Tập trung nguồn lực để phát triển công nghiệp dược liệu

Người dân trồng sâm trên đỉnh Ngọc Linh. Ảnh: PV

Phát huy lợi thế bản địa

Xã Trà Linh nằm trong khu vực núi Ngọc Linh, có điều kiện tự nhiên, khí hậu và thổ nhưỡng đặc hữu, rất phù hợp để phát triển sâm Ngọc Linh cũng như nhiều loại dược liệu quý khác như đẳng sâm, thất diệp nhất chi hoa, lan kim tuyến, đương quy… Vùng quy hoạch phát triển sâm Ngọc Linh tại xã có tổng diện tích rừng tự nhiên 7.365ha.

Tính đến nay, đã có hơn 671,8ha rừng được cho thuê để phát triển vùng nguyên liệu sâm Ngọc Linh, trong đó có 32 nhóm hộ (361 hộ) với diện tích khoảng 374,8ha và 14 doanh nghiệp với diện tích hơn 296,9ha. Sản lượng sâm Ngọc Linh hàng năm đạt khoảng 100 tấn.

Bà Hồ Thị Minh Thuận, Bí thư Đảng ủy xã Trà Linh cho hay, người dân nơi đây sở hữu vốn tri thức bản địa phong phú và giàu kinh nghiệm trong việc chăm sóc, bảo tồn nguồn gen và giống sâm Ngọc Linh quý hiếm. Xã đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành trung tâm công nghiệp dược liệu trọng điểm của thành phố Đà Nẵng và khu vực miền Trung - Tây Nguyên, với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, xã Trà Linh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp đột phá. Trọng tâm là đầu tư phát triển hạ tầng giao thông kết nối thông suốt với trung tâm thành phố và các vùng phụ cận.

Địa phương đang xúc tiến hình thành Khu công nghiệp sinh học - dược liệu Tây Đà Nẵng, định hướng trở thành trung tâm chế biến, nghiên cứu và bảo tồn gen sâm Ngọc Linh và các loài dược liệu quý. Xã cũng chú trọng phát triển nông nghiệp dược liệu ứng dụng công nghệ cao thông qua việc xây dựng các vùng nguyên liệu dược liệu quy mô lớn, đảm bảo chất lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như GACP-WHO. Ngoài ra, xã chú trọng hỗ trợ người dân, hợp tác xã trong việc tiếp cận và ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào quá trình trồng trọt, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản dược liệu nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm.

Ngành dược liệu đang từng bước trở thành một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của Đà Nẵng. Ảnh: PV

Thời gian qua, Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu (Sở Nông nghiệp và Môi trường) từng bước khẳng định vai trò trong bảo tồn, phát triển, cung ứng giống cây sâm Ngọc Linh. Từ năm 2016 đến nay, trung tâm sản xuất hơn 630.000 cây giống sâm Ngọc Linh 1 năm tuổi, đảm bảo về số lượng và chất lượng để cung ứng cho người dân và doanh nghiệp phát triển sản xuất.

Trung tâm luôn chú trọng công tác nghiên cứu, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất; áp dụng giải pháp canh tác chống xói mòn, rửa trôi vào mùa mưa và giữ ẩm ở mùa khô; phòng chống dịch hại tổng hợp... Qua đó, tỷ lệ cây giống đạt tiêu chuẩn ngày càng tăng, từ 27,19% năm 2016, đến năm 2025 đã đạt hơn 71,54%.

Thời gian đến, Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu tập trung tham mưu thành phố ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật sản xuất giống cây dược liệu; định mức kinh tế - kỹ thuật trồng, chăm sóc cây dược liệu; xây dựng hạ tầng sản xuất giống, hệ thống quản lý, giám sát thông minh.

Đồng thời xây dựng nhà trưng bày, giới thiệu và quảng bá sản phẩm sâm Ngọc Linh và dược liệu quý; cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ khoa học kỹ thuật cho người dân và các tổ chức, doanh nghiệp có nhu cầu; nghiên cứu mô hình du lịch vùng sâm.

