Tập trung phát triển linh kiện, vật liệu điện tử có khả năng nội địa hóa

Ngày 8/9, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc làm việc với Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam và một số doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn trong ngành điện tử, bán dẫn.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc làm việc với Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam và một số doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn trong ngành điện tử, bán dẫn. Ảnh: VGP.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, trong 7 tháng đầu năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp ngành sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học tăng 12,82%; giá trị sản xuất máy tính xách tay đạt khoảng 348.000 tỷ đồng, tăng 30%; sản lượng điện thoại sản xuất trong nước ước đạt 90 triệu chiếc, tăng 3,85%.

Trong 8 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 101 tỷ USD, tăng 51%; nhập khẩu đạt 161,6 tỷ USD, tăng 68,3%, nhập siêu 60,5 tỷ USD. Xuất khẩu điện thoại và linh kiện đạt khoảng 45,6 tỷ USD, tăng 19%; nhập khẩu 6,86 tỷ USD, giảm 1,7%, xuất siêu khoảng 38 tỷ USD.

Theo Bộ Công Thương, phần lớn kim ngạch nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện là các đầu vào phục vụ hoạt động sản xuất trong nước như chip, bộ nhớ, bộ xử lý, màn hình, bảng mạch. Các linh kiện này được sử dụng trong các công đoạn sản xuất, lắp ráp, đóng gói, kiểm thử và tích hợp sản phẩm phục vụ xuất khẩu.

Tuy nhiên, ngành điện tử Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung linh kiện, bán dẫn, thiết bị và nguyên vật liệu công nghệ cao từ nước ngoài, trong khi giá trị gia tăng tạo ra trong nước còn hạn chế. Trong khi đó, nhu cầu toàn cầu đối với trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, máy chủ và thiết bị điện tử tiếp tục tăng, tạo cơ hội mở rộng sản xuất và thu hút đầu tư vào Việt Nam, đồng thời mở ra dư địa phát triển hệ sinh thái công nghiệp điện tử, bán dẫn trong nước.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân báo cáo tại buổi làm việc. Ảnh: VGP.

Vì vậy, Bộ Công Thương đề xuất nâng tỷ lệ nội địa hóa, xây dựng chuỗi cung ứng nguyên liệu, linh kiện trong nước và tăng cường kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn lớn, doanh nghiệp FDI; triển khai hiệu quả Quyết định số 929/QĐ-TTg về Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035; hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.

Bộ cũng kiến nghị ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nghiên cứu và từng bước làm chủ công nghệ lõi, công nghệ nền trong các lĩnh vực bán dẫn, vi mạch, vật liệu điện tử và tự động hóa; khuyến khích đầu tư cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), sản xuất linh kiện và vật liệu điện tử trong nước. Công tác theo dõi và chia sẻ dữ liệu xuất nhập khẩu cũng cần được tăng cường để phục vụ hiệu quả hơn cho công tác quản lý, điều hành.

Cũng tại cuộc làm việc, các doanh nghiệp kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp điện tử, bán dẫn, AI và công nghiệp hỗ trợ; có các chính sách phù hợp về thuế, đầu tư, R&D, đổi mới công nghệ, tự động hóa, phát triển thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn.

Doanh nghiệp cũng đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ hệ sinh thái và nền tảng kết nối cung - cầu trong ngành điện tử; đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm, chuyển giao và thương mại hóa các công nghệ mới; tháo gỡ những vướng mắc liên quan đến thủ tục hải quan, hoàn thuế, nhập khẩu máy móc, thiết bị; tạo điều kiện thu hút chuyên gia và tăng cường chia sẻ dữ liệu phục vụ phát triển các công nghệ mới.

Nâng giá trị nội địa, giảm phụ thuộc nhập khẩu

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương và hiệp hội làm việc với những doanh nghiệp có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, đặc biệt là các doanh nghiệp nhập siêu lớn; đồng thời làm rõ cơ cấu, mục đích nhập khẩu và mức độ phục vụ cho sản xuất, xuất khẩu, từ đó có giải pháp phù hợp để thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu. Phó Thủ tướng Thường trực lưu ý việc này nhằm cùng doanh nghiệp tìm giải pháp và không can thiệp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Bộ Công Thương tiếp tục rà soát, cập nhật danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ, ưu tiên lĩnh vực điện tử, tập trung vào các linh kiện và vật liệu có nhu cầu lớn, có khả năng nội địa hóa; nghiên cứu cơ chế hỗ trợ theo chuỗi và theo từng nhóm sản phẩm. Tăng cường cảnh báo sớm, hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với những biến động của thương mại quốc tế; hướng dẫn doanh nghiệp về quy tắc xuất xứ, phòng vệ thương mại, tận dụng hiệu quả các FTA thế hệ mới.

