Tập trung gỡ 'điểm nghẽn' ở những lĩnh vực có sức lan tỏa lớn

Từ Trung ương đến địa phương, từ đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đến cộng đồng doanh nghiệp và người dân, nhận thức về vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã có những chuyển biến mạnh mẽ.

Ở góc độ thể chế, tại cuộc làm việc của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn với Ban Chỉ đạo của Quốc hội về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sáng 13/5, các đại biểu đánh giá, phản ứng chính sách của Quốc hội là rất sớm, rất nhanh và đồng bộ. Chỉ trong thời gian ngắn sau khi có Nghị quyết 57, Quốc hội đã xem xét, ban hành một loạt cơ chế, chính sách và các đạo luật nền tảng cho lĩnh vực này. Mở đầu là Nghị quyết số 193/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Tiếp đến là các đạo luật định hình hành lang pháp lý cho kinh tế số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo như: Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Chuyển đổi số, Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Công nghệ cao, cùng luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 8 luật liên quan đến tài chính, đầu tư, đấu thầu và sở hữu trí tuệ.

Những quyết sách hết sức khẩn trương đó của Quốc hội đã đánh dấu bước chuyển quan trọng từ việc khuyến khích chung chung sang thiết lập “luật chơi” mới cho dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, công nghệ chiến lược, tài sản số, đầu tư mạo hiểm và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát... Đây chính là nền tảng thể chế để khơi thông nguồn lực, tạo không gian phát triển cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, nhiều điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện vẫn chưa được tháo gỡ đồng bộ. Làm việc với Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06, Thủ tướng Lê Minh Hưng đánh giá còn khá nhiều nhiệm vụ chậm, quá hạn. Trong đó, thể chế, cơ chế, chính sách ở một số lĩnh vực vẫn phân tán, chồng chéo, thiếu hướng dẫn cụ thể; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và cơ chế đặt hàng còn chưa rõ ràng. Tiến độ xây dựng, kết nối và chia sẻ dữ liệu còn chậm; nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành chưa đáp ứng yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”. Việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và triển khai dịch vụ công trực tuyến cũng chưa đạt như kỳ vọng, khi mới có 201/794 thủ tục được sửa đổi để thay thế hồ sơ giấy bằng dữ liệu, tương đương 25,31%.

Nhiệm kỳ 2026 - 2031 có ý nghĩa quyết định hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 57. Thủ tướng đã chỉ đạo, giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành khắc phục các "điểm nghẽn" trong tổ chức thực thi. Từ góc độ của cơ quan lập pháp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải cho rằng, Quốc hội cần thiết kế một chương trình lập pháp theo hướng “giải quyết điểm nghẽn trước”.

Theo đó, phải rà soát liên tục các luật liên quan đến khoa học công nghệ, đầu tư công, mua sắm công, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, tài sản công, thuế, nguồn nhân lực, sandbox, trách nhiệm pháp lý trong thử nghiệm công nghệ mới... Quy định nào vướng thì đưa ngay vào danh mục lập pháp hoặc giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Trọng tâm nên tập trung vào những trục chính sách, những lĩnh vực có sức lan tỏa lớn nhất như: tài chính cho nghiên cứu khoa học; nghiên cứu đổi mới sáng tạo; dữ liệu là tư liệu sản xuất; quản trị AI theo rủi ro; bảo vệ dữ liệu; ưu đãi cho doanh nghiệp công nghệ số và cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài.

Cùng với đó, cần thiết lập chuỗi giám sát khép kín, theo dõi đến cùng sau giám sát: vướng ở đâu, trách nhiệm thuộc về cơ quan nào, văn bản hướng dẫn nào còn chậm, nợ, quy trình nào đang làm nghẽ thực thi chính sách. Nội dung giám sát nên tập trung vào các luật, nghị quyết đã được ban hành vừa qua. Khi hoạt động giám sát chuyển mạnh sang đo lường hiệu lực và hiệu quả thực thi sẽ càng phát huy mạnh mẽ vai trò dẫn dắt của Quốc hội trong hoàn thiện thể chế phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là phương thức phát triển mới của đất nước. Thành công của Nghị quyết số 57-NQ/TW được đo bằng việc người dân và doanh nghiệp có thực sự được hưởng lợi từ môi trường pháp lý thông thoáng hơn, thủ tục hành chính thuận tiện hơn, dữ liệu được kết nối tốt hơn và những ý tưởng sáng tạo có điều kiện trở thành giá trị mới cho xã hội hay không.

Khi Quốc hội tiếp tục chủ động, tiên phong trong hoàn thiện pháp luật, giám sát đến cùng trách nhiệm thực thi và tập trung tháo gỡ những "điểm nghẽn của điểm nghẽn", Nghị quyết 57 sẽ thực sự mở đường cho đất nước phát triển nhanh và bền vững.