nhấn mạnh việc khai thác dữ liệu dùng chung, hạn chế yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có và phát triển dịch vụ công chủ động. Đây cũng là điều kiện để việc phổ cập kỹ năng số phát huy hiệu quả: người dân cần được hướng dẫn sử dụng công nghệ, đồng thời được tiếp cận những dịch vụ thực sự thuận tiện, dễ hiểu và an toàn.

Để làm được điều đó, các chương trình phổ cập cần kết hợp học trực tuyến với hỗ trợ trực tiếp, có nội dung phù hợp cho từng nhóm đối tượng và chú trọng khả năng thực hành. Người cao tuổi cần được hướng dẫn sử dụng dịch vụ thiết yếu và phòng tránh lừa đảo; hộ kinh doanh cần học cách quản lý hoạt động trực tuyến, tiếp cận khách hàng và tuân thủ quy định; người lao động cần được trang bị kỹ năng sử dụng công nghệ để nâng cao năng suất.

Phổ cập kỹ năng số vì vậy không chỉ là nhiệm vụ đào tạo, mà còn là quá trình tạo điều kiện để mỗi người tham gia và hưởng lợi từ chuyển đổi số. Khi người dân có thể tự thực hiện thủ tục hành chính, giao dịch an toàn, tiếp cận tri thức, phát triển sinh kế và chủ động bảo vệ mình trên môi trường mạng, chuyển đổi số mới thực sự đi vào đời sống.