Tạo nguồn tài chính bền vững cho khám, chữa bệnh y học cổ truyền

Tỷ trọng chi cho thuốc y hộc cổ truyền trong tổng chi thuốc bảo hiểm y tế còn thấp. Ảnh: ST

Chi bảo hiểm y tế cho y học cổ truyền còn khiêm tốn

Y, dược cổ truyền là một bộ phận quan trọng của nền y học Việt Nam, được hình thành, kế thừa và phát triển qua nhiều thế hệ, góp phần chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Thời gian qua, Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm phát triển lĩnh vực này. Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân và Chỉ thị số 25/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh phát triển nền YHCT Việt Nam trong giai đoạn mới đặt ra yêu cầu: Phát huy tiềm năng, thế mạnh của YHCT; tăng cường quản lý nhà nước; nâng cao năng lực hệ thống; kết hợp YHCT với y học hiện đại trong đào tạo, phòng bệnh và khám, chữa bệnh; nâng cao chất lượng thuốc cổ truyền, dược liệu và thúc đẩy phổ biến các giá trị YHCT đến cộng đồng.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, những năm qua, mạng lưới khám, chữa bệnh YHCT từng bước được củng cố; chất lượng chuyên môn, năng lực điều trị và khả năng kết hợp YHCT với y học hiện đại ngày càng được nâng cao. Tính đến nay, toàn quốc có 5 bệnh viện YHCT trực thuộc Bộ Y tế và các Bộ, ngành; có 61 bệnh viện YHCT thuộc tỉnh, thành phố và 10 bệnh viện YHCT tư nhân; bên cạnh đó là các phòng chẩn trị YHCT, các khoa YHCT tại trạm y tế xã.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, vẫn còn nhiều hạn chế trong khám, chữa bệnh YHCT. Đáng chú ý là tỷ lệ khám, chữa bệnh YHCT còn khiêm tốn, năm 2025 mới đạt khoảng 3,3% tổng số lượt khám, chữa bệnh, tương đương khoảng 7 triệu lượt khám. Tỷ lệ khám, chữa bệnh BHYT YHCT ở y tế cơ sở, trạm y tế cấp xã có xu hướng giảm. Tỷ trọng chi cho thuốc YHCT trong tổng chi thuốc BHYT còn thấp, năm 2025 chỉ chiếm khoảng 5,42%.

"Đây là con số hết sức khiêm tốn trong khi chúng ta có nguồn dược liệu hết sức phong phú. Hiện nay, nhiều công ty có bài thuốc dược liệu mới, có bài thuốc được nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng bài bản” - bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế) nhận định.

Theo phản ánh của các bệnh viện YHCT, dù nhiều dịch vụ YHCT đã được đưa vào phạm vi thanh toán của BHYT, song thực tế cho thấy vẫn còn không ít khó khăn, bất cập. Một trong những vướng mắc lớn hiện nay là chưa có cơ chế đặc thù đối với các bệnh lý cần điều trị YHCT dài ngày.

Nhiều bệnh mạn tính hoặc trường hợp người bệnh mắc đồng thời nhiều bệnh lý cần được điều trị, phục hồi trong thời gian kéo dài. Tuy nhiên, các quy định giám định BHYT hiện nay chủ yếu được xây dựng theo đặc thù điều trị của y học hiện đại nên chưa phù hợp với thực tiễn điều trị YHCT.

Bên cạnh đó, một số vị thuốc hoặc dược liệu đặc thù chưa thể đưa vào danh mục thanh toán do vướng mắc trong khâu đấu thầu, khiến người bệnh phải tự chi trả. Nhiều kỹ thuật điều trị có hiệu quả song hiện chưa được đưa vào danh mục hoặc chưa được xây dựng giá dịch vụ BHYT.