Công nghiệp hóa và chế biến sâu

Ông Phạm Nam Sơn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho hay, thành phố hiện sở hữu nguồn tài nguyên dược liệu phong phú với hơn 1.200 loài thực vật làm thuốc, trong đó có 36 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam. Đây là lợi thế lớn để phát triển ngành dược liệu gắn với kinh tế lâm nghiệp dưới tán rừng theo hướng hiệu quả, bền vững. Đặc biệt, sâm Ngọc Linh được quy hoạch trồng trên 15.567ha, hiện đã trồng khoảng 1.294ha.

Hoạt động chế biến quế Trà My tại Hợp tác xã Quế Trà My Minh Phúc (xã Trà My). Ảnh: HỮU ANH

Có 18 tổ chức, doanh nghiệp và 41 nhóm hộ thuê môi trường rừng; 3 doanh nghiệp đã được cấp quyền sử dụng Chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh”; giống sâm được cấp bằng bảo hộ. Thành phố đã thu hút 9 doanh nghiệp ký cam kết đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng vào lĩnh vực dược liệu, trong đó có các tập đoàn lớn đang khảo sát, chuẩn bị đầu tư các dự án trồng, chế biến dược liệu quy mô lớn.

Ngoài sâm Ngọc Linh, các loại dược liệu chủ lực như quế Trà My, đinh lăng, sa nhân, ba kích… cũng đang được mở rộng vùng trồng. Diện tích quế hiện đạt 6.300ha, hướng tới 10.000ha vào năm 2030; các dược liệu khác khoảng 1.930ha, định hướng nâng hơn 10.000ha. Hiện có hơn 10 doanh nghiệp và nhiều hợp tác xã, các hộ kinh doanh chế biến dược liệu, sản lượng đạt khoảng 350 tấn/năm, bước đầu hình thành chuỗi liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ.

Các chương trình phát triển dược liệu được kế thừa, đẩy mạnh hợp tác liên vùng, đầu tư hạ tầng sơ chế, chiết xuất, phát triển sản phẩm thảo dược. Các mô hình trồng dược liệu hữu cơ đang được thí điểm, hướng đến thị trường trong nước và xuất khẩu. Công tác bảo tồn nguồn gen bản địa tại khu vực Nam Trà My, Đông Giang, Tây Giang được chú trọng, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học và nâng cao sinh kế người dân. Dù chuỗi giá trị ngành dược liệu còn chưa hoàn chỉnh, nhưng với sự vào cuộc đồng bộ và nguồn tài nguyên quý giá, ngành dược liệu đang từng bước trở thành một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp vào phát triển bền vững thành phố trong giai đoạn mới.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời gian đến thành phố tích cực triển khai Quyết định số 463 ngày 28/2/2025 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt đề án “Phát triển và hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu tại tỉnh Quảng Nam, với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực”. Trong đó, tập trung phát triển ngành công nghiệp dược thành ngành kinh tế mũi nhọn, tạo bước chuyển mình của ngành dược liệu từ trồng trọt truyền thống sang công nghiệp chế biến hiện đại.

Đồng thời rà soát quy hoạch sử dụng đất, ưu tiên bố trí vùng nuôi trồng dược liệu và ban hành chính sách hỗ trợ đột phá nhằm phát triển các loài đặc hữu như sâm Ngọc Linh, quế Trà My, đẳng sâm, ba kích, giảo cổ lam...

Nghiên cứu xây dựng Trung tâm nghiên cứu chế biến sâu dược liệu miền Trung tại Đà Nẵng, phối hợp chặt chẽ với các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong và ngoài nước. Từ đó, từng bước hình thành chuỗi giá trị dược liệu xanh, khép kín từ vùng trồng hữu cơ đến chế biến đạt chuẩn GMP, ISO; tập trung phát triển các sản phẩm chức năng, mỹ phẩm tự nhiên và dược phẩm từ thảo dược bản địa.

Mặt khác, thành phố thu hút doanh nghiệp đầu tư nhà máy sơ chế, chiết xuất, kết nối hiệu quả giữa sản xuất, chế biến, tiêu thụ, hướng tới thị trường xuất khẩu.

HỮU ANH