Bộ cũng được giao chủ trì xây dựng chương trình kết nối, phát triển các nhà cung cấp Việt Nam cho những tập đoàn điện tử, bán dẫn và công nghệ trong nước và nước ngoài, trên cơ sở từng chuỗi sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp…

Đối với Bộ Tài chính, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu rà soát, xử lý theo thẩm quyền các kiến nghị về ưu đãi thuế đối với sản xuất linh kiện, vật liệu điện tử và công nghiệp hỗ trợ; chính sách thuế đối với máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu nhập khẩu phục vụ đầu tư, mở rộng sản xuất điện tử, bán dẫn; kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền những vấn đề vượt thẩm quyền.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được giao nghiên cứu, đề xuất chính sách tín dụng phù hợp đối với doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ điện tử và các doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, tự động hóa, chuyển đổi số; đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng điện tử, bán dẫn tiếp cận nguồn vốn. Cơ quan này cũng cần theo dõi sát tác động của tỷ giá và chính sách tiền tệ đối với hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của ngành điện tử để có giải pháp phù hợp.

Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, từng bước làm chủ công nghệ lõi và công nghệ nền trong các lĩnh vực bán dẫn, vi mạch, vật liệu điện tử và tự động hóa.

Đồng thời, Bộ được giao đánh giá thực chất mức độ tham gia và giá trị do Việt Nam tạo ra trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao vị thế, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Các nhiệm vụ phát triển công nghệ lõi trong ngành điện tử, bán dẫn cũng cần được triển khai, nhất là trong các lĩnh vực thiết kế vi mạch, vật liệu bán dẫn, đóng gói và kiểm thử. Những nhiệm vụ này cần gắn với các chương trình khoa học, công nghệ trọng điểm và danh mục sản phẩm, linh kiện có khả năng nội địa hóa.

Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ được yêu cầu đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực thiết kế vi mạch, bán dẫn, điện tử, tự động hóa và vật liệu; tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút chuyên gia và nhân lực chất lượng cao. Thúc đẩy liên kết giữa các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong hoạt động đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu theo dõi tình hình sản xuất và đơn hàng xuất khẩu của các doanh nghiệp chủ lực; đưa các dự án, nhà máy, nguyên liệu và thiết bị đã nhập khẩu vào sản xuất, phục vụ xuất khẩu; xử lý hoặc kiến nghị xử lý những khó khăn liên quan đến thị trường, lao động, logistics và thủ tục nhập khẩu.

Các địa phương cũng cần rà soát những yêu cầu của thị trường nhập khẩu mà doanh nghiệp trên địa bàn chưa đáp ứng để tập trung hỗ trợ về kiểm nghiệm, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng và hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật.

Phó Thủ tướng Thường trực giao Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nắm bắt, tổng hợp và phân loại những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp; kiến nghị rõ vấn đề, cơ quan xử lý và giải pháp, trong đó có cả kiến nghị chung và kiến nghị cụ thể của từng doanh nghiệp để các cơ quan chức năng có cơ sở xử lý sát thực tế. Đồng thời, xây dựng, cập nhật cơ sở dữ liệu về doanh nghiệp Việt Nam theo ngành hàng, lĩnh vực, địa phương, năng lực sản xuất và nhu cầu hợp tác, cung ứng.

Đối với Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị phát huy vai trò đầu mối liên kết của ngành, tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, đồng thời xây dựng cơ chế kết nối cung - cầu. Hiệp hội cần xác định các sản phẩm, linh kiện, vật liệu và công đoạn có khả năng nội địa hóa để tập trung phát triển.

“Mục tiêu nội địa hóa phải gắn với năng lực thực tế của doanh nghiệp Việt Nam. Không thể áp đặt bằng biện pháp hành chính khi doanh nghiệp trong nước chưa đáp ứng được yêu cầu. Thay vào đó, cần phát triển công nghiệp hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp FDI,” Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh.

Hiệp hội được đề nghị phối hợp với các tập đoàn lớn trong lĩnh vực điện tử, bán dẫn để xây dựng danh mục vật liệu, sản phẩm công nghiệp hỗ trợ có nhu cầu lớn; tổ chức kết nối, phát triển doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài. Đồng thời, phối hợp với Bộ Công Thương thiết lập cơ chế cảnh báo sớm về thay đổi chính sách thuế quan, quy tắc xuất xứ, hàng rào kỹ thuật, phòng vệ thương mại và nguy cơ chuyển tải bất hợp pháp.

Về phía các doanh nghiệp điện tử, bán dẫn, nhất là doanh nghiệp có kim ngạch xuất khẩu lớn, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc yêu cầu xác định việc nâng cao giá trị gia tăng, phát triển hệ thống nhà cung cấp trong nước, từng bước giảm phụ thuộc vào nhập khẩu là trách nhiệm chiến lược; xây dựng kế hoạch cụ thể về nội địa hóa sản phẩm, linh kiện, