Tăng trưởng hai con số và phép nhân của liên kết vùng

Miền Bắc đang đứng trước một chu kỳ phát triển mới khi hạ tầng, công nghiệp, thương mại và dòng vốn đầu tư cùng mở rộng, mỗi địa phương có lợi thế riêng.

Hà Nội là trung tâm lớn về thị trường, tài chính, dịch vụ và tri thức. Hải Phòng, Quảng Ninh là những cửa ngõ hướng ra biển. Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Thái Nguyên, Phú Thọ đang hình thành những cực sản xuất công nghiệp quan trọng. Lào Cai, Lạng Sơn, Cao Bằng, Tuyên Quang, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu sở hữu lợi thế về cửa khẩu, vùng nguyên liệu, năng lượng, nông nghiệp, du lịch và không gian sinh thái.

Ông Đặng Việt Bách, Phó chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam. Ảnh: BTC

Nhấn mạnh tại Diễn đàn kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 - khu vực miền Bắc, ông Đặng Việt Bách, Phó chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam cho biết, dư địa lớn hơn của miền Bắc trong giai đoạn tới nằm ở khả năng kết nối những lợi thế của các địa phương thành một không gian kinh tế chung, chuỗi giá trị và thị trường chung.

Đặc biệt, đột phá về đầu tư hạ tầng hiện đang tạo ra nhiều điều kiện cho quá trình này. Tuyến đường sắt Lào Cai, Hà Nội, Hải Phòng có tổng mức đầu tư trên 203 nghìn tỷ đồng đã được khởi công, kết nối cửa khẩu Lào Cai với cảng Lạch Huyện. Tuyến đường dài khoảng 390km đi qua Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng dự kiến hoàn thành chậm nhất vào năm 2030.

Vành đai 4 vùng Thủ đô đang được đẩy nhanh tiến độ, những tuyến kết nối lớn cùng sự phát triển của các trung tâm công nghiệp, logistics và cảng biển đang mở ra dư địa lớn cho liên kết vùng.

Tuy nhiên, hạ tầng bứt phá và tốc độ tăng trưởng chưa tự động tạo ra giá trị lan tỏa, ông Bách cho rằng, liên kết vùng cần được nhìn từ hiệu quả kinh tế thực tế, trước hết qua dòng hàng, chuỗi cung ứng và năng suất của doanh nghiệp.

Thay đổi cách đo hiệu quả liên kết vùng

Phó chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam đề xuất, đầu tiên phải thay đổi cách đo lường hiệu quả liên kết vùng. Số kilomet đường được kết nối chỉ là một phần của câu chuyện, điều doanh nghiệp cần nhìn thấy là chi phí vận chuyển giảm bao nhiêu, thời gian giao hàng rút ngắn thế nào và hàng hóa đi qua các mắt xích trong chuỗi ra sao.

Một doanh nghiệp nông nghiệp ở Sơn La, Điện Biên hay Lai Châu cần cả chuỗi từ vùng nguyên liệu, sơ chế, kho lạnh, truy xuất nguồn gốc, logistics, phân phối đến thị trường. Một doanh nghiệp xuất khẩu tại Lào Cai hay Lạng Sơn cũng cần dữ liệu thông quan, kho bãi, kiểm định, vận tải và kết nối ổn định với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh.

Theo ông Bách, tư duy liên kết vì thế cần chuyển từ đầu tư từng công trình sang tổ chức từng chuỗi hàng hóa.

Có thể hình dung rất cụ thể trên trục Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh. Một container từ vùng nguyên liệu đến cảng biển mất bao nhiêu giờ, phát sinh bao nhiêu điểm dừng, thủ tục nào có thể liên thông, khâu nào có thể dùng chung dữ liệu. Những câu hỏi ấy giúp đo được giá trị thực của hạ tầng đối với doanh nghiệp.

Cách tiếp cận này cũng đặt Hà Nội vào vai trò đặc biệt trong mạng lưới kinh tế phía Bắc. Thủ đô tập trung thị trường, tài chính, dịch vụ, khoa học công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Luật Thủ đô sửa đổi được Quốc hội thông qua tháng 4/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đã trao cho chính quyền Hà Nội 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội.

