Tăng cường tiếng Việt tạo hành trang giúp học sinh vùng biên tự tin vào lớp 1

Học sinh lớp 1 Trường PTNT TH&THCS Thanh Nưa hân hoan trong ngày tựu trường.

Từ những giờ học đầu tiên

Những ngày giữa tháng 8, không khí tại Trường PTNT TH&THCS Thanh Nưa (tỉnh Điện Biên) trở nên rộn ràng khi học sinh lớp 1 bắt đầu làm quen với môi trường học tập mới.

Theo báo cáo của nhà trường, năm học 2026-2027, trường tuyển 1.011 học sinh từ lớp 1 đến lớp 9. Riêng khối 1 có 2 lớp với 50 học sinh. Trong số đó, 28 học sinh dân tộc thiểu số được tổ chức học tăng cường tiếng Việt trước khi chính thức bước vào chương trình lớp 1. Nhà trường triển khai từ ngày 17/8 đến ngày 28/8/2026.

Đây là những ngày đầu tiên nhiều em được tiếp xúc thường xuyên với môi trường học tập mới. Một số em vốn quen giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ ở gia đình, cộng đồng nên còn rụt rè, nhút nhát khi đứng trước thầy cô và bạn bè.

Thay vì tạo áp lực bằng việc dạy trước kiến thức chương trình lớp 1, giáo viên tập trung giúp trẻ phát triển các kỹ năng nghe, nói, làm quen với chữ viết, cách cầm bút, tư thế ngồi học và hình thành nền nếp. Những hoạt động học tập được tổ chức linh hoạt, kết hợp giữa học và chơi, giúp trẻ từng bước làm quen với trường lớp.

Trường PTNT TH&THCS Thanh Nưa có 50 học sinh vào lớp 1.

Theo ông Nguyễn Đức Hồng, Hiệu trưởng nhà trường, đơn vị đã xây dựng kế hoạch dạy tăng cường tiếng Việt căn cứ Thông tư số 23/2023/TT-BGDĐT, hướng dẫn của Sở GD&ĐT và kế hoạch của UBND xã Thanh Nưa về việc dạy và học tiếng Việt cho trẻ em dân tộc thiểu số trước khi vào lớp 1. Giáo viên lớp 1 cũng được tập huấn về phương pháp, nội dung và hình thức tổ chức dạy học phù hợp với đối tượng.

Bà Bùi Thị Kim Chi, Phó Hiệu trưởng Trường PTNT TH&THCS Thanh Nưa, cho rằng việc tăng cường tiếng Việt trước khi vào lớp 1 cần được nhìn nhận như một bước chuẩn bị quan trọng, giúp học sinh dân tộc thiểu số giảm bớt khoảng cách về ngôn ngữ ngay từ những ngày đầu đến trường. Theo bà, giáo viên phải kiên trì, gần gũi, tạo môi trường giao tiếp tự nhiên để học sinh mạnh dạn nói tiếng Việt, từ đó hình thành sự tự tin trong học tập.

Tại lớp 1A1, cô Hoàng Thị Hiền lựa chọn cách tiếp cận nhẹ nhàng, chú trọng tương tác với từng học sinh. Với những em còn rụt rè, giáo viên dành thời gian hướng dẫn, động viên để các em mạnh dạn trả lời câu hỏi, giao tiếp với bạn và tham gia hoạt động chung.

Cô trò Trường PTNT TH&THCS Thanh Nưa thoải mái chia sẻ trong tiết tăng cường tiếng Việt.

“Điều quan trọng trong những ngày đầu không chỉ là các em nhớ được bao nhiêu chữ, mà là các em có dám nói, dám trả lời, dám giao tiếp với cô và các bạn hay không. Khi trẻ tự tin sử dụng tiếng Việt, việc tiếp nhận kiến thức sau này sẽ thuận lợi hơn”, cô Hiền chia sẻ.

Cách tổ chức này phù hợp với thực tế được nhà trường ghi nhận: một số học sinh lần đầu tới trường còn nhút nhát; có em bố mẹ đi làm ăn xa, sống với ông bà hoặc người thân nên việc hỗ trợ học tập tại nhà chưa thường xuyên. Vì vậy, giáo viên phải trở thành người đồng hành gần gũi với trẻ ngay từ những ngày đầu.

Mở rộng môi trường tiếng Việt ở các trường vùng biên

Ở các địa bàn vùng cao, biên giới của Lai Châu và Điện Biên, tăng cường tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số đang được xác định là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục.

Tại Điện Biên, nhiều trường đã tổ chức các lớp tăng cường tiếng Việt cho trẻ chuẩn bị vào lớp 1. Trường PTNT TH&THCS Thanh Yên cũng đón 70 học sinh lớp 1, trong đó có 42 học sinh dân tộc thiểu số; các em được làm quen với kỹ năng nghe, nói, đọc, viết và nền nếp học tập trước khi bước vào năm học mới.

