Tăng giá bán lẻ thuốc lá lên 10%, có thể làm giảm mức tiêu thụ đến 5%

3 lần tăng thuế tiêu thụ đặc biết đối với thuốc lá

Báo cáo 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá của Bộ Y tế cho biết từ 2013 đến 2025, Việt Nam đã thực hiện 3 lần tăng thuế tiêu thụ đặc biết đối với thuốc lá: Năm 2016: tăng từ 65% lên 70%; Năm 2019: tăng từ 70% lên 75%; Năm 2025: Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 2025 (có hiệu lực từ 01/01/2026) quy định rõ về thuế suất và mức thuế tuyệt đối tăng theo lộ trình cho các sản phẩm thuốc lá.

Thuế suất theo tỷ lệ (%): Mức thuế suất thuế tỷ lệ hiện hành đối với tất cả các loại thuốc lá (bao gồm thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, và các dạng khác) là 75% và được giữ nguyên trong Luật mới.

Mức thuế suất tuyệt đối (tăng theo lộ trình): Luật mới bổ sung mứ thuế tuyệt đối, được áp dụng theo lộ trình tăng dần từ năm 2027-2031. Mức thuế này áp dụng cho bao thuốc lá có 20 điếu như sau:

Lưu ý: Mức thuế tuyệt đối này sẽ được Chính phủ hướng dẫn quy đổi đối với bao thuốc lá hoặc xì gà có số lượng/trọng lượng khác với quy chuẩn trên.

Tuy nhiên, theo theo đánh giá của Tổ chức Y tế thế giới và các chuyên gia của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá thì các mức tăng thuế này là vẫn còn thấp (70-75%) với tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ chỉ khoảng 36% và chỉ có tác động giảm tiêu dùng thuốc lá vào năm tăng thuế sau đó lại tăng trở lại.

Năm 2012 Quốc hội đã ban hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, quy định: “Áp dụng chính sách thuế phù hợp để giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá”. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt năm 2025 quy định: mặt hàng thuốc lá chịu mức thuế tiêu thụ đặc biệt là 75% và giá tính thuế là giá xuất xưởng cùng thuế tuyệt đối theo lộ trình bắt đầu từ 1/1/2027.

Nguyên nhân chính của giá thuốc lá thấp vì thuế thuốc lá của Việt Nam còn rất thấp. Theo Luật thuế Tiêu thụ đặc biệt sửa đổi năm 2025, hiện nay Việt Nam đang áp dụng tính thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt theo tỷ lệ là 75% và giá tính thuế là giá xuất xưởng cùng thuế tuyệt đối theo lộ trình.

Tỷ lệ thuế thuốc lá tính theo giá bán lẻ (bao gồm thuế tiêu thụ đặc biệt và giá trị gia tăng) bằng một nửa của hầu hết các nước ASEAN (ví dụ như Thái Lan 78,6%, Singapore 67,1%, Indonesia 62,3%.

Thực tế cho thấy các mức tăng thuế thuốc lá giai đoạn 2016-2025 còn thấp, khoảng cách thời gian giữa các lần tăng thuế khá dài nên không tạo ra tác động đủ để giảm sức mua và giảm tiêu dùng.

Trong khi thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam vẫn tăng đều đặn hàng năm, nên giá thuốc lá ngày càng rẻ hơn so với thu nhập và trở nên dễ tiếp cận hơn.

Đánh giá chung về tác động tăng thuế giai đoạn 2015-2025 giá thuốc lá vẫn ngày càng rẻ đi so với thu nhập, có tác động rất ít tới tỷ lệ hút thuốc và không thể đạt mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng góp phần không đạt mục tiêu giảm tiêu dùng và giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong nam giới đã được đề ra trong Chiến lược phòng chống tác hại của thuốc lá đến năm 2030 là 36%.

Cải cách thuế tiêu thụ đặc biệt - một cách hiệu quả làm giảm đáng kể các tác hại của thuốc lá

Theo Tổ chức Y tế thế giới và Ngân hàng Thế giới, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá mang lại những lợi ích quan trọng cho sức khỏe, kinh tế và phát triển bền vững. Thuế thuốc lá là biện pháp nhanh nhất và tiết kiệm chi phí nhất để giảm tiêu dùng thuốc lá, từ đó góp phần giảm đáng kể gánh nặng bệnh tật và tử vong sớm do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá. Kinh nghiệm từ các quốc gia cho thấy biện pháp tăng thuế hiệu quả đóng góp 50% đến 60% trong tổng tác động của tất cả các biện pháp giảm sử dụng thuốc lá

Tổ chức Y tế thế giới ước tính việc đánh thuế các sản phẩm thuốc lá để tăng giá bán lẻ thuốc lá lên 10%, có thể làm giảm mức tiêu thụ từ 4% đến 5%. Đặc biệt, nhóm thanh thiếu niên nhạy cảm hơn với sự gia tăng giá thuốc lá, do đó, khi giá tăng 10%, tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong nhóm này có thể giảm tới 10% hoặc hơn.

Về lợi ích kinh tế, theo ước tính của Ngân hàng Thế giới, nếu thuế thuốc lá tăng 10% trên phạm vi toàn cầu sẽ giúp tăng thu thuế từ thuốc lá của các chính phủ thêm 7%. Bên cạnh đó, tỷ lệ sử dụng thuốc lá cao ở người trưởng thành làm suy yếu lực lượng lao động do mắc bệnh và tử vong sớm vì các bệnh liên quan đến thuốc lá, gây thiệt hại về năng suất và sản lượng kinh tế.

Cải cách thuế tiêu thụ đặc biệt một cách hiệu quả làm giảm đáng kể các tác hại của thuốc lá đối với sự phát triển kinh tế và xã hội.