Theo ông Bách, tinh thần “Hà Nội vì cả nước, cả nước vì Hà Nội” cần được cụ thể hóa bằng năng lực điều phối và chia sẻ nguồn lực. Hà Nội có thể đi trước về thể chế, tài chính, khoa học công nghệ và nhân lực. Các địa phương trong vùng cùng tạo ra không gian sản xuất, nguồn cung và thị trường đủ lớn để những nguồn lực ấy phát huy hiệu quả.

Ông kỳ vọng những cơ chế đặc thù của Thủ đô sẽ trở thành một phòng thí nghiệm chính sách cho miền Bắc. Những mô hình chứng minh được hiệu quả tại Hà Nội có thể được nghiên cứu để mở rộng sang các địa phương khác.

Các diễn giả thảo luận tại Diễn đàn kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 - khu vực miền Bắc. Ảnh: BTC

Tận dụng cơ hội để doanh nghiệp lớn lên

Đề xuất thứ hai của ông Bách tập trung vào khả năng biến quy mô FDI và doanh nghiệp lớn thành cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Tại Bắc Ninh, cộng đồng doanh nghiệp đặt vấn đề xây dựng chương trình phát triển nhà cung ứng. Hưng Yên đề xuất đánh giá hiệu quả FDI dựa trên giá trị giữ lại và mức độ chuyển giao công nghệ. Ninh Bình đề xuất xây dựng dữ liệu về năng lực doanh nghiệp để kết nối với các chuỗi lớn.

Đây là vấn đề ngày càng đáng chú ý khi dòng vốn FDI vào Việt Nam tiếp tục tăng mạnh. Tính đến ngày 31/8/2026, tổng vốn FDI đăng ký đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so cùng kỳ năm trước. Vốn đăng ký cấp mới đạt 21,72 tỷ USD, tăng 96,8%. Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục dẫn đầu về vốn đăng ký cấp mới, đạt 12,15 tỷ USD.

Một nhà máy FDI trị giá hàng tỷ USD tạo ra giá trị đầu tư lớn cho địa phương. Giá trị lan tỏa sẽ sâu hơn khi doanh nghiệp trong nước có khả năng cung ứng linh kiện, dịch vụ kỹ thuật, logistics, bao bì, phần mềm, bảo trì, nhân lực và những đầu vào quan trọng khác.

Từ thực tế đó, lãnh đạo Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam mong muốn cùng các địa phương nghiên cứu hình thành một mạng lưới nhà cung ứng miền Bắc. Doanh nghiệp lớn công khai nhu cầu mua hàng. Doanh nghiệp nhỏ được đánh giá khoảng cách năng lực, hỗ trợ nâng chuẩn, tiếp cận tài chính rồi tiến tới đơn hàng thực tế.

“Kết nối chỉ thực sự có giá trị khi cuối cùng tạo ra hợp đồng”, ông Bách nhấn mạnh.

Liên kết cũng cần được thúc đẩy ngay trong cộng đồng doanh nghiệp. Hội Doanh nghiệp trẻ Hà Nội đã xây dựng các mô hình Liên minh doanh nghiệp và Liên minh ngành nghề. Theo ông Bách, những mô hình này có thể được chia sẻ và mở rộng để doanh nghiệp đủ điều kiện tại các tỉnh, thành phố khác cùng tham gia.

Khi doanh nghiệp đầu đàn, doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng tham gia vào các mạng lưới ngành và chuỗi giá trị, khả năng giữ lại giá trị trong nền kinh tế Việt Nam sẽ được nâng lên. Liên kết ấy cũng tạo thêm nền tảng để doanh nghiệp trong nước nâng chuẩn, tiếp cận thị trường và đáp ứng yêu cầu của những chuỗi cung ứng lớn.

Chuyển hóa thể chế, dữ liệu và công nghệ thành năng suất thực tế

Đề xuất thứ ba của ông Bách hướng vào thể chế, dữ liệu và công nghệ. Mục tiêu cuối cùng là chuyển những nguồn lực này thành năng suất thực tế cho doanh nghiệp.

