Tạo hành lang pháp lý cho công tác bảo tồn, phục hồi di sản

Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, tạo cơ sở để Hà Nội chủ động hơn trong tổ chức thực hiện các dự án bảo tồn di sản.

Các đại biểu khảo sát khu vực khai quật thăm dò không gian chính Điện Kính Thiên tại Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội. Ảnh: Hoàng Quyên

Ưu tiên giữ gìn yếu tố gốc cấu thành di tích

Để triển khai thực hiện Điểm c, Khoản 2, Điều 15 Luật Thủ đô năm 2026, ngày 15-6-2026, HĐND thành phố Hà Nội ban hành Nghị quyết số 32/2026/NQ-HĐND quy định về trình tự, thủ tục bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích quốc gia, di tích quốc gia đặc biệt trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Nghị quyết quy định các bước trong quá trình triển khai hoạt động bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích, từ lập, thẩm định, phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch, điều chỉnh quy hoạch; tham gia ý kiến chuyên ngành đến lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi, báo cáo kinh tế - kỹ thuật và thiết kế bản vẽ thi công các dự án.

Một trong những yêu cầu xuyên suốt được nghị quyết đặt ra là việc bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích phải ưu tiên giữ gìn tối đa yếu tố gốc cấu thành di tích, cảnh quan, môi trường sinh thái và các giá trị lịch sử, văn hóa đặc trưng của Thủ đô.

Trong hoạt động quy hoạch di tích, nghị quyết quy định cụ thể các bước từ lập nhiệm vụ quy hoạch, lập quy hoạch, lấy ý kiến cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng dân cư và tổ chức, cá nhân có liên quan đến thẩm định, phê duyệt, công bố và tổ chức thực hiện quy hoạch.

Nội dung quy hoạch không chỉ dừng ở việc xác định hiện trạng, ranh giới khu vực bảo vệ di tích mà còn phải làm rõ các giá trị tiêu biểu, định hướng bảo quản, tu bổ, phục hồi từng công trình; định hướng phát huy giá trị di tích, tổ chức không gian, kiến trúc, cảnh quan, xây dựng công trình mới và hạ tầng kỹ thuật. Đồng thời, phải dự báo tác động tới môi trường, đề xuất các nhóm dự án thành phần, phân kỳ đầu tư, thứ tự ưu tiên, nguồn vốn và cơ chế, chính sách thực hiện...

Đối với các dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi, nghị quyết quy định các loại báo cáo và nội dung tương ứng. Báo cáo nghiên cứu khả thi dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích phải làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ; kết quả khảo sát hiện trạng; phương án bảo quản, tu bổ, phục hồi từng hạng mục; giải pháp kỹ thuật, công nghệ, vật liệu sử dụng và phương án bảo vệ di tích trong quá trình thi công.

Trường hợp chỉ thực hiện bảo quản di tích, gồm bảo quản công trình, cấu kiện di tích hoặc hiện vật thuộc di tích, chủ đầu tư lập Báo cáo nghiên cứu khả thi dự án bảo quản di tích. Với dự án quy mô nhỏ, chỉ cần gia cố, tu sửa nhỏ các hạng mục, cấu kiện đơn giản, ít ảnh hưởng đến yếu tố gốc cấu thành di tích và không phải lựa chọn giữa các phương án khác nhau; hoặc cải tạo công trình không có yếu tố gốc cấu thành di tích, xây dựng công trình mới phục vụ bảo vệ và phát huy giá trị di tích, có thể lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật theo quy định.

Quy định cụ thể thời hạn giải quyết hồ sơ

Để bảo đảm tiến độ triển khai các dự án, Nghị quyết số 32/2026/NQ-HĐND quy định cụ thể thời hạn giải quyết đối với từng bước xử lý hồ sơ. Đối với hồ sơ đề nghị có ý kiến chuyên ngành để lập dự án, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch có 3 ngày làm việc để kiểm tra hồ sơ; sau khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, gửi văn bản tham vấn Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong 3 ngày làm việc. Sau khi nhận được ý kiến tham vấn hoặc hết thời hạn lấy ý kiến theo quy định, Sở tổng hợp, ban hành văn bản ý kiến chuyên ngành trong 1 ngày làm việc.

Đối với hồ sơ dự án, trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch gửi văn bản tham vấn và lấy ý kiến thẩm định chuyên ngành của các cơ quan liên quan. Trường hợp di tích có nguy cơ bị hủy hoại hoặc cần tu bổ, tôn tạo đột xuất phục vụ nhiệm vụ chính trị đặc biệt, thời hạn thẩm định là 7 ngày làm việc.