Điều này đặt ra yêu cầu cần có chính sách chi trả hợp lý, tạo động lực phát triển, đồng thời khẳng định đúng vị trí của YHCT trong hệ thống y tế, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Bảo đảm cân đối Quỹ BHYT và đáp ứng yêu cầu phát triển y, dược cổ truyền

Tại buổi làm việc ngày 20/5/2026 với Đảng ủy Bộ Y tế và các cơ quan liên quan về công tác YHCT Việt Nam Đảng ủy Bộ Y tế về công tác y học cổ truyền Việt Nam Đảng ủy Bộ Y tế về công tác y học cổ truyền Việt Nam về công tác y học cổ truyền Việt Nam., Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe toàn diện; phát huy vai trò của YHCT trong phòng bệnh, phục hồi chức năng, chăm sóc người cao tuổi và đưa YHCT thực sự về với cộng đồng.

Bộ Y tế sẽ sửa đổi, bổ sung các quy định về thanh toán chi phí khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế đối với lĩnh vực y học cổ truyền. Ảnh: ST

Theo Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, định hướng trên có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển YHCT trong giai đoạn mới, vừa bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống, vừa thúc đẩy nghiên cứu, chuẩn hóa, hiện đại hóa và nâng cao giá trị y, dược cổ truyền.

“Đây cũng là cơ sở quan trọng để ngành y tế tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách BHYT, phát triển y học cổ truyền tại y tế cơ sở và đẩy mạnh kết hợp YHCT với y học hiện đại một cách thực chất, hiệu quả" -Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà cho biết.

Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh cầu khám, chữa bệnh bằng YHCT của người dân ngày càng tăng, khoa học công nghệ ngày càng phát triển, đòi hỏi cơ chế chính sách phải tiếp tục được hoàn thiện theo hướng thuận lợi hơn cho người bệnh, phù hợp hơn với đặc thù chuyên môn của lĩnh vực YHCT và xu thế phát triển của y tế hiện đại.

GS.TS Trịnh Thị Diệu Thường - Cục trưởng Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền (Bộ Y tế) đề xuất, cần củng cố, hoàn thiện hệ thống các cấp chuyên môn trong khám, chữa bệnh YHCT; chú trọng phát triển YHCT tại trạm y tế xã cũng như tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng, mua sắm thiết bị y học hiện đại đáp ứng khám, chữa bệnh YHCT kết hợp y học hiện đại…

Đặc biệt, nhiều ý kiến đề xuất cần rà soát, cập nhật các quy định về dịch vụ kỹ thuật, thuốc YHCT và cơ chế thanh toán BHYT, bảo đảm cân đối Quỹ BHYT và đáp ứng yêu cầu phát triển y, dược cổ truyền; đẩy mạnh đổi mới chính sách BHYT đối với YHCT gắn với xu hướng chuyển mạnh sang phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe từ sớm, từ xa…

Hiện tỷ lệ bao phủ BHYT đã vượt 97% dân số, vì vậy việc mở rộng phạm vi chi trả cho khám, chữa bệnh YHCT được xem là nền tảng tài chính quan trọng để người bệnh có thêm cơ hội lựa chọn các phương pháp điều trị phù hợp, đồng thời, tạo động lực thúc đẩy phát triển YHCT.

Tại Hội thảo “Nâng cao chất lượng khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế trong lĩnh vực y, dược cổ truyền” do Bộ Y tế tổ chức mới đây, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đề nghị đánh giá toàn diện thực trạng khám, chữa bệnh BHYT trong lĩnh vực y, dược cổ truyền, làm rõ những kết quả đạt được, khó khăn, vướng mắc cũng như yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới.

Về cơ chế, chính sách, Bộ Y tế sẽ tập trung xây dựng, ban hành Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 01/2025/TT-BYT ngày 01/01/2025 của Bộ Y tế quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật BHYT; Thông tư sửa đổi Thông tư số 05/2015/TT-BYT ngày 17/3/2015 của Bộ Y tế ban hành Danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và vị thuốc YHCT thuộc phạm vi thanh toán của Quỹ BHYT.

Đồng thời, nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định về thanh toán chi phí khám, chữa bệnh BHYT đối với lĩnh vực YHCT; có giải pháp ưu tiên tăng tỷ lệ chi từ Quỹ BHYT cho YHCT bảo đảm khoa học, hiệu quả, minh bạch, tạo nguồn tài chính bền vững cho YHCT, triển khai áp dụng thanh toán theo định suất, theo gói dịch vụ cho KCB YHCT ngoại trú và ban ngày.