Tạo bước chuyển thực chất, nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự

Một vụ việc thi hành án dân sự. (Nguồn: TH)

Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) gồm 5 Chương, 116 điều với nhiều quy định mang tính đột phá. Điểm nổi bật là thể chế hóa mô hình tổ chức thi hành án dân sự một cấp ở địa phương, thống nhất từ Trung ương đến địa phương, gồm 34 cơ quan Thi hành án dân sự cấp tỉnh, thành phố và 355 Phòng Thi hành án dân sự khu vực. Tại các Phòng Thi hành án dân sự khu vực, Chấp hành viên trưởng là người đứng đầu, góp phần nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành và tổ chức thi hành án.

Đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, giảm thiểu chi phí tổ chức thi hành án

Thực hiện yêu cầu về “đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, giảm thiểu chi phí” theo Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 9/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, từng thời hạn, thủ tục trong quy trình tổ chức thi hành án đã được rà soát kỹ lưỡng để sửa đổi theo hướng đơn giản hóa, rút ngắn thời gian, giảm chi phí nhưng vẫn phải bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự.

Một số nội dung nổi bật như: Quy định thông báo thi hành án trên môi trường số bên cạnh các phương thức khác nhằm giải quyết khó khăn, giảm chi phí, đặc biệt là trong các vụ đại án; quy định cơ quan thi hành án dân sự chủ động ra quyết định thi hành án đối với khoản bồi thường trong trường hợp cơ quan thi hành án dân sự đã thu được tiền ở giai đoạn tố tụng mà không cần chờ đơn yêu cầu thi hành án của người được thi hành án; sửa đổi quy định về thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo hướng nhanh gọn, phù hợp với tính chất phải kịp thời của loại quyết định này...

Quốc hội thông qua Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi). (Ảnh: TH)

Lần đầu tiên việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số được quy định trong Luật Thi hành án dân sự, theo đó, Luật đã công nhận giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử về Thi hành án dân sự cũng như cho phép cả người dân cũng như cơ quan Thi hành án dân sự thực hiện trình tự, thủ tục Thi hành án dân sự trên môi trường số thông qua các phương tiện điện tử. Đồng thời, Luật cũng quy định trách nhiệm các cơ quan liên quan trong việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với cơ quan Thi hành án dân sự phục vụ cho quá trình tổ chức thi hành án.

Khắc phục tình trạng né tránh, không chấp hành bản án

Đáng chú ý, Luật đã khắc phục tình trạng né tránh, không chấp hành bản án bằng việc quy định rõ hành vi bị nghiêm cấm, chế tài, đồng thời bổ sung quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án nhân dân trong trường hợp đủ các điều kiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự thì phải giải quyết theo thủ tục rút gọn đối với yêu cầu của cơ quan Thi hành án dân sự và quy định cụ thể các trường hợp đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án.

Luật quy định về việc gửi lại yêu cầu thi hành án. Đây là một trong những giải pháp nhằm giảm án tồn, xử lý những vụ việc thi hành án chưa có điều kiện thi hành kéo dài nhiều năm mà Nhà nước vẫn phải bảo đảm nhân lực, vật lực để theo dõi, xác minh định kỳ, gây lãng phí ngân sách. Quy định gửi lại yêu cầu thi hành án vẫn bảo đảm thực hiện đầy đủ trách nhiệm của cơ quan thi hành án dân sự, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, đồng thời, tạo điều kiện cho người dân có quyền yêu cầu Văn phòng thi hành án dân sự tổ chức thi hành án; bất kỳ giai đoạn nào sau khi được gửi lại tài liệu yêu cầu thi hành án, nếu phát hiện người phải thi hành án có điều kiện thi hành thì người yêu cầu đều có quyền yêu cầu thi hành án trở lại, thời gian gửi lại yêu cầu thi hành án không bị tính vào thời hiệu yêu cầu thi hành án.

Luật cũng đã bổ sung quy định về cơ chế xử lý đối với các khoản tiền tạm thu bị tồn đọng trong thời gian dài. Theo đó, sau 5 năm kể từ ngày tạm thu mà không nhận được bản án, quyết định của Tòa án, khoản tiền này sẽ được sung công quỹ nhà nước.

Đặc biệt, Luật quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa chính quyền địa phương và các cơ quan thi hành án tại địa bàn, nhất là vai trò của Ủy ban nhân dân cấp xã và các cơ quan chuyên môn; nhấn mạnh trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ của các cơ quan, tổ chức liên quan trong hoạt động Thi hành án dân sự.

Ngoài ra, Luật bổ sung các quy định về Văn phòng Thi hành án dân sự, Thừa hành viên, nhằm huy động nguồn lực xã hội tham gia công tác thi hành án dân sự.

Đưa Luật Thi hành án dân sự năm 2025 vào cuộc sống, nâng cao hiệu lực, hiệu quả

Theo Cục trưởng Quản lý Thi hành án dân sự Nguyễn Thắng Lợi, các quy định trên tạo ra một bước chuyển thực chất, tháo gỡ đồng thời các nút thắt về tổ chức, pháp lý và thủ tục, từ đó rút ngắn thời gian thi hành án, giảm chi phí xã hội, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, góp phần nâng cao rõ rệt hiệu lực, hiệu quả công tác thi hành án dân sự trong thời gian tới.

Ngay sau khi Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) được Quốc hội thông qua, Cục Quản lý Thi hành án dân sự đã ban hành Kế hoạch triển khai thi hành, trong đó khẩn trương thực hiện việc rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật hiện hành để kịp thời đề xuất, tham mưu Bộ Tư pháp trình Chính phủ ban hành 3 Nghị định có hiệu lực đồng thời với Luật Thi hành án dân sự vào ngày 1/7/2026. Đồng thời, chủ trì tham mưu ban hành 8 Thông tư, làm đầu mối phối hợp các bộ, ngành để ban hành thêm 10 Thông tư liên quan hướng dẫn thi hành Luật.

Song song với công tác hoàn thiện thể chế, ngành Thi hành án dân sự đã và đang đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các quy định mới tới đội ngũ chấp hành viên, công chức, người dân và doanh nghiệp; tiếp tục hoàn thiện nền tảng số, cơ sở dữ liệu và các hệ thống phục vụ xác minh điều kiện thi hành án, thông báo, thanh toán điện tử để các quy định của Luật được triển khai thống nhất, hiệu quả trong thực tiễn.

Với những đổi mới toàn diện về tổ chức, thủ tục và chuyển đổi số, Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển căn bản trong công tác thi hành án, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, đồng thời góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, công khai, minh bạch và hiệu quả.