Tăng cường liên kết chuỗi sản xuất giống cá tra để phát triển bền vững

Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao về nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững, việc tháo gỡ “điểm nghẽn” ở khâu con giống thông qua tăng cường liên kết chuỗi, hoàn thiện cơ chế, chính sách và đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ vào thực tiễn để phát triển ngành hàng cá tra.

Chế biến cá tra

Nghề nuôi cá tra ở vùng ĐBSCL thời gian qua được duy trì và phát triển ổn định. Tuy nhiên, chất lượng con giống, khâu then chốt trong chuỗi giá trị ngành hàng cá tra chưa bảo đảm dẫn đến tỷ lệ sống thấp; trong khi đó, diễn biến thời tiết ngày càng thất thường khiến cá dễ phát sinh dịch bệnh, không còn tuân theo quy luật mùa vụ như trước. Những yếu tố này không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả và tính bền vững của ngành hàng cá tra.

Bà Phạm Thị Thu Hồng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Cá tra Việt Nam cho rằng, để phát triển bền vững ngành hàng cá tra cần tập trung quản lý và nâng cao chất lượng con giống theo mô hình giống cá tra 3 cấp. Việc minh bạch thông tin, thường xuyên cập nhật định hướng triển khai Đề án sẽ góp phần củng cố niềm tin của người nuôi và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao chất lượng con giống ngay từ khâu đầu vào.

Trong khi đó, giải pháp kỹ thuật nhằm giảm giá thành và nâng cao hiệu quả nuôi, bà Hồng nhận định nhiều tiến bộ kỹ thuật đã được nghiên cứu, công bố nhưng khả năng ứng dụng vào thực tiễn còn hạn chế. Trong đó, phương pháp cho ăn gián đoạn đã được chứng minh mang lại hiệu quả rõ rệt khi giúp giảm chi phí thức ăn, thuốc và hóa chất, đồng thời hạn chế lượng chất thải ra môi trường. Do đó, cần có cơ chế khuyến khích, tổ chức tập huấn và hướng dẫn cụ thể để người nuôi mạnh dạn áp dụng rộng rãi.

Ngành hàng cá tra đã vượt qua nhiều khó khăn, thách thức và đạt kết quả ấn tượng khi kim ngạch xuất khẩu

Theo bà Phạm Thị Thu Hồng, cá tra là đối tượng nuôi có sức chịu đựng tốt, đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Vì vậy, cần xây dựng chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống dịch bệnh, trong đó có nghiên cứu và ứng dụng vaccine. Nếu có chính sách hỗ trợ ban đầu phù hợp, đây sẽ là “cú hích” tạo động lực để người nuôi và doanh nghiệp tiếp cận, ứng dụng công nghệ mới, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong thời gian tới.

"Tăng cường, nâng cao các giải pháp quản lý chất lượng giống thì ở Bộ cũng như ở Cục nên lưu tâm đến đề án giống 3 cấp thì đã thực hiện như thế nào rồi, tới đây là hiệu quả như thế nào rồi, sắp tới có duy trì và phát triển hay không. Tôi nghĩ rằng, những người nuôi có tra rất cần những thông tin này trong thời gian tới", Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Cá tra Việt Nam nói.

Nghề nuôi cá tra ở vùng ĐBSCL thời gian qua được duy trì và phát triển ổn định

Cần Thơ xác định phát triển ngành hàng cá tra phải lấy thị trường làm then chốt, tránh cách làm manh mún, chạy theo từng khâu, từng đối tượng riêng lẻ. Trên cơ sở đó, ngành nông nghiệp thành phố tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư sản xuất giống tại chỗ, nhất là đối với các đối tượng thủy sản chủ lực.

Bà Quách Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ cho biết, qua triển khai thực tế tại địa phương, Đề án giống cá tra 3 cấp đã phát huy hiệu quả rõ rệt, góp phần nâng cao tỷ lệ sống và chất lượng con giống, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển bền vững ngành hàng cá tra trên địa bàn.

Bên cạnh đó, Phó Giám đốc Sở NN&MT Cần Thơ kiến nghị mở rộng việc cấp mã số nuôi trồng thủy sản. Thời gian qua, công tác cấp mã số mới chủ yếu tập trung vào các đối tượng nuôi chủ lực, trong khi nhiều đối tượng thủy sản khác có giá trị kinh tế cao, mang tính đặc sản vùng miền vẫn chưa được cấp mã. Do đó, đề nghị Bộ NN&MT, Cục Thủy sản và Kiểm ngư nghiên cứu cấp mã số cho toàn bộ các đối tượng thủy sản nuôi, làm cơ sở tăng cường quản lý, truy xuất nguồn gốc và phục vụ xuất khẩu hiệu quả hơn.

"Đối với ngành hàng cá tra, ngành NN&MT tập trung nhận diện về giống, Sở NN&MT cũng đang tham mưu cho UBND thành phố để tạo ra những chính sách, cơ chế để kêu gọi doanh nghiệp, thu hút đầu tư vào sản xuất giống tại chỗ về đối tượng chủ lực này", Phó Giám đốc Sở NN&MT Cần Thơ thông tin.

