Tăng cường năng lực hệ thống điện, đáp ứng nhu cầu phát triển

Toàn cảnh tọa đàm.

Tại tọa đàm “Đảm bảo cung ứng điện mùa khô năm 2026” do Báo Xây dựng tổ chức ngày 10/6, các cơ quan quản lý, đơn vị vận hành hệ thống điện, chuyên gia và doanh nghiệp đã phân tích những áp lực đặt ra, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định cho phát triển kinh tế-xã hội.

Nhu cầu điện tăng cao, hệ thống điện đối mặt với nhiều thách thức

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Phó Tổng Biên tập Báo Xây dựng Nguyễn Sơn Tùng cho biết, nhu cầu sử dụng điện năm 2026 tiếp tục gia tăng trong bối cảnh cả nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và thực hiện các mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Cùng với đó, diễn biến thời tiết cực đoan và các đợt nắng nóng kéo dài đang tạo áp lực lớn đối với hệ thống điện quốc gia.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, đại diện Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng sản lượng điện toàn hệ thống đã đạt gần 139 tỷ kWh, tăng khoảng 8,9% so cùng kỳ năm trước. Đặc biệt, đợt nắng nóng cuối tháng 5 đã khiến nhiều kỷ lục về tiêu thụ điện bị phá vỡ.

Công suất đỉnh toàn hệ thống đạt khoảng 58.000MW, tăng 5,6% so mức cao nhất của năm 2025, trong khi sản lượng điện tiêu thụ đạt tới 1,2 tỷ kWh/ngày. Riêng miền bắc tiêu thụ khoảng 630 triệu kWh/ngày, chiếm hơn một nửa sản lượng điện toàn quốc.

Ông Đỗ Văn Năm, Thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Điện lực miền Bắc.

Tại khu vực do Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) quản lý, ông Đỗ Văn Năm, Thành viên Hội đồng thành viên EVNNPC cho biết công suất cực đại cuối tháng 5 đạt hơn 20.400MW, tăng hơn 13% so cùng kỳ năm trước. Trong những ngày nhiệt độ bình thường, sản lượng điện toàn miền bắc dao động từ 280-310 triệu kWh/ngày, nhưng khi xảy ra nắng nóng có thể tăng lên 430-440 triệu kWh/ngày, tức tăng thêm hơn 100 triệu kWh mỗi ngày.

Theo đánh giá của Bộ Công thương, phụ tải điện hiện nay đã vượt kịch bản cơ sở được xây dựng từ cuối năm 2025 nhưng vẫn nằm trong phạm vi điều hành của ngành điện. Tuy nhiên, những tháng còn lại của năm tiếp tục tiềm ẩn nhiều thách thức.

Ông Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, hệ thống điện đang phải đối mặt với 4 điểm nghẽn lớn. Đó là tốc độ tăng trưởng phụ tải cao trong khi các dự án nguồn điện cần nhiều năm để đầu tư; tác động của hiện tượng El Nino có thể làm giảm lượng nước về các hồ thủy điện; áp lực truyền tải điện Bắc-Nam ngày càng lớn; và nguy cơ suy giảm khả năng dự phòng hệ thống trong các đợt nắng nóng kéo dài.

Ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh.

Dưới góc độ chuyên gia, ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, nhận định nắng nóng không chỉ làm tăng nhu cầu sử dụng điện mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất vận hành của các nhà máy điện. Nhiệt độ môi trường tăng cao làm giảm hiệu quả làm mát của các nhà máy nhiệt điện than và nhiệt điện khí, trong khi các dự án điện mặt trời quy mô lớn cũng bị suy giảm hiệu suất phát điện. Bên cạnh đó, việc gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo cũng đặt ra yêu cầu rất cao đối với công tác điều độ hệ thống do tính không ổn định và phụ thuộc thời tiết của nguồn điện này.

Triển khai đồng bộ các giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng

Trước áp lực gia tăng phụ tải, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp ngành điện đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm cung ứng điện trong mùa khô năm 2026.

Ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công thương.

Theo ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công thương, nếu các dự án trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được triển khai đúng tiến độ thì việc bảo đảm cung ứng điện sẽ không gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều dự án nguồn điện, đặc biệt là các dự án LNG, điện tái tạo và thủy điện mở rộng đang chậm tiến độ do vướng mắc về thủ tục đầu tư, đất đai, môi trường và hợp đồng mua bán điện.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn này, Bộ Công thương đã trình Chính phủ và trình Quốc hội ban hành Nghị quyết 253 để tháo gỡ cho những dự án hiện có trong quy hoạch bị chậm tiến độ. Theo đó, Quốc hội cho phép được điều chỉnh linh hoạt quy hoạch. Đồng thời đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn điện và lưới điện trọng điểm theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.

Liên quan bảo đảm nhiên liệu cho sản xuất điện, ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết EVN đã chủ động làm việc với các đơn vị cung cấp than trong nước và quốc tế, đồng thời phối hợp Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS) trong cung ứng khí LNG nhằm bảo đảm nhiên liệu cho các nhà máy điện vận hành trong mùa khô.

Bên cạnh việc chuẩn bị nguồn điện, ngành điện cũng chú trọng các giải pháp quản lý nhu cầu phụ tải. Theo ông Đỗ Văn Năm, Tổng công ty Điện lực miền Bắc đã phối hợp các địa phương, khu công nghiệp và khách hàng lớn xây dựng các phương án điều chỉnh phụ tải, dịch chuyển hoạt động sản xuất khỏi các khung giờ cao điểm, qua đó giảm áp lực cho hệ thống điện.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả. Theo ông Đỗ Văn Năm, tiềm năng tiết kiệm điện trong khu vực dân cư, cơ quan công sở và doanh nghiệp vẫn còn rất lớn. Chỉ cần mỗi hộ gia đình và doanh nghiệp thực hiện những hành động nhỏ trong giờ cao điểm cũng có thể tạo ra lượng công suất tiết giảm đáng kể cho hệ thống.

Một giải pháp khác được đánh giá có hiệu quả nhanh là phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Theo ông Hà Đăng Sơn, mô hình này không chỉ giúp giảm áp lực lên lưới điện mà còn mang lại lợi ích trực tiếp cho người dân và doanh nghiệp thông qua việc giảm chi phí điện năng.

Đối với doanh nghiệp, điện mặt trời mái nhà còn giúp đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường xuất khẩu về sử dụng năng lượng xanh và giảm phát thải carbon. Thực tế triển khai tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Diesel Sông Công cho thấy, hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất khoảng 4MW đã góp phần tiết kiệm chi phí điện, đồng thời đáp ứng yêu cầu của các đối tác quốc tế về lộ trình giảm phát thải.

Theo Bộ Công thương, cơ quan này đang trình Chính phủ sửa đổi Nghị định số 58/2025/NĐ-CP nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình phát triển điện mặt trời mái nhà. Đồng thời, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cũng đang được mở rộng đối tượng tham gia, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp sử dụng điện xanh.

Các ý kiến tại tọa đàm thống nhất cho rằng, bảo đảm cung ứng điện mùa khô năm 2026 không chỉ là nhiệm vụ của ngành điện mà cần sự chung tay của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân. Việc đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và lưới điện, sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, cùng với phát triển các nguồn năng lượng phân tán như điện mặt trời mái nhà sẽ góp phần nâng cao khả năng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội trong giai đoạn tới.