Tạo thể chế đột phá để Hà Nội phát triển trong kỷ nguyên vươn mình Bài 2: Chuyển từ 'thực thi' sang 'thiết kế chính sách'

Người dân kỳ vọng Luật Thủ đô (sửa đổi) tạo đột phá cho sự phát triển của Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Phân quyền toàn diện - bước ngoặt của thể chế

Một trong những nội dung nổi bật, mang tính “xương sống” của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) chính là chủ trương phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho chính quyền thành phố Hà Nội.

Trình bày Tờ trình về dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho hay, dự thảo Luật được thiết kế theo hướng giảm quy định chi tiết, tăng cường trao quyền quyết định cho địa phương. Cụ thể, có tới 192 thẩm quyền được giao cho chính quyền thành phố, trong đó HĐND thành phố được giao 124 thẩm quyền, UBND thành phố 56 thẩm quyền và Chủ tịch UBND thành phố 12 thẩm quyền.

“Việc phân quyền này nhằm “tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền thành phố trong tất cả các lĩnh vực”, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh.

Đây không chỉ là sự gia tăng về số lượng thẩm quyền, mà là sự thay đổi về chất trong mô hình quản trị. Từ chỗ phụ thuộc nhiều vào cơ chế “xin - cho”, Hà Nội sẽ được trao quyền quyết định nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến tổ chức bộ máy, tài chính - ngân sách, đầu tư, quy hoạch, phát triển đô thị, khoa học công nghệ…

Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: quochoi.vn

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Ảnh: quochoi.vn

Tinh thần này cũng được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định rõ: “Điểm mạnh của Luật Thủ đô (sửa đổi) là tinh thần phân quyền triệt để theo nguyên tắc “Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm””.

Việc phân quyền sâu rộng không chỉ tạo điều kiện cho Hà Nội chủ động hơn trong điều hành, mà còn giúp rút ngắn quy trình, giảm tầng nấc trung gian, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và khả năng phản ứng chính sách trước những biến động nhanh của thực tiễn.

Bên cạnh đó, một trong những đột phá lớn nhất của dự thảo Luật là sự chuyển đổi vai trò của Thủ đô: từ “thực thi chính sách” sang “thiết kế chính sách”. Chính vì vậy, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được thiết kế theo hướng mở, linh hoạt, cho phép Hà Nội chủ động ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp với thực tiễn.

Cụ thể, HĐND và UBND thành phố được trao quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định các biện pháp đặc thù, thậm chí có thể khác với quy định của cơ quan Trung ương trong một số trường hợp nhất định.

Theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh, đây là một điểm mới rất quan trọng, thể hiện tư duy xây dựng luật hiện đại, tạo điều kiện để Thủ đô không chỉ thực hiện chính sách mà còn tham gia trực tiếp vào quá trình kiến tạo thể chế.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng kiểm tra tình hình triển khai thực hiện một số dự án thoát nước chống úng ngập theo lệnh khẩn cấp trên địa bàn thành phố, ngày 8-4. Ảnh: Đình Hiệp

Đáng chú ý, dự thảo Luật cũng cho phép Hà Nội thí điểm các cơ chế, chính sách mới, thiết lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình quản lý và phát triển chưa có tiền lệ. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong các lĩnh vực như kinh tế số, đô thị thông minh, đổi mới sáng tạo - những lĩnh vực luôn đòi hỏi sự linh hoạt và khả năng thích ứng cao.

Việc chuyển từ “thực thi” sang “thiết kế chính sách” không chỉ là thay đổi về kỹ thuật lập pháp, mà là bước chuyển mang tính nền tảng trong tư duy phát triển, phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước kiến tạo, phục vụ.

Mở rộng không gian phát triển đô thị, đột phá về nguồn lực và cơ chế tài chính

Một điểm đột phá khác của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là cách tiếp cận mới trong quy hoạch và phát triển đô thị.

Theo đó, Hà Nội sẽ chỉ lập một quy hoạch tổng thể duy nhất, có giá trị thay thế cho các loại quy hoạch hiện hành. Thành phố được trao quyền phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch, đồng thời chủ động quyết định danh mục, lộ trình di dời các cơ sở sản xuất, trụ sở không phù hợp quy hoạch.

Cách tiếp cận này giúp khắc phục tình trạng chồng chéo, thiếu đồng bộ giữa các loại quy hoạch, đồng thời tạo điều kiện để Hà Nội chủ động hơn trong tổ chức không gian phát triển.

Đáng chú ý, dự thảo Luật mở ra nhiều không gian phát triển mới, như không gian ngầm, không gian trên cao, không gian số… Đây là những “dư địa” quan trọng để Hà Nội khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị hiện đại, thông minh.

Cùng với đó, mô hình phát triển đô thị đa trung tâm, đô thị xanh, đô thị thông minh gắn với giao thông công cộng (TOD) được xác định là định hướng chủ đạo. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực cho khu vực nội đô, mà còn tạo sự phát triển cân bằng, bền vững giữa các khu vực.

Một trong những “nút thắt” lớn nhất đối với phát triển của Hà Nội thời gian qua là vấn đề nguồn lực. Nhận diện rõ điều này, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã dành dung lượng đáng kể để thiết kế các cơ chế huy động và sử dụng nguồn lực một cách linh hoạt, hiệu quả.

Theo đó, thành phố được trao quyền chủ động hơn trong quản lý, điều hành ngân sách; được quyết định các khoản thu, cơ chế tạo nguồn cải cách tiền lương; được phép phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu dự án, trái phiếu xanh…

Đồng thời, Hà Nội cũng được trao thẩm quyền lớn hơn trong việc phê duyệt các dự án đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, triển khai các hình thức hợp tác công - tư (PPP), khai thác tài sản công.

Những cơ chế này không chỉ giúp tăng khả năng huy động nguồn lực xã hội, mà còn tạo điều kiện để thành phố chủ động phân bổ nguồn lực theo các ưu tiên phát triển, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách Trung ương.

Hà Nội tập trung chăm lo nâng cao chất lượng đời sống nhân dân ngày càng tốt hơn. Ảnh Quang Thái

Đặc biệt, dự thảo luật cũng mở đường cho việc hình thành các mô hình kinh tế mới như khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do… Đây là những công cụ quan trọng để Hà Nội nâng cao sức cạnh tranh, thu hút đầu tư và hội nhập sâu hơn vào kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh kinh tế tri thức và chuyển đổi số đang trở thành xu thế chủ đạo, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã dành sự quan tâm đặc biệt cho lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo đó, Hà Nội được trao quyền xây dựng các chính sách ưu đãi đặc thù để thu hút nhân tài, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; được phép thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm từ ngân sách nhà nước vận hành theo cơ chế thị trường; được áp dụng các cơ chế tài chính linh hoạt cho nghiên cứu và phát triển.

Đáng chú ý, dự thảo luật cho phép chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, miễn trừ trách nhiệm pháp lý trong một số trường hợp nhất định. Đây là điểm mới mang tính đột phá, góp phần tháo gỡ tâm lý e ngại, sợ sai trong hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Cùng với đó, việc áp dụng quản trị dựa trên dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý đô thị, cải thiện chất lượng dịch vụ công và tạo nền tảng cho xây dựng chính quyền số.