Phát triển bền vững ngành hàng cá tra

Bà Nguyễn Ngô Vi Tâm, đại diện Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn cho biết, mối liên kết giữa khâu chế biến và vùng nuôi nguyên liệu cá tra thời gian qua đã được hình thành chặt chẽ và phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, lĩnh vực sản xuất giống vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, thể hiện ở tình trạng liên kết lỏng lẻo, thiếu ổn định.

Thực tế cho thấy, nguồn cung cá giống biến động mạnh, sản lượng trồi sụt lớn, kéo theo giá cá giống tăng lên mức kỷ lục, tác động trực tiếp đến giá thành sản xuất và làm suy giảm sức cạnh tranh của ngành hàng cá tra. Khi giá cá giống vượt ngưỡng 80.000 đồng/kg, chi phí con giống chiếm tỷ trọng rất lớn trong cơ cấu giá thành nuôi cá tra thương phẩm, khiến cá tra gặp bất lợi rõ rệt khi cạnh tranh với các sản phẩm cá thịt trắng khác trên thị trường quốc tế.

Theo bà Tâm, cần sớm tái cấu trúc sản xuất giống theo hướng liên kết chuỗi, lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Doanh nghiệp tập trung đầu tư hạ tầng, công nghệ, cung cấp giống đầu vào chất lượng cao, hỗ trợ kỹ thuật, thống nhất quy trình và bao tiêu sản phẩm cho các hộ ương giống. Cách làm này giúp cá giống khỏe, đồng đều, bảo đảm chất lượng, đồng thời gắn kết chặt chẽ các khâu giống, nuôi, chế biến, hình thành chuỗi giá trị cá tra bền vững.

Bà Nguyễn Ngô Vi Tâm kiến nghị quan tâm hỗ trợ về quy hoạch, quỹ đất và cơ chế, chính sách, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực sản xuất giống. Việc tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, đồng thời thúc đẩy liên kết chuỗi trong sản xuất giống sẽ là nền tảng quan trọng để ổn định nguồn cung, kiểm soát giá giống, nâng cao chất lượng con giống, qua đó nâng cao sức cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững ngành hàng cá tra trong thời gian tới.

"Mô hình liên kết, sản xuất giống chính là làm sao để có sự ủng hộ, hỗ trợ của các địa phương trong quy hoạch đất để doanh nghiệp đầu tư làm cá giống. Mô hình liên kết chính là việc cung cấp cá bột đến những hộ nông dân xung quanh, cung cấp thức ăn cho cá và làm sao có hỗ trợ, thống nhất về quy trình ương, dưỡng, như vậy tạo được tính liên kết chuỗi để mình gắn với phần sản xuất giống cho tới nguyên liệu, chế biến", bà Vi Tâm nói.

Tăng cường liên kết chuỗi sản xuất giống cá tra để phát triển bền vững

Trong bối cảnh hoạt động khai thác thủy sản ngày càng bị siết chặt do yêu cầu chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), phát triển nuôi trồng thủy sản là hướng đi tất yếu, đồng thời là dư địa tăng trưởng chủ yếu của ngành trong thời gian tới. Chiến lược phát triển thủy sản đến năm 2030 đã xác định tổng sản lượng khoảng 7 triệu tấn, trong đó nuôi trồng chiếm 4,2 triệu tấn, khai thác giảm còn khoảng 2,8 triệu tấn.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở cơ chế, chính sách và khâu tổ chức thực hiện, tập trung vào ba vấn đề then chốt là con giống, thức ăn và dịch bệnh. Chất lượng con giống chưa đồng đều, còn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu; chi phí thức ăn chiếm tới 60- 70% giá thành sản xuất; trong khi dịch bệnh vẫn diễn biến phức tạp do quy hoạch, hạ tầng và công tác quản lý môi trường nuôi chưa theo kịp yêu cầu phát triển.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đề nghị nghiên cứu xây dựng các chương trình, đề án quốc gia theo từng ngành hàng thủy sản chủ lực, trong đó ngành cá tra cần được xem xét như một đối tượng riêng với cơ chế, chính sách đủ mạnh, đủ chiều sâu. Khoa học và công nghệ phải thực sự đi vào thực tiễn sản xuất, gắn chặt với doanh nghiệp và chuỗi giá trị, khắc phục tình trạng nghiên cứu dàn trải, thiếu tính ứng dụng.

Nhấn mạnh giai đoạn 2026 -2030 sẽ đặt ra nhiều thách thức lớn, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho rằng ngành thủy sản cần có bước chuyển mạnh mẽ, mang tính đột phá, dựa trên tái cơ cấu thực chất, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và hoàn thiện thể chế. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cam kết đồng hành cùng các địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp để ngành thủy sản nói chung và ngành cá tra nói riêng phát triển bền vững, hiệu quả và hội nhập sâu trong thời gian tới.

Việc tái cấu trúc khâu sản xuất giống theo hướng liên kết chuỗi, với doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, cùng sự hỗ trợ đồng bộ về quy hoạch, đất đai, cơ chế chính sách và khoa học, công nghệ sẽ là nền tảng quan trọng để ổn định nguồn cung, kiểm soát giá thành và nâng cao chất lượng con giống. Với cam kết đồng hành của Bộ NN&MT, sự vào cuộc của địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp, ngành cá tra được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong giai đoạn 2026- 2030, hướng tới phát triển bền vững, hiệu quả và hội nhập sâu vào thị trường quốc tế.

Phạm Hải/VOV ĐBSCL