Lầu Năm Góc tìm kiếm hệ thống AI xử lý dữ liệu cảnh báo tên lửa và quỹ đạo trong 2 giây

Đơn vị Đổi mới Quốc phòng Mỹ (DIU) đang tiếp nhận hồ sơ đề xuất cho dự án Hệ thống tổng hợp tình báo về mối đe dọa không gian (STISS) với hạn chót là ngày 24/9. Mục tiêu trọng tâm của chương trình là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm rút ngắn thời gian xử lý và phân tích các luồng dữ liệu theo dõi tên lửa xuống ngưỡng 2 giây.

Tiêu chuẩn kỹ thuật và năng lực xử lý dữ liệu

Hồ sơ của DIU chỉ rõ thông tin về tên lửa và các vật thể trên quỹ đạo hiện nằm phân tán trên nhiều nguồn cảm biến độc lập. Những công cụ phân tích hiện tại gặp trở ngại lớn khi cần phân biệt các vật thể di chuyển gần nhau, cập nhật đánh giá diễn biến theo thời gian thực hoặc bám bắt các mục tiêu mới xuất hiện.

Ảnh minh họa AI hỗ trợ quân đội Mỹ tổng hợp dữ liệu vệ tinh và radar để cảnh báo tên lửa. Ảnh: AI

Để giải quyết bài toán này, DIU đặt ra mốc thời gian xử lý dữ liệu tối đa là 5 giây và mục tiêu tối ưu là 2 giây. Về lưu lượng, hệ thống cần duy trì khả năng tiếp nhận và xử lý từ 20 đến 30 MB dữ liệu mỗi phút trong trạng thái thông thường, đồng thời có thể mở rộng quy mô lên tới 5 GB mỗi phút khi xảy ra tình huống đột biến.

Đáng chú ý, mốc thời gian 2 giây chỉ bắt đầu được tính từ khi dữ liệu từ vệ tinh, radar hoặc cảm biến đã chuyển tới hệ thống. AI không đảm nhận vai trò phát hiện thay cảm biến mà đóng vai trò lớp trung gian, kết nối các mảnh thông tin rời rạc thành một bức tranh tình huống hoàn chỉnh. Mỗi cảnh báo xuất ra phải kèm theo mức độ tin cậy, nguồn gốc dữ liệu cùng phần giải thích rõ ràng nhằm hỗ trợ kíp chỉ huy, không tham gia vào quyền tự động phóng tên lửa đánh chặn hay vũ khí hạt nhân.

Thách thức đồng bộ từ mạng lưới cảm biến mở rộng

Bên cạnh nhu cầu phân tích, áp lực dữ liệu còn đến từ quá trình mở rộng hạ tầng không gian. Theo Văn phòng Trách nhiệm Chính phủ Mỹ (GAO), Cơ quan Phát triển Không gian (SDA) đang phát triển Kiến trúc Không gian Chiến đấu Tăng cường (PWSA) với quy mô từ 300 đến 500 vệ tinh quỹ đạo thấp, dự kiến tiêu tốn gần 35 tỉ USD cho đến hết năm tài khóa 2029.

Hồi giữa tháng 7, SDA đã trao hai hợp đồng trị giá khoảng 1,75 tỉ USD nhằm chế tạo 36 vệ tinh phục vụ cảnh báo, theo dõi và phòng thủ tên lửa để hỗ trợ sáng kiến phòng thủ Vòm Vàng (Golden Dome). Đến ngày 8/9, Bộ Tư lệnh Hệ thống Không gian Mỹ xác nhận hai mặt phẳng quỹ đạo đầu tiên của chương trình Cảnh báo và Theo dõi Tên lửa có khả năng chống chịu cao (RMWT) ở quỹ đạo tầm trung cũng đã vượt qua bước đánh giá thiết kế quan trọng.

Các vệ tinh thế hệ mới sử dụng cảm biến hồng ngoại để đo đạc nhiệt lượng từ vụ phóng và luồng nhiệt phát sinh khi phương tiện siêu vượt âm bay trong khí quyển. Dù giảm được vùng mù quan sát, lượng dữ liệu khổng lồ khiến việc phân tích thủ công trở nên bất khả thi. Tuy nhiên, tốc độ cần phải đi kèm độ chính xác tuyệt đối, bởi báo động sai có thể làm lãng phí tên lửa đánh chặn trong bối cảnh kho dự trữ Patriot của Mỹ ước tính chỉ còn dưới 1.000 quả và THAAD khoảng 250 quả sau các chiến dịch ở Trung Đông.

Áp lực tự động hóa trong chuỗi ra quyết định

Vấn đề lớn nhất của việc tích hợp AI vào mạng lưới cảnh báo sớm là nguy cơ phát sinh thiên kiến tự động hóa, nơi con người có xu hướng tin tưởng tuyệt đối vào kết luận của máy móc. Lịch sử từng ghi nhận bài học ngày 26/9/1983 khi hệ thống cảnh báo sớm Oko của Liên Xô báo động giả việc Mỹ phóng 5 tên lửa đạn đạo, và sự bình tĩnh của sĩ quan trực ca Stanislav Petrov đã ngăn chặn một cuộc trả đũa hạt nhân ngoài ý muốn.

Các nhà nghiên cứu quân sự nhận định, khi AI đưa ra các chỉ số tin cậy rất cao đi kèm đồ thị trực quan trong vài giây, áp lực đối với người chỉ huy sẽ tăng vọt và thời gian kiểm chứng bị thu hẹp đáng kể. Nếu đầu vào của thuật toán gặp sai số, toàn bộ chuỗi quyết định tác chiến phía sau sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Mục tiêu 2 giây của DIU là một phần của chương trình hiện đại hóa AI quân sự, bao gồm đề xuất 29,5 tỉ USD cho sáng kiến AI Arsenal trong năm tài khóa 2027. Tuy nhiên, theo đánh giá từ GAO, việc đẩy mạnh thuật toán không thể khỏa lấp những chậm trễ về tiến độ đưa vệ tinh lên quỹ đạo hay sự gián đoạn của đường truyền dữ liệu thực tế.