Qua các phiên làm việc tại địa phương, doanh nghiệp cho thấy họ không chỉ tìm kiếm một phần mềm hay một ứng dụng AI mà họ cần công nghệ để giải quyết những vấn đề cụ thể trong vận hành. Lào Cai đưa ra tám bài toán lớn về khoa học công nghệ và đề xuất lựa chọn khoảng 30 doanh nghiệp thí điểm. Quảng Ninh tiếp cận theo tinh thần bài toán thật, dữ liệu thật, hiệu quả thật. Tuyên Quang đặt vấn đề sử dụng AI để hỗ trợ xử lý hồ sơ và theo dõi tiến độ.

Theo ông Bách, chuyển đổi số cần được đo bằng thời gian tiết kiệm, chi phí giảm xuống, năng suất tăng lên và thị trường mở rộng. Đây cũng là yêu cầu cấp thiết khi lợi thế về chi phí ngày càng thu hẹp và năng suất trở thành yếu tố quan trọng đối với sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Cải cách thể chế cũng cần được nhìn từ hành trình thực tế của một dự án. Doanh nghiệp cần biết dự án sẽ đi qua những bước nào, đầu mối nào chịu trách nhiệm đến cùng, thời gian xử lý bao lâu và dữ liệu được sử dụng ra sao.

Những đề xuất về “một việc, một đầu mối”, “một đầu mối, một quy trình, một dữ liệu” từ Hưng Yên và Sơn La có thể phát triển thành nguyên tắc “một dự án, một đầu mối, một dữ liệu, một tiến độ”.

Cảng Tân Vũ, Hải Phòng. Ảnh: Hoàng Anh

Nghị quyết 68-NQ/TW xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Từ định hướng này, ông Bách cho rằng cộng đồng doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ tư duy kiến nghị, tháo gỡ khó khăn sang đồng kiến tạo chính sách.

Điều đó cũng đòi hỏi doanh nghiệp tự xác định phần việc của mình. Doanh nghiệp cần nâng năng suất. Doanh nghiệp lớn cần mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi. Các hội doanh nghiệp cần kết nối thị trường, chia sẻ dữ liệu và theo đuổi những kiến nghị đến cùng.

Ông Bách cho biết, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam kỳ vọng có thể cùng các hội trong khu vực lựa chọn những việc cụ thể để triển khai, từ một số chuỗi logistics cần phối hợp liên tỉnh, một mạng lưới nhà cung ứng, đến những bài toán số và xanh có thể thí điểm. Những kiến nghị đủ chín sẽ tiếp tục được đưa vào các phiên đối thoại cấp cao của Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026.

Nhìn về tăng trưởng hai con số của miền Bắc, ông Bách cho rằng, tốc độ tăng trưởng của từng tỉnh có thể cộng lại thành những con số lớn. Giá trị kinh tế sẽ tạo ra bước nhảy lớn hơn khi lợi thế của địa phương này trở thành năng lực của địa phương khác.

Khi vùng nguyên liệu Tây Bắc kết nối được với các trung tâm chế biến và cảng biển, khi doanh nghiệp tại Phú Thọ, Hưng Yên hay Bắc Ninh tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, ranh giới giữa lợi thế của từng địa phương sẽ dần được mở rộng. Hạ tầng, dữ liệu, vốn và năng lực doanh nghiệp khi được đặt trong cùng một mạng lưới sẽ tạo ra giá trị lớn hơn tổng những lợi thế riêng lẻ. Khi đó, liên kết vùng trở thành một năng lực cạnh tranh thực sự của miền Bắc.

“Tăng trưởng hai con số không thể chỉ là phép cộng tốc độ tăng trưởng của từng tỉnh, thành phố. Nó phải là phép nhân của liên kết”, ông Bách nói.

Từ “buôn có bạn, bán có phường” đến những chuỗi cung ứng hiện đại, tinh thần liên kết vẫn hướng tới một mục tiêu cốt lõi là cùng tạo ra giá trị và cùng mở rộng thị trường. Khi đường biên hành chính dần tách khỏi đường biên của thị trường, hạ tầng tạo ra dòng hàng, FDI tạo ra nhà cung ứng Việt Nam, công nghệ tạo ra năng suất, lợi thế của từng địa phương sẽ có cơ hội cộng hưởng thành sức mạnh chung.

Đó là nền tảng để liên kết vùng trở thành động lực cho tăng trưởng hai con số của miền Bắc và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng cao hơn của cả nền kinh tế.