Việc quy định cụ thể thời hạn giải quyết hồ sơ góp phần tăng tính chủ động trong tổ chức thực hiện, hạn chế tình trạng chậm trễ, không rõ đầu mối xử lý.

Khung pháp lý được quy định tại Nghị quyết số 32/2026/NQ-HĐND là cơ sở để Hà Nội chủ động hơn trong công tác bảo quản, tu bổ, phục hồi các di tích quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt trên địa bàn. Trên cơ sở đó, đối với từng dự án cụ thể, thành phố thực hiện các bước về chủ trương đầu tư, chuẩn bị và triển khai dự án theo quy định.

Trong đó, Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích Điện Kính Thiên - Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long đã được HĐND thành phố thông qua chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 27/NQ-HĐND ngày 15-6-2026.

Theo đó, dự án thuộc nhóm A, do Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội làm chủ đầu tư, sử dụng nguồn vốn ngân sách thành phố. Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án hơn 1.686 tỷ đồng; thời gian thực hiện từ năm 2026 đến năm 2030.

Mục tiêu đầu tư dự án là bảo quản, tu bổ, phục dựng Điện Kính Thiên phù hợp với Quy hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội (tỷ lệ 1/500) đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Qua đó, làm rõ một thành phần kiến trúc quan trọng trong khu trung tâm Cấm Thành, đồng thời bộc lộ, làm rõ cấu trúc địa tầng liên tục, tiếp nối nhau của các thời kỳ lịch sử từ tiền Thăng Long đến hiện đại, kéo dài hơn 1.300 năm.

Phát huy giá trị của Hoàng thành Thăng Long trong đời sống đương đại

Ngày 29-9 vừa qua, thành phố Hà Nội đã tổ chức lễ khởi công Dự án đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên tại Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, mở đầu giai đoạn triển khai dự án.

Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội được UNESCO ghi danh là Di sản thế giới năm 2010, hội tụ những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, khảo cổ và kiến trúc, phản ánh tiến trình hơn 1000 năm của Thăng Long - Hà Nội. Điểm nhấn của dự án không chỉ là bảo quản, tu bổ, phục hồi một công trình kiến trúc mà còn hướng tới từng bước khôi phục không gian trung tâm của Hoàng thành Thăng Long, góp phần làm sáng rõ các giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Việc phục dựng chính điện Kính Thiên và không gian chính điện Kính Thiên được xác định là bước khởi đầu thực hiện tầm nhìn trục trung tâm Hoàng thành Thăng Long đến năm 2035, trên nền tảng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Định hướng sau khi hình thành, không gian chính Điện Kính Thiên sẽ trở thành không gian văn hóa - lịch sử có sức lan tỏa, nơi diễn giải di sản thông qua các hoạt động thực hành văn hóa phi vật thể cung đình. Qua đó, góp phần nâng cao trải nghiệm của công chúng, thu hút khách tham quan, phát triển du lịch văn hóa và tạo điều kiện để những giá trị của Hoàng thành Thăng Long tiếp tục được nhận diện, thực hành, phát huy trong đời sống đương đại.

Phát biểu tại lễ khởi công, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định, đây là dấu mốc quan trọng trên hành trình bảo tồn và phát huy giá trị Di sản thế giới, thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng, Nhà nước và thành phố Hà Nội trong việc gìn giữ, trao truyền những giá trị lịch sử, văn hóa quý báu của dân tộc cho các thế hệ mai sau.

Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng lưu ý, đây là dự án triển khai trực tiếp trong không gian Di sản thế giới, trên khu vực có các tầng văn hóa khảo cổ quan trọng. Vì vậy, yêu cầu đầu tiên không phải là làm nhanh mà là làm đúng, khoa học và thận trọng. Tuyệt đối không đánh đổi tính xác thực, tính toàn vẹn và sự an toàn của di sản để lấy tiến độ. Nếu phát hiện yếu tố khảo cổ mới hoặc vấn đề chưa rõ về mặt khoa học, các đơn vị phải chủ động khoanh vùng, chờ tham vấn chuyên gia, không tự ý xử lý.

Những yêu cầu này đặt ra trách nhiệm cao đối với chủ đầu tư và các đơn vị tham gia dự án, bảo đảm quá trình triển khai vừa đáp ứng tiến độ, vừa tuân thủ các nguyên tắc bảo tồn di sản.