Tại Trường PTNT TH&THCS Sam Mứn, trong tổng số 66 trúng tuyển lớp 1 thì có 27 trẻ dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, toàn bộ học sinh lớp 1 của trường đã được tham gia lớp tăng cường tiếng Việt. Các hoạt động tập trung vào việc tạo môi trường giao tiếp, giúp trẻ háo hức đến trường và hình thành tâm thế sẵn sàng học tập.

Trường rường PTNT TH&THCS Pa Tần đón 64 học sinh lớp 1.

Ở Lai Châu, việc chuẩn bị tiếng Việt cho trẻ dân tộc thiểu số trước khi vào lớp 1 cũng được triển khai đồng bộ. Tỉnh đang xây dựng 11 trường phổ thông nội trú liên cấp tại 11 xã biên giới, trong đó các trường được đầu tư nhằm tạo môi trường giáo dục tốt hơn cho học sinh vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới.

Tại xã Pa Tần (Lai Châu), việc tăng cường tiếng Việt được thực hiện từ bậc mầm non. Trẻ được làm quen tiếng Việt thông qua các hoạt động học tập, vui chơi, giao tiếp, nhận biết đồ vật và không gian văn hóa gần gũi. Đây chính là nền tảng để các em tiếp tục phát triển năng lực ngôn ngữ khi vào tiểu học.

Bước vào năm học mới, Trường PTNT TH&THCS Pa Tần đón 64 học sinh lớp 1. Ông Nguyễn Văn Minh, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, đơn vị đã tổ chức cho trẻ được làm quen với môi trường mới, làm quen lại với tiếng Việt sau thời gian nghỉ hè kéo dài.

“Thực tế cho thấy, với trẻ vùng cao, rào cản ngôn ngữ thường xuất hiện ngay từ những ngày đầu. Nhiều em sử dụng tiếng mẹ đẻ trong giao tiếp gia đình, trong khi tiếng Việt chủ yếu được sử dụng khi đến trường. Vì thế, việc chuẩn bị tiếng Việt trước lớp 1 giúp các em có thêm vốn từ, kỹ năng nghe hiểu và khả năng diễn đạt” – ông Minh chia sẻ.

Tiết tăng cường tiếng Việt của Trường PTNT TH&THCS Hua Bum.

Điểm chung trong cách làm của các trường vùng biên là lấy học sinh làm trung tâm. Giáo viên tăng cường giao tiếp, sử dụng tranh ảnh, đồ dùng trực quan, trò chơi, kể chuyện, đọc sách; khuyến khích học sinh nói, đặt câu hỏi và diễn đạt suy nghĩ. Những hoạt động tưởng như đơn giản lại có ý nghĩa lớn đối với trẻ còn hạn chế vốn tiếng Việt.

Trường PTNT TH&THCS Hua Bum (Lai Châu) cũng đang xây dựng môi trường học tập theo hướng này. Ngày tựu trường được tổ chức vui tươi; giáo viên chủ nhiệm kết hợp dạy học với vui chơi, khám phá khuôn viên trường, tạo tâm lý thoải mái cho học sinh. Trường có 126 học sinh lớp 1, trong đó có 98 em ở nội trú. Nhà trường đã phân công giáo viên lên điểm bản để dạy tăng cường tiếng Việt cho trẻ.

Trường PTNT TH&THCS Hua Bum dạy tăng cường tiếng Việt cho trẻ tại điểm bản.

Đằng sau những giờ học tiếng Việt là một mục tiêu lớn hơn: giúp trẻ vùng biên không còn cảm giác “lạc lõng” khi bước vào lớp học. Khi nghe hiểu lời cô giáo, biết diễn đạt mong muốn, mạnh dạn trả lời câu hỏi và giao tiếp với bạn bè, các em sẽ có thêm cơ hội tiếp cận chương trình giáo dục, phát triển năng lực và tự tin hòa nhập.

Trong hành trình đưa các trường PTNT liên cấp vùng biên vào hoạt động, việc chuẩn bị tiếng Việt cho học sinh lớp 1 càng có ý nghĩa. Những ngôi trường mới không chỉ cần phòng học khang trang, thiết bị hiện đại mà còn cần một môi trường ngôn ngữ thân thiện, nơi mỗi học sinh dân tộc thiểu số có thể bắt đầu hành trình học tập bằng sự tự tin.

“Từ những chữ cái đầu tiên, những câu chào còn ngập ngừng đến những câu trả lời rõ ràng trước lớp, hành trình ấy cần sự kiên trì của thầy cô, sự đồng hành của gia đình và cả cộng đồng. Khi tiếng Việt trở thành cây cầu nối giữa trẻ với thầy cô, bạn bè và tri thức, cánh cửa tương lai cũng được mở rộng hơn đối với học sinh vùng biên” – bà Lê Thị Kim Oanh, Hiệu trưởng Trường PTNT TH&THCS Hua Bum cho biết.