Tập trung cao độ, siết chặt tiến độ bàn giao các trường liên cấp Tây Nghệ An: Bài 2: Thách thức nối tiếp thách thức

Đằng sau những khối nhà học bề thế, những phòng nội trú khang trang dần hiện hữu giữa miền biên viễn là một cuộc chiến thầm lặng nhưng đầy khốc liệt của con người trước thiên nhiên. Để đưa dòng vốn đầu tư hơn 3.500 tỷ đồng hóa thân thành những công trình, các nhà thầu đã phải đi qua những khó khăn về địa hình chia cắt, thời tiết dị biệt cùng những cơn khủng hoảng nguồn lực chưa từng có giữa đại ngàn Tây Nghệ An.

"Thiên tai, địa hình" - Bài toán khắc nghiệt nơi biên viễn

Nếu không trực tiếp đặt chân đến những đại công trường vùng biên viễn như Keng Đu, Nhôn Mai, Bắc Lý, Tri Lễ vào những ngày tháng 7, tháng 8 này, thật khó để hình dung hết thế nào là "thi công xây dựng nơi vùng phên dậu Tổ quốc". Địa hình đồi núi dốc đứng, bị chia cắt mạnh mẽ bởi những vực sâu hun hút và hệ thống khe suối dày đặc đang ghìm chân tiến độ.

Xe chở vật liệu đến công trình. Ảnh: Thành Cường

Nhận nhiệm vụ vận chuyển đá từ mỏ vật liệu vào công trường xây dựng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Keng Đu (xã Keng Đu) – địa bàn biên giới xa xôi nhất của tỉnh Nghệ An, lái xe Hồ Tuấn Hoàng gạt nước mưa mờ mịt trên kính chắn gió, ái ngại nhìn con đường độc đạo vắt qua các sườn núi dốc đứng. Với cự ly gần 70km từ mỏ đá vào đến chân công trình, anh Hoàng phải mất hơn 3 tiếng đồng hồ bò nhích từng mét đầy căng thẳng. “Những đoạn cua tay áo với vách đá dựng đứng, vết sạt lở từ mùa lũ năm 2025 vẫn còn nham nhở, có nơi trôi mất cả một nửa phần đường. Xe chở nặng chỉ cần lầy bánh là tài xế phải tự chèn đá, xả bớt tải giữa đèo vắng. Quãng đường vận chuyển chính là một phần của tiến độ, đường hỏng thì công trường nằm chờ” - anh Hồ Tuấn Hoàng trải lòng.

Mưa lớn khiến đường vào công trường trở lên lầy lội, trơn trượt, xe cơ giới không thể chở vật liệu lên công trình. Ảnh: Thành Cường

Sự trắc trở về địa hình chưa là gì so với sự đỏng đảnh và tàn khốc của thời tiết miền Tây xứ Nghệ. Mùa mưa lũ tràn về biến những vạt núi đất đỏ thành những cái bẫy bùn đất di động. Một ngày làm việc của người thợ vùng cao thường bị chia cắt bởi hình thái thời tiết dị biệt: ban ngày nắng gắt như đổ lửa khiến bê tông bốc hơi nước nhanh, thợ nhanh mất sức; nhưng cứ đến khoảng 15h chiều, những cơn mưa rừng bất chợt lại đổ ập xuống xối xả, chỉ sau vài phút đã biến mặt bằng công trường thành một bãi bùn lầy nhão nhoét.

Tại công trường Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Nhôn Mai – dự án được xem là khó khăn và gian nan bậc nhất trong số 10 công trình giai đoạn 1, đã gặp những sự cố ngay từ ngày đầu khởi công. Sự cố sạt lở taluy dương nghiêm trọng buộc chủ đầu tư phải cắt dốc núi cao đến 40m để tránh sạt lở dải móng, dẫn đến dự án phải điều chỉnh quy hoạch, thiết kế và tiến độ bị chậm mất gần 3 tháng so với dự kiến. Phải đến ngày 28/5, những viên gạch xây móng đầu tiên mới được đặt xuống.

Công trường xây dựng Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Nhôn Mai. Ảnh: Thành Cường

Nhưng khó khăn chưa dừng lại ở đó. Đứng rũ chiếc áo bảo hộ sũng nước mưa dưới mái hiên dã chiến, anh Lê Xuân Ngọc – Chỉ huy trưởng công trường tại Nhôn Mai lắc đầu ngao ngán: “Đến hôm nay là đúng 15 ngày mưa liên tục không dứt. Công trường gần như tê liệt các hạng mục ngoài trời. Đường dốc trơn lầy, xe chở xi măng, sắt thép ì ạch nằm chết gí trên đường, không cách nào vào bãi tập kết. Nhiều phần việc không thể cơ giới hóa, chúng tôi buộc phải dùng sức người để khuân vác thủ công từng bao xi măng, từng thanh thép. Năng suất lao động giảm đi phân nửa”.

Đặc biệt, địa hình đồi núi dốc đứng còn đẩy các nhà thầu vào cuộc khủng hoảng... nước sinh hoạt và phục vụ thi công vữa. Tại Nhôn Mai, các nhà thầu đã khoan thử nghiệm tới gần 10 giếng nước ròng rã. Tuy nhiên, do địa chất thay đổi sau sạt lở, chỉ có 3 giếng có nước nhưng lưu lượng cực kỳ hạn chế.

