Tạo dựng 'thành lũy' an ninh trên không gian số

Trước thực trạng các hình thức lừa đảo trực tuyến, đánh cắp dữ liệu, giả mạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và phát tán tin giả ngày càng tinh vi, yêu cầu cấp bách hiện nay là phải khẩn trương thiết lập hệ thống bảo vệ đa tầng, nhiều lớp nhằm giữ vững an ninh mạng.

Người dân tham gia trải nghiệm tại triển lãm về an ninh mạng. Ảnh: A05

Nhận diện nguy cơ, chủ động phòng thủ

Mới đây, Phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Công an thành phố Hà Nội phối hợp với Phòng Cảnh sát hình sự - Công an thành phố Hà Nội triệt phá các nhóm đối tượng sản xuất, mua bán phần mềm, thiết bị điện tử phục vụ hoạt động sử dụng công nghệ để chiếm đoạt tài sản. Một số thiết bị do nhóm này cung cấp đã được sử dụng trong vụ án chiếm đoạt tài sản của 16 bị hại, gây thiệt hại hơn 14 tỷ đồng.

Qua điều tra, cơ quan công an xác định các đối tượng mua mã nguồn phần mềm từ nước ngoài, sau đó sử dụng công cụ AI để chỉnh sửa, Việt hóa, hoàn thiện trước khi bán hoặc cài đặt trên các thiết bị điện tử.

Đây chỉ là một trong nhiều vụ việc được phát hiện, triệt phá thời gian gần đây. Đáng lo ngại, công nghệ đang bị lợi dụng để tăng độ tin cậy cho các trang web độc hại, hoạt động lừa đảo.

Nhiều hành vi phạm pháp dịch chuyển lên môi trường mạng khi các đối tượng sử dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin để tìm kiếm, lôi kéo, trao đổi, giao dịch; lập tài khoản ẩn danh, hội nhóm kín để che giấu hoạt động. Tin giả, thông tin bịa đặt, nội dung xuyên tạc, hình ảnh, video giả mạo bằng AI, deepfake cũng xuất hiện ngày càng nhiều, tác động trực tiếp đến người sử dụng.

Theo báo cáo 8 tháng của năm 2026, Công an thành phố Hà Nội đã đấu tranh với nhiều loại tội phạm lợi dụng không gian mạng. Trên lĩnh vực trật tự, an toàn xã hội, lực lượng công an chủ động nhận diện tình hình, ban hành các văn bản chỉ đạo, chấn chỉnh, tăng cường phòng ngừa đối với từng loại tội phạm cụ thể.

Đặc biệt, trên lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, Công an thành phố đã khám phá một số hành vi phạm tội chưa từng được phát hiện, xử lý trước đây, như: Sản xuất, mua bán, trao đổi hoặc tặng cho công cụ, thiết bị, phần mềm để sử dụng vào mục đích trái pháp luật; cản trở hoặc gây rối loạn hoạt động của mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử...

Tăng “sức đề kháng số”

Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, tạo hành lang pháp lý cho công tác bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trên không gian mạng. Cùng với sự phát triển nhanh của AI, các hành vi sử dụng công nghệ để giả mạo hình ảnh, video, giọng nói, tạo nội dung sai lệch, phục vụ lừa đảo và các hoạt động vi phạm pháp luật cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác bảo đảm an ninh mạng.

Hệ thống pháp luật tiếp tục được cụ thể hóa bằng các nghị định của Chính phủ. Ngày 19-8-2026, Chính phủ ban hành một số nghị định quy định chi tiết các nội dung liên quan đến bảo vệ an ninh mạng, trong đó có quy định về lực lượng bảo vệ an ninh mạng; xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân; hoạt động kinh doanh sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng...

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý các nguy cơ trên không gian mạng, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia môi trường số.

Thiếu tá Phạm Khánh Hòa, Phó Trưởng phòng 3, Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm công nghệ cao - Bộ Công an nhấn mạnh, không thể đòi hỏi mọi người dân có năng lực tự bảo vệ giống nhau, nhất là trẻ em và những nhóm yếu thế. Bên cạnh khả năng tự trang bị của mỗi cá nhân, cơ quan quản lý và các lực lượng chức năng phải xây dựng một hệ thống để tạo “màng lọc” ban đầu an toàn cho người dân.

Các nền tảng, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cũng phải có trách nhiệm xác thực danh tính, đưa ra cảnh báo trước những rủi ro và kịp thời ngăn chặn nguy cơ. Thiếu tá Phạm Khánh Hòa cho rằng, cần xây dựng năng lực phát hiện, cảnh báo sớm và hình thành cơ chế phản ứng nhanh, đủ mạnh, với sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, các nền tảng cung cấp dịch vụ, doanh nghiệp và người dùng.

Tại Hà Nội, yêu cầu chủ động nhận diện, phát hiện và đấu tranh với tội phạm trên không gian mạng được đặt ra rõ tại hội nghị ngày 10-9 của Công an thành phố Hà Nội về nâng cao hiệu quả đấu tranh với các đối tượng vi phạm pháp luật trên không gian mạng.

Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Giám đốc Công an thành phố Hà Nội khẳng định, tình hình tội phạm, vi phạm pháp luật trên không gian mạng đang diễn biến rất phức tạp, tác động trực tiếp đến nhiều mặt của đời sống xã hội. Nếu không chủ động nhận diện, phát hiện và xử lý kịp thời từ sớm, các nguy cơ, hành vi vi phạm trên không gian mạng có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.

Ở phía doanh nghiệp, trách nhiệm bảo vệ người dùng được cụ thể hóa bằng công nghệ và quy trình vận hành. Nhà đồng sáng lập, Phó Chủ tịch cấp cao Tập đoàn Công nghệ tài chính MoMo Nguyễn Bá Diệp cho biết, doanh nghiệp đã ứng dụng AI để phát hiện giao dịch bất thường và cảnh báo trực tiếp khi khách hàng có dấu hiệu bị thao túng để chuyển tiền.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là một lớp bảo vệ. Thượng tá, TS Bùi Thị Liên, giảng viên Học viện An ninh nhân dân lưu ý, người sử dụng mạng cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin trước khi tin và chia sẻ. Khi tiếp nhận thông tin trên mạng, người dùng cần xác định nguồn đăng tải và chủ thể chịu trách nhiệm về thông tin; đọc đầy đủ nội dung; đối chiếu với các nguồn khác, đặc biệt là nguồn chính thống; đồng thời xem xét bối cảnh, nội dung và số liệu được đưa ra.

“Thành lũy” số vững chắc được tạo nên từ sự chủ động của cơ quan chức năng, trách nhiệm của doanh nghiệp và ý thức của mỗi người dân. Khi những lớp bảo vệ ấy cùng được xây dựng và củng cố thường xuyên, không gian mạng sẽ trở nên an toàn hơn.