Tăng trưởng xuất khẩu chậm, doanh nghiệp dệt may lo đơn hàng cuối năm

Tăng trưởng trong khó khăn

Theo báo cáo từ Hiệp hội Dệt may Việt Nam, 5 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may ước đạt 17,81 tỷ USD, tăng 0,6% so cùng kỳ năm 2025. Về nhập khẩu, tổng kim ngạch nhập khẩu nguyên phụ liệu dệt may của Việt Nam 5 tháng đầu năm 2026 ước đạt 10,80 tỷ USD, tăng 1,8% so cùng kỳ năm 2025.

Theo đánh giá từ Hiệp hội Dệt may Việt Nam, xuất khẩu dệt may 5 tháng đầu năm 2026 vẫn duy trì tăng trưởng dương nhưng mức tăng còn thấp so với yêu cầu hoàn thành mục tiêu cả năm. Nhóm hàng may mặc, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch xuất khẩu, giảm 1,5% so với cùng kỳ, cho thấy áp lực lớn đối với tăng trưởng toàn ngành. Trong khi đó, các nhóm xơ sợi, vải, phụ liệu dệt may và vải không dệt vẫn tăng trưởng, phản ánh nhu cầu sản xuất vẫn được duy trì nhưng chưa tạo được mức bứt phá rõ rệt.

Sản xuất tại Tổng Công ty May Hưng Yên - CTCP. Ảnh: Hải Linh

Tập đoàn Dệt may Việt Nam là một trong những doanh nghiệp đạt kết quả sản xuất kinh doanh tốt trong nửa đầu năm nay, với kim ngạch xuất khẩu 5 tháng đạt khoảng 749 triệu USD, tăng 2% so với cùng kỳ; thặng dư xuất nhập khẩu đạt 324 triệu USD, tăng 9% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu sang EU và Trung Quốc tăng trưởng tích cực, trong khi thị trường Mỹ chưa có nhiều cải thiện và ASEAN có xu hướng giảm.

Trao đổi với các cơ quan truyền thông, ông Cao Hữu Hiếu - Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam cho hay, ngành sợi tiếp tục là điểm sáng nổi bật của tập đoàn trong nửa đầu năm 2026. “Lợi nhuận 6 tháng ước đạt 205 tỷ đồng, hoàn thành 82% kế hoạch năm và tăng mạnh so với cùng kỳ 2025. Các đơn vị sợi cơ bản đã có đơn hàng đủ cho tháng 6, nhiều đơn vị có đơn hàng đến tháng 7 và một phần tháng 8/2026”, lãnh đạo Tập đoàn Dệt may Việt Nam thông tin.

Trả lời phỏng vấn, ông Viên Minh Đạo - Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Dệt 8-3 cũng cho biết, nửa đầu năm, doanh nghiệp đã hoàn thành và vượt kế hoạch đề ra, lũy kế 5 tháng đầu năm, lợi nhuận của doanh nghiệp đạt khoảng 20 - 25 tỷ đồng.

“Tình hình xuất nhập khẩu trong 5 tháng đầu năm nhìn chung khá thuận lợi. Tuy nhiên, 6 tháng cuối năm vẫn còn rất nhiều yếu tố khó lường. Đặc biệt, sản xuất, kinh doanh sợi là ngành nghề đặc thù, không dễ dàng đối với một đơn vị vừa sản xuất, vừa kinh doanh, vừa tiêu thụ sản phẩm, trong khi khoảng 90% sản lượng là xuất khẩu”, ông Viên Minh Đạo nhấn mạnh.

Lo trống đơn hàng quý IV

Không chỉ với Dệt 8-3, nhiều doanh nghiệp dệt may phản ánh nỗi lo về đơn hàng, nhất là cho quý IV/2026. Bà Phạm Thị Phương Hoa - Tổng Giám đốc Tổng Công ty May Hưng Yên - CTCP nhận định, thị trường đang khó khăn và trầm lắng, bản thân May Hưng Yên mới ký được đơn hàng đến hết tháng 8.

“Đối với các đơn hàng từ tháng 9 trở đi sẽ là thách thức lớn. Khách hàng đặt hàng chậm hơn so với mọi năm. Có thể các đối tác vẫn đang theo dõi và đánh giá diễn biến thị trường từ nay đến ngày 24/7 - thời điểm Mỹ đưa ra quyết định về mức thuế với hàng hóa Việt Nam, trong đó có hàng dệt may, trước khi đưa ra quyết định tiếp tục đặt hàng”, bà Phạm Thị Phương Hoa cho biết.

