Tăng trách nhiệm của nền tảng thương mại điện tử, hoàn thiện cơ chế hậu kiểm

Không để khoảng trống quản lý trên môi trường số

ĐBQH Lê Thị Thanh Lam (TP. Cần Thơ) đề nghị bổ sung quy định cấm hành vi đưa thông tin sai sự thật, giả mạo kết quả thử nghiệm về an toàn thực phẩm trên không gian mạng nhằm cạnh tranh không lành mạnh hoặc gây hoang mang dư luận. Theo đại biểu, tình trạng quảng cáo gian dối thực phẩm chức năng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, lợi dụng hình ảnh y, bác sĩ và cơ sở y tế uy tín đã gây bức xúc, thiệt hại cho người tiêu dùng.

ĐBQH Lê Thị Thanh Lam (TP. Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Để quy định không dừng ở kiểm duyệt giấy tờ, đại biểu đề nghị bổ sung nghĩa vụ bắt buộc đối với chủ quản nền tảng thương mại điện tử: áp dụng biện pháp kỹ thuật để gỡ bỏ sản phẩm, tạm khóa hoặc đóng vĩnh viễn gian hàng vi phạm trong vòng 24 giờ kể từ khi nhận cảnh báo của cơ quan quản lý nhà nước hoặc phản ánh có căn cứ của người tiêu dùng.

Cùng quan tâm đến trách nhiệm của các nền tảng số, ĐBQH Đào Chí Nghĩa (TP. Cần Thơ) cho rằng, kiểm soát giấy tờ của cơ sở chế biến là chưa đủ nếu khâu giao hàng còn bỏ ngỏ. Thực phẩm có thể mất an toàn do bao gói không kín, thời gian vận chuyển kéo dài, nhiệt độ bảo quản không phù hợp hoặc phương tiện, dụng cụ giao nhận không bảo đảm.

Do vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định tại Điều 36 theo hướng người giao hàng, phương tiện và dụng cụ chứa đựng thực phẩm phải đáp ứng các yêu cầu tại Điều 25 của Luật; bao gói phải bảo vệ thực phẩm khỏi nhiễm bẩn và duy trì nhiệt độ cần thiết đối với thực phẩm nóng, lạnh.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của nền tảng trong tiếp nhận, xử lý phản ánh; có cơ chế tạm ẩn hoặc gỡ thông tin sản phẩm, gian hàng khi có căn cứ về nguy cơ mất an toàn trong thời gian xác minh. Các quy định tại Điều 13, khoản 3 Điều 9 và Điều 36 cũng cần được rà soát để tránh trùng lặp nghĩa vụ nhưng không tạo khoảng trống trách nhiệm.

Quản lý theo nguy cơ, hậu kiểm phải thực chất

Về quản lý an toàn thực phẩm theo nguy cơ, đại biểu Lê Thị Thanh Lam đề nghị sửa đổi khoản 2 Điều 53, cho phép cơ quan quản lý áp dụng ngay các biện pháp kiểm soát tạm thời khi chưa có kết quả phân tích nguy cơ đầy đủ nhưng đã xảy ra sự cố ngộ độc thực phẩm, có cảnh báo khẩn cấp từ quốc tế hoặc xuất hiện dấu hiệu rủi ro rõ ràng. Các biện pháp có thể bao gồm tăng tần suất hậu kiểm, kiểm tra chặt chẽ hơn để bảo vệ sức khỏe nhân dân.

ĐBQH Đào Chí Nghĩa (TP. Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Đại biểu Đào Chí Nghĩa cũng lưu ý, dự thảo cần làm rõ mối quan hệ giữa Điều 51 và Điều 53, xác định biện pháp nào bắt buộc phải dựa trên kết quả phân tích nguy cơ, biện pháp nào vẫn được áp dụng trong giai đoạn chuyển tiếp. Đồng thời, cần quy định thời hạn tối đa hoàn thành lộ trình và cơ chế công bố tiến độ thực hiện.

Đối với danh mục thực phẩm không an toàn, nguy cơ cao tại khoản 1 Điều 52, đại biểu đề nghị ban hành bằng văn bản quy phạm pháp luật thay vì văn bản hành chính, do danh mục này làm phát sinh nghĩa vụ và chi phí tuân thủ. Trong thời gian chưa hoàn thành phân tích nguy cơ, cần có danh mục nguy cơ cao tạm thời dựa trên bằng chứng khoa học để không gián đoạn việc kiểm tra, truy xuất, thu hồi và ứng phó sự cố.

Toàn cảnh phiên thảo luận. Ảnh: Quang Khánh

Về quản lý nhà nước, các đại biểu cho rằng việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm là chủ trương đúng, nhưng tình trạng kiểm tra chồng chéo giữa các ngành vẫn gây phiền hà cho doanh nghiệp, trong khi mức phạt ở một số lĩnh vực chưa đủ sức răn đe.

Để tăng tính khả thi cho quy định này, đại biểu Lê Thị Thanh Lam đề nghị bổ sung nguyên tắc hậu kiểm liên ngành theo kế hoạch thống nhất, mỗi năm không quá một lần kiểm tra định kỳ đối với doanh nghiệp, trừ trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm đột xuất. Đồng thời, cần nâng mức phạt đối với hành vi cố ý sử dụng chất cấm, hóa chất ngoài danh mục, sản xuất thực phẩm giả; xem xét cấm hành nghề sản xuất, kinh doanh thực phẩm vĩnh viễn đối với cá nhân tái phạm nhiều lần.

Ở góc độ bảo đảm an toàn thực phẩm tại cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, ĐBQH Quàng Văn Hương (Sơn La) đề nghị thiết kế điều kiện quản lý phù hợp với đặc điểm sản xuất ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

ĐBQH Quàng Văn Hương (Sơn La) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Theo đại biểu, cần tính đến đặc thù sản phẩm truyền thống, điều kiện cơ sở vật chất, tập quán sản xuất và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của người dân. Việc quản lý vẫn phải bảo đảm yêu cầu an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc, nhưng không nên áp dụng điều kiện quá chặt khiến cơ sở nhỏ lẻ khó đáp ứng, làm tăng chi phí và cản trở tiêu thụ sản phẩm tại thị trường địa phương.

Đại biểu nhấn mạnh, yêu cầu đối với sản phẩm tiêu thụ tại địa phương vùng miền núi có thể khác với hàng hóa đưa vào siêu thị hoặc xuất khẩu. Cần có quy định phù hợp với từng điều kiện sản xuất và thị trường tiêu thụ, vừa bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa tránh tạo thêm rào cản không cần thiết cho người dân ở khu vực này.