Tạo đột phá về giá trị cho nông nghiệp và dược liệu Tây Nguyên

Phát huy lợi thế bản địa, nâng cao giá trị sản xuất

Chiều 23/10, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, Hội đồng Phát triển Nông nghiệp và Dược liệu Quốc gia VCCI (VCAC) cùng các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn “Thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao và dược liệu khu vực Tây Nguyên”.

Tây Nguyên hiện có khoảng 2,67 triệu ha đất trồng trọt, dẫn đầu cả nước về sản lượng cà phê, hồ tiêu, bơ và chanh leo; diện tích sầu riêng cũng ngày càng mở rộng. Bên cạnh các cây trồng chủ lực, khu vực còn có tiềm năng phát triển dược liệu nhờ điều kiện khí hậu, độ cao và tri thức bản địa, tạo thuận lợi cho các mô hình nông lâm kết hợp gắn với du lịch sinh thái. Hiện ba tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai và Lâm Đồng có khoảng 6.168 ha dược liệu; trong đó, cây ngắn ngày chiếm 89,9%, tương đương 5.543 ha, cây dài ngày chiếm 10,1%, khoảng 625ha.

Toàn cảnh Diễn đàn. Ảnh: Tùng Đinh

Tại Diễn đàn, ông Đoàn Ngọc Có, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai cho biết, nông nghiệp công nghệ cao mở ra cơ hội nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị kinh tế trên cùng diện tích canh tác. Tây Nguyên có lợi thế về quỹ đất rộng, khí hậu thuận lợi để hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn. Thực tiễn tại Gia Lai cho thấy hiệu quả rõ nét từ hướng đi này.

Tỉnh đã thu hút gần 70 dự án trồng trọt ứng dụng công nghệ cao và cấp chứng nhận đầu tư cho khoảng 204 dự án chăn nuôi công nghệ cao. Trong khi doanh thu bình quân từ sản xuất nông nghiệp thông thường đạt khoảng 120 - 150 triệu đồng/ha, nhiều mô hình ứng dụng công nghệ cao đạt 500 - 700 triệu đồng/ha, thậm chí hàng tỷ đồng/ha. Việc áp dụng quy trình sản xuất đạt chuẩn, có chứng nhận còn góp phần nâng cao chất lượng, tính đồng đều của sản phẩm và khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu.

Đối với dược liệu, Gia Lai định hướng phát triển các loại cây có giá trị như mật nhân, hà thủ ô đỏ, cát cánh, cà gai leo và sâm đương quy. Theo kế hoạch, đến năm 2030, tỉnh hướng tới phát triển khoảng 10.000ha cây dược liệu, đồng thời định hướng phát triển khoảng 31.000ha dược liệu dưới tán rừng. Bà Nguyễn Thị Anh Nguyên, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Gia Lai, cho biết, mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng phải bảo đảm yêu cầu bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học. Việc lựa chọn cây trồng, quy mô và phương thức sản xuất cần phù hợp với hiện trạng rừng, tuân thủ quy định pháp luật, đồng thời hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, chủ rừng, doanh nghiệp và người dân.

Chuyển từ lợi thế tự nhiên sang lợi thế cạnh tranh

Đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Đoàn Hương Sơn nhận định, dù có nhiều lợi thế tự nhiên, sản xuất nông nghiệp Tây Nguyên vẫn manh mún, liên kết chuỗi thiếu chặt chẽ, năng lực chế biến sâu hạn chế. Khu vực còn đối mặt với tình trạng thiếu nước tưới, suy thoái đất và dịch hại diễn biến phức tạp.

Trong lĩnh vực dược liệu, sản xuất chủ yếu tập trung vào cây gia vị và dược liệu phổ thông có giá trị gia tăng thấp; dược liệu quý còn ít, phân tán. Nguồn giống chưa được chuẩn hóa, chất lượng không đồng đều, vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn GACP-WHO còn thiếu. Chi phí đầu tư cao, quy mô sản xuất nhỏ và khả năng tiếp cận công nghệ hạn chế.

Trước thực trạng này, bà Sơn nhấn mạnh yêu cầu chuyển trọng tâm từ mở rộng diện tích sang nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng, gắn với bảo vệ tài nguyên, giảm phát thải. Các giải pháp trọng tâm gồm cơ giới hóa, ứng dụng công nghệ số, truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa giống và vùng nguyên liệu dược liệu, đồng thời tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.

Cùng với hoàn thiện quy hoạch, quản lý đất đai, nâng cao chất lượng giống và kỹ thuật canh tác, cần phát triển chuỗi giá trị, mở rộng thị trường, hoàn thiện chính sách tín dụng, thu hút đầu tư và đào tạo nhân lực. Cơ quan quản lý, địa phương, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cần phối hợp chuyển giao công nghệ, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tổ chức tiêu thụ sản phẩm; người dân cần tuân thủ quy trình kỹ thuật và tham gia chuỗi liên kết.

Từ kinh nghiệm phát triển dược liệu miền núi phía Bắc, ông Hoàng Mạnh Ngọc, Phó Chủ tịch Hội đồng Phát triển Nông nghiệp và Dược liệu Quốc gia VCCI (VCAC) cho rằng, phát triển dược liệu phải gắn với bảo tồn nguồn gen, nghiên cứu nhân giống, xây dựng vùng trồng phù hợp, tránh khai thác tận thu. Đồng thời, cần đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân. Do chu kỳ sinh trưởng dài, thời gian thu hồi vốn chậm, ngành dược liệu cần có chiến lược phát triển theo vùng sinh thái, đi kèm chính sách hỗ trợ tiếp cận đất đai, tín dụng dài hạn, công nghệ và thị trường, cũng như kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc.

Theo Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hoàng Quang Phòng, phát triển nông nghiệp công nghệ cao và dược liệu đòi hỏi hệ thống chính sách đồng bộ, ổn định, minh bạch và khả thi, tạo niềm tin để doanh nghiệp đầu tư dài hạn, huy động nguồn lực xã hội.

Tây Nguyên có nhiều lợi thế, song những tiềm năng này khó chuyển hóa thành sức cạnh tranh nếu thiếu môi trường đầu tư thuận lợi và cơ chế liên kết hiệu quả. Vì vậy, vấn đề không chỉ là ban hành chính sách mà còn phải bảo đảm sự kết nối giữa các chính sách, tạo điều kiện để doanh nghiệp triển khai các dự án đồng bộ, hoàn chỉnh.

Trong đó, cần tăng cường liên kết giữa địa phương và doanh nghiệp, giữa khoa học công nghệ và phát triển sản phẩm, giữa nguồn lực đầu tư và thị trường; đồng thời thúc đẩy liên kết vùng, mở rộng thị trường trong nước và quốc tế. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, hoàn thiện môi trường đầu tư; doanh nghiệp trực tiếp tổ chức sản xuất, huy động vốn, đổi mới công nghệ và đưa sản phẩm ra thị trường.