Lực lượng vũ trang hỗ trợ đơn vị thi công vận chuyển vật tư lên công trình. Ảnh: Thành Cường

Để phục vụ cho công trường, nhà thầu phải đầu tư bồn chứa lớn 15.000 lít, hằng ngày dùng xe bồn chạy ngược xuôi cự ly hơn 10km ra các khe suối lớn để bơm nước chở về. Những ngày mưa dốc trơn trượt, xe bồn trượt bánh không thể leo dốc, công trường rơi vào cảnh không có nước để trộn vữa xây, và khó khăn hơn khi hàng trăm công nhân không có giọt nước sạch nào để tắm rửa sau một ngày làm việc lấm lem bùn đất. “Nước sinh hoạt không có, điều kiện sinh hoạt quá khắc nghiệt khiến lực lượng thợ hồ nản chí, dắt díu nhau bỏ về miền xuôi” - anh Lê Xuân Ngọc ngậm ngùi nhớ lại.

Khủng hoảng vật liệu và bài toán nhân công

Khi những rào cản tự nhiên của đại ngàn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, các nhà thầu xây dựng lại phải đối mặt với một cơn lốc khác từ thị trường: sự khan hiếm nguyên vật liệu và biến động giá cả leo thang.

Thời tiết bất lợi, điều kiện thi công gặp nhiều khó khăn. Ảnh: Thành Cường

Do địa bàn thi công nằm biệt lập ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, việc cung ứng vật liệu phụ thuộc hoàn toàn vào các tuyến đường độc đạo hiểm trở. Trong khi đó, việc đồng loạt khởi công 10 đại công trình trường liên cấp với quy mô lớn cùng lúc với hàng loạt dự án tái định cư khẩn cấp, kè chống sạt lở của địa phương đã tạo ra một cơn "khát" vật liệu xây dựng. Nguồn cung cát xây dựng, đá dăm, đất đắp và đặc biệt là gạch nung tại các mỏ địa phương rơi vào cảnh cạn kiệt, cháy hàng.

Tại Keng Đu, bước sang tháng 5 và tháng 6/2026, ngay giữa đỉnh điểm của những ngày nắng nóng như thiêu như đốt, công trường đột ngột bị đẩy vào thế bế tắc khi mỏ đá duy nhất tại địa bàn hết hạn giấy phép khai thác và phải tạm dừng hoạt động. Việc vận chuyển đá từ các mỏ ngoài xã xa xôi khiến chi phí cước xe tăng lên gấp đôi, đẩy các nhà thầu vào tình thế chịu lỗ nặng nề để bám trụ công trình.

Công trường xây dựng Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Quế Phong đang trong giai đoạn nước rút. Ảnh: Thành Cường

Tại Quế Phong, khi thi công hệ thống đường nội bộ và sân trường, nhà thầu va phải tầng địa chất "đất bùn chẹt" nguy hiểm. Cứ mỗi trận mưa đổ xuống, nền đất yếu lại trương nở, sình lầy lên toàn bộ mặt bằng khiến xe máy xúc, máy ủi không thể thi công. Để cứu lấy công trình, nhà thầu đã phải khẩn cấp xin chủ trương từ chủ đầu tư, tiến hành một biện pháp kỹ thuật tốn kém nhưng bắt buộc: xúc bỏ hoàn toàn lớp đất bùn chẹt nhão này và thay thế bằng hàng vạn khối đá base cấp phối dăm chặt để ổn định nền móng đường.

Song hành cùng khủng hoảng vật liệu là bài toán thiếu hụt nhân công trầm trọng. Do điều kiện sinh hoạt tại lán trại biên giới quá kham khổ, thời tiết mưa bão khắc nghiệt và quá xa trung tâm, việc huy động nhân lực tay nghề cao từ miền xuôi lên gặp vô vàn khó khăn.

Tuy nhiên, chính giai đoạn gian nan đó, bản lĩnh và trí tuệ của những người thợ, người kỹ sư Nghệ An lại một lần nữa được khẳng định. Để giải quyết điểm nghẽn thiếu hụt vật tư và khắc phục đường dốc sạt lở trơn trượt, các nhà thầu đã áp dụng những giải pháp "tăng bo" dã chiến vô cùng sáng tạo. Khi xe tải chở gạch, cát bị sa lầy ở những con dốc đất trơn trượt, nhà thầu bố trí hai máy đào chuyên dụng: một máy đi phía trước dùng xích kéo, một máy đi phía sau dùng gầu múc đẩy xe chở vật liệu vượt qua sình lầy để đưa vật tư lên đỉnh đồi. Nơi nào máy móc chịu thua, hàng trăm con người lại dùng xe rùa, đòn gánh gùi từng viên gạch, từng xô vữa ngược dốc.

Công nhân thi công tại công trường Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Tam Thái. Ảnh: Thành Cường

Đối với bài toán thiếu hụt nhân công, các đơn vị đã chủ động phối hợp với chính quyền địa phương, thực hiện phương án tuyển dụng và đào tạo nhanh nguồn lao động phổ thông là đồng bào các dân tộc thiểu số tại chỗ, kết hợp với việc áp dụng các cơ chế tài chính đặc cách như hỗ trợ tiền tăng ca đêm, lo trọn gói chi phí ăn ở, đi lại để giữ chân những người thợ lành nghề bám trụ vì tương lai của con em bản làng mình.