Công nhân đang thao tác trên dây chuyền sản xuất sợi tại Công ty TNHH MTV Dệt 8-3. Ảnh: Hải Linh

Với doanh nghiệp sản xuất sợi như Dệt 8-3 dù áp lực đơn hàng không quá lớn như doanh nghiệp may, tuy nhiên ông Viên Minh Đạo cũng nhấn mạnh, thực tế trong thời gian qua đã có rất nhiều bài học. Đặc biệt là năm 2021, có thời điểm giá sợi bán ra thấp hơn cả giá bông nguyên liệu đầu vào, gây thiệt hại rất lớn cho doanh nghiệp.

Cũng theo lãnh đạo Dệt 8-3, với sản lượng 1.000-1.200 tấn sản phẩm/tháng, áp lực tiêu thụ là rất lớn. Do đó, kịch bản xuyên suốt của doanh nghiệp là liên tục tìm kiếm khách hàng mới, mở rộng thị trường mới và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Mục tiêu là khi một thị trường gặp biến động, doanh nghiệp sẽ nhanh chóng có hướng đi tiếp theo, bảo đảm duy trì sản xuất, kinh doanh ổn định.

Trên thực tế, bên cạnh khó khăn về đơn hàng, khó khăn đối với doanh nghiệp dệt may còn nằm ở chất lượng đơn hàng, chi phí sản xuất và biên lợi nhuận. Các đơn hàng có xu hướng ngắn hơn, chia nhỏ hơn, yêu cầu giao nhanh hơn, trong khi đơn giá không tăng tương ứng với chi phí đầu vào. Nhiều khách hàng quốc tế tiếp tục ép giá, rút ngắn thời gian giao hàng, tăng yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh, ESG và trách nhiệm xã hội. Điều này khiến doanh nghiệp dù có đơn hàng nhưng hiệu quả sản xuất kinh doanh bị ảnh hưởng, biên lợi nhuận ngày càng mỏng.

Như vậy có thể thấy, bức tranh của ngành dệt may nửa cuối năm 2026 tiềm ẩn nhiều thách thức. Dựa trên đặc thù mỗi doanh nghiệp, mỗi ngành sản xuất ngành dệt may đã có phương án ứng phó.

Trong đó, Tập đoàn Dệt may Việt Nam chủ động xây dựng các kịch bản điều hành linh hoạt theo diễn biến cung cầu và chính sách thương mại quốc tế. Đối với ngành sợi, tập đoàn tiếp tục thực hiện chiến lược mua nguyên liệu theo từng đợt ngắn, kiểm soát chặt tồn kho, công nợ và vốn lưu động; nghiên cứu các giải pháp tối ưu chi phí năng lượng trong bối cảnh giá điện gia tang. Đối với ngành may, các doanh nghiệp tập trung nâng cao năng suất lao động, tăng hiệu quả tổ chức sản xuất, phát triển hệ thống vệ tinh, đẩy mạnh tìm kiếm đơn hàng quý IV và ưu tiên khai thác các đơn hàng có giá trị gia tăng cao.

Tuy nhiên, đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp dệt may trong nước, Hiệp hội Dệt may Việt Nam cũng đề nghị Chính phủ thực hiện một số giải pháp hỗ trợ trong thời điểm khó khăn. Trong đó, Chính phủ nghiên cứu cho phép ân hạn nộp thuế VAT đối với nguyên phụ liệu sản xuất trong nước tham gia chuỗi xuất khẩu nhằm giảm áp lực vốn, khuyến khích doanh nghiệp may sử dụng vải, phụ liệu trong nước, góp phần phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Rà soát, tích hợp và liên thông các thủ tục đầu tư, xây dựng, môi trường, phòng cháy chữa cháy theo cơ chế “một cửa”, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ đầu tư và môi trường, tạo điều kiện cho doanh nghiệp triển khai nhanh các dự án mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và phát triển nguyên phụ liệu.

Ngân hàng Nhà nước sớm ban hành hướng dẫn cho phép doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được chuyển ngoại tệ phục vụ hoạt động gia công quốc tế, giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong tổ chức sản xuất và thực hiện đơn hàng.

Hiệp hội Dệt may Việt Nam cũng đề nghị Bộ Công Thương và Bộ Tài chính nghiên cứu bổ sung quy định về thủ tục hải quan và chính sách thuế đối với hoạt động thuê gia công ở nước ngoài, phù hợp với thực tế doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đối với thủ tục hải quan, đề nghị cho phép doanh nghiệp nội địa được lựa chọn địa điểm làm thủ tục phù hợp khi gia công cho doanh nghiệp chế xuất nhằm giảm chi phí và thời gian. Đồng thời, cần bảo đảm công bằng giữa hình thức “gia công xuất khẩu” và “sản xuất xuất khẩu”, đặc biệt về cơ chế thuế VAT và thuế nhập khẩu tại chỗ đối với nguyên phụ liệu trong nước tham gia sản xuất hàng xuất khẩu.