Tăng cường trách nhiệm của cơ quan chủ quản trong lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý báo chí

Theo Cục Báo chí, thời gian qua, qua công tác quản lý nhà nước về báo chí, cơ quan quản lý đã phát hiện một số cơ quan báo chí đăng, phát thông tin có nội dung vi phạm quy định của pháp luật và quy định của Đảng, trong đó có những thông tin liên quan đến đề tài lịch sử, lãnh tụ, các vấn đề nhạy cảm, phức tạp, gây ảnh hưởng không tốt đến chất lượng, uy tín của hoạt động báo chí.

Qua các vụ việc cho thấy, bên cạnh trách nhiệm trực tiếp của cơ quan báo chí và người làm báo, vẫn còn những hạn chế trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, kiểm tra, giám sát của một số cơ quan chủ quản; quy trình thẩm định nguồn tin, biên tập, kiểm định và xuất bản nội dung tại một số cơ quan báo chí chưa thực sự chặt chẽ.

Bên cạnh đó, việc nhận diện, đánh giá mức độ nhạy cảm của thông tin, nhất là đối với các vấn đề liên quan đến lịch sử, lãnh tụ, chính trị, tư tưởng và những vấn đề phức tạp, nhạy cảm còn có lúc chưa đầy đủ.

Hoạt động tác nghiệp của phóng viên các cơ quan thông tấn, báo chí. Ảnh minh họa

Để việc nêu trên thực sự là bài học kinh nghiệm sâu sắc đối với toàn hệ thống báo chí, đồng thời nâng cao vai trò, trách nhiệm của cơ quan chủ quản trong lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý hoạt động báo chí, cơ quan quản lý nhà nước về báo chí đề nghị các cơ quan chủ quản báo chí tập trung thực hiện tốt một số nội dung.

Thứ nhất, nâng cao vai trò, trách nhiệm của cơ quan chủ quản báo chí.

Cơ quan chủ quản thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo quy định của Đảng, pháp luật về báo chí và các quy định có liên quan; tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan báo chí trực thuộc, không khoán trắng việc quản lý nội dung cho cơ quan báo chí.

Xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ quản, người đứng đầu cơ quan chủ quản và người đứng đầu cơ quan báo chí trong việc bảo đảm hoạt động báo chí đúng tôn chỉ, mục đích, đúng định hướng chính trị, tuân thủ pháp luật, giữ vững tính tư tưởng, tính chính xác và trách nhiệm xã hội của báo chí.

Đối với những vụ việc vi phạm nghiêm trọng, có tính chất phức tạp hoặc gây ảnh hưởng lớn, cơ quan chủ quản phải trực tiếp chỉ đạo kiểm tra, xác minh, làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm của tập thể, cá nhân có liên quan để có hình thức xử lý tương xứng.

Thứ hai, tổ chức rút kinh nghiệm sâu sắc từ vụ việc một số báo ca ngợi cuốn sách có nội dung sai sự thật lịch sử.

Chỉ đạo các cơ quan báo chí trực thuộc tổ chức quán triệt, rút kinh nghiệm từ vụ việc; coi đây là bài học cảnh báo về trách nhiệm chính trị, trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm nghề nghiệp trong quá trình tổ chức sản xuất, biên tập và xuất bản thông tin.

Đặc biệt làm rõ bài học về việc không được chủ quan, chạy theo tốc độ đưa tin, lượng truy cập hoặc sao chép, dẫn lại thông tin mà xem nhẹ việc kiểm chứng nguồn tin, thẩm định nội dung và đánh giá tác động xã hội của thông tin.

Mỗi cơ quan báo chí cần xác định rõ những khâu có nguy cơ phát sinh sai phạm trong quy trình tác nghiệp để có biện pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa, không để xảy ra tình trạng chỉ phát hiện và xử lý sau khi thông tin vi phạm đã được đăng, phát và lan truyền trên không gian mạng.

Thứ ba, rà soát, hoàn thiện quy trình thẩm định và kiểm chứng nguồn tin.

Chỉ đạo cơ quan báo chí rà soát toàn bộ quy trình tiếp nhận, khai thác, kiểm chứng và sử dụng nguồn tin; quy định rõ trách nhiệm của phóng viên, biên tập viên, thư ký tòa soạn, lãnh đạo ban chuyên môn và người có thẩm quyền quyết định xuất bản.

Thông tin khai thác từ mạng xã hội, nền tảng số, nguồn tin thứ cấp, cộng tác viên hoặc các cơ quan báo chí khác phải được kiểm chứng về nguồn gốc, tính xác thực, bối cảnh và căn cứ pháp lý trước khi sử dụng.

Không coi việc một thông tin đã được cơ quan báo chí khác đăng tải là căn cứ mặc nhiên để đăng lại.

Mỗi cơ quan báo chí phải chịu trách nhiệm độc lập với nội dung do mình đăng, phát, trừ trường hợp theo quy định của pháp luật về phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí.

Đối với thông tin chưa xác định rõ nguồn gốc, chưa đủ căn cứ kiểm chứng hoặc có dấu hiệu nhạy cảm, phức tạp, phải thực hiện nguyên tắc thận trọng, xác minh từ nguồn chính thống trước khi quyết định đăng, phát.

Thứ tư, siết chặt quy trình biên tập, duyệt và xuất bản nội dung.

Rà soát, bổ sung quy trình biên tập, kiểm định theo hướng xác định rõ trách nhiệm cá nhân ở từng khâu; bảo đảm cơ chế kiểm soát nhiều cấp đối với các nội dung có nguy cơ cao.

Không để xảy ra tình trạng quy trình biên tập, duyệt xuất bản chỉ mang tính hình thức; sử dụng lại nội dung từ nguồn khác mà không đọc, kiểm tra, đánh giá đầy đủ; hoặc giao quyền xuất bản nhưng thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát tương ứng.

Người đứng đầu cơ quan báo chí phải chịu trách nhiệm tổ chức hệ thống kiểm soát nội dung phù hợp với quy mô, loại hình và phương thức hoạt động của cơ quan báo chí; thường xuyên kiểm tra việc thực hiện quy trình và kịp thời chấn chỉnh những sơ hở có nguy cơ dẫn đến sai phạm.

Thứ năm, thiết lập quy trình biên tập đặc biệt đối với nội dung liên quan đến lịch sử, lãnh tụ và các vấn đề nhạy cảm, phức tạp.

Cơ quan chủ quản chỉ đạo các cơ quan báo chí trực thuộc xây dựng hoặc hoàn thiện quy trình thẩm định, biên tập và phê duyệt ở mức độ cao hơn đối với các nội dung liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đồng chí lãnh đạo tiền bối tiêu biểu; các sự kiện, nhân vật và vấn đề lịch sử còn có cách tiếp cận, đánh giá khác nhau; các vấn đề liên quan đến chính trị, tư tưởng, dân tộc, tôn giáo, chủ quyền quốc gia, đối ngoại, quốc phòng, an ninh; các vấn đề phức tạp, nhạy cảm, có khả năng tác động lớn đến dư luận xã hội, uy tín của Đảng, Nhà nước, tổ chức và cá nhân.

Việc thông tin về các nội dung nêu trên phải tuân thủ nghiêm Quyết định số 157-QĐ/TW ngày 29.4.2008 của Ban Bí thư Trung ương Đảng và các quy định của Đảng có liên quan, đồng thời bảo đảm đúng quy định của pháp luật về báo chí.

Đối với nội dung có các chiều khác nhau, chưa đủ căn cứ xác định hoặc có nguy cơ gây tác động chính trị, xã hội lớn, cơ quan báo chí cần chủ động xin ý kiến cơ quan chủ quản, cơ quan chỉ đạo, định hướng và cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trước khi đăng, phát.

Thứ sáu, tăng cường trách nhiệm của Tổng Biên tập, người đứng đầu cơ quan báo chí.

Tổng Biên tập, người đứng đầu cơ quan báo chí phải trực tiếp chịu trách nhiệm về việc tổ chức và thực hiện quy trình kiểm soát nội dung; phân cấp, phân quyền phải gắn với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Cơ quan chủ quản cần định kỳ đánh giá việc thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan báo chí, nhất là trong công tác quản lý nội dung, quản lý đội ngũ phóng viên, biên tập viên, cộng tác viên và việc tuân thủ các quy trình tác nghiệp.

Khi xảy ra vi phạm, phải xem xét đầy đủ trách nhiệm của cá nhân trực tiếp thực hiện, người biên tập, người duyệt xuất bản và trách nhiệm quản lý, lãnh đạo của người đứng đầu, bảo đảm việc xử lý khách quan, nghiêm minh.

Thứ bảy, tăng cường quản lý phóng viên, cộng tác viên và việc khai thác nội dung từ các nguồn tin khác nhau.

Rà soát việc sử dụng cộng tác viên; quy định rõ phạm vi tác nghiệp, trách nhiệm kiểm chứng và cơ chế kiểm soát nội dung do cộng tác viên cung cấp.

Không giao khoán nội dung, chuyên trang, chuyên mục hoặc hoạt động tác nghiệp cho cộng tác viên dưới bất kỳ hình thức nào làm suy giảm trách nhiệm quản lý, biên tập và kiểm soát nội dung của cơ quan báo chí.

Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ phóng viên, biên tập viên về bản lĩnh chính trị, pháp luật báo chí, đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng kiểm chứng thông tin và khả năng nhận diện các vấn đề nhạy cảm, phức tạp.

Đề nghị các cơ quan chủ quản báo chí khẩn trương chỉ đạo các cơ quan báo chí trực thuộc tổ chức rà soát toàn diện quy trình thẩm định nguồn tin, biên tập, duyệt và xuất bản nội dung; khắc phục ngay những sơ hở, bất cập nếu có; xác định rõ trách nhiệm của từng vị trí, từng cấp trong quy trình xuất bản.

Việc rà soát hướng tới xây dựng cơ chế phòng ngừa sai phạm từ sớm, từ xa, nâng cao năng lực tự kiểm soát của từng cơ quan báo chí, bảo đảm báo chí thực hiện đúng vai trò là cơ quan ngôn luận, diễn đàn tin cậy của nhân dân, cung cấp thông tin chính xác, chính thống, có trách nhiệm và góp phần giữ vững ổn định chính trị, tư tưởng, xã hội.