Tăng cường vai trò giám sát từ sớm của Quốc hội trong quản trị tài chính công

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp

Thiết lập quy trình đồng bộ cho các quyết sách tài chính - ngân sách trọng yếu

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết việc xây dựng nghị quyết xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện quy trình đối với những nội dung thuộc trách nhiệm Chính phủ trình Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định.

Theo Bộ trưởng, Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công đã quy định Chính phủ có trách nhiệm trình kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia, kế hoạch đầu tư công trung hạn cũng như các báo cáo liên quan đến lĩnh vực tài chính, ngân sách. Vì vậy, cần có một quy trình thống nhất để các cơ quan của Quốc hội thực hiện thẩm tra, cho ý kiến và xem xét quyết định theo đúng thẩm quyền.

Từ thực tiễn triển khai các nghị quyết trước đây, Bộ Tài chính cho rằng, việc mở rộng phạm vi điều chỉnh của nghị quyết để bao quát cả kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia và kế hoạch đầu tư công trung hạn sẽ giúp bảo đảm tính đồng bộ, chặt chẽ trong toàn bộ quy trình lập và xem xét các quyết sách tài chính công quan trọng của quốc gia.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn báo cáo giải trình tại phiên họp

Liên quan đến tên gọi của nghị quyết, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trong đó có đề xuất bỏ nội dung liên quan đến công tác “lập” kế hoạch để tập trung vào quy trình thẩm tra, cho ý kiến và quyết định của các cơ quan có thẩm quyền. Theo Bộ trưởng, việc xây dựng kế hoạch thuộc trách nhiệm của Chính phủ, còn nghị quyết chủ yếu điều chỉnh trình tự xem xét, thẩm tra và quyết định theo quy định của pháp luật.

Một nội dung khác được quan tâm là yêu cầu công khai, minh bạch đi đôi với bảo đảm bí mật nhà nước đối với các tài liệu ngân sách. Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết hồ sơ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước mắt vẫn được thực hiện theo chế độ bảo mật; tuy nhiên sau khi cơ quan có thẩm quyền cho ý kiến, các nội dung thuộc diện công khai sẽ được tách riêng để thực hiện công khai theo đúng quy định của Luật Ngân sách nhà nước.

Đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Bộ Tài chính tiếp tục thực hiện nghiêm các yêu cầu của Nghị quyết số 57, đồng thời tăng cường bóc tách, thống kê riêng các khoản chi cho giáo dục, y tế, môi trường và khoa học công nghệ nhằm phục vụ công tác giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách. Theo đó, năm 2025 đã bố trí khoảng 76.000 tỷ đồng và năm 2026 bố trí khoảng 95.000 tỷ đồng cho lĩnh vực khoa học công nghệ, bảo đảm tỷ lệ 3% theo yêu cầu.

Nâng chất lượng dự báo và tăng cường giám sát từ sớm

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết: Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với sự cần thiết ban hành nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn nhằm bảo đảm triển khai đồng bộ Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 khi luật có hiệu lực từ năm ngân sách 2026.

Tuy nhiên, bên cạnh việc hoàn thiện các quy định về trình tự, thủ tục, nhiều ý kiến tại phiên họp cho rằng chất lượng công tác lập kế hoạch tài chính và ngân sách cần được nâng lên một bước mới.

Theo đó, Chính phủ được đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy trình lập, thẩm tra và quyết định ngân sách nhà nước; đồng thời chuẩn hóa hệ thống biểu mẫu, dữ liệu và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan của Chính phủ với các cơ quan của Quốc hội nhằm phục vụ tốt hơn công tác thẩm tra, giám sát và quyết định các vấn đề tài chính - ngân sách.

Đặc biệt, một trong những yêu cầu được nhấn mạnh tại phiên họp là phải tăng cường năng lực dự báo và xây dựng các kịch bản tài chính khác nhau để chủ động ứng phó với những biến động của nền kinh tế.

Toàn cảnh phiên họp

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, các chỉ tiêu trong kế hoạch tài chính và ngân sách đều được xây dựng trên cơ sở giả định. Trong thực tiễn, diễn biến kinh tế trong nước và quốc tế có thể thay đổi nhanh chóng, tác động trực tiếp đến nguồn thu, nhu cầu chi và cân đối ngân sách. Vì vậy, bên cạnh phương án cơ sở, Chính phủ cần chuẩn bị các kịch bản tài chính khác nhau trên cơ sở tăng cường công tác dự báo, nhận diện sớm rủi ro để bảo đảm tính chủ động trong điều hành.

Một nội dung đáng chú ý khác là yêu cầu tăng cường vai trò của Kiểm toán Nhà nước trong toàn bộ quy trình ngân sách.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị nghiên cứu cơ chế để Kiểm toán Nhà nước tham gia từ sớm, từ xa trong quá trình xem xét, thẩm tra các nội dung liên quan đến dự toán và quyết toán ngân sách nhà nước. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao chất lượng thẩm tra, tăng tính minh bạch, đồng thời hỗ trợ Quốc hội có thêm cơ sở đánh giá khi quyết định các vấn đề tài chính quan trọng của quốc gia.

Cùng với đó, cơ quan chủ trì soạn thảo được yêu cầu tiếp tục rà soát các quy định về thời điểm trình báo cáo, trách nhiệm của các cơ quan liên quan, cơ chế chia sẻ dữ liệu và danh mục tài liệu trình Quốc hội nhằm bảo đảm vừa đáp ứng yêu cầu công khai, minh bạch theo Luật Ngân sách nhà nước, vừa bảo vệ bí mật nhà nước theo quy định.

Kết thúc phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất giao Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cùng các cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự thảo nghị quyết trên cơ sở tiếp thu đầy đủ ý kiến của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình ký chứng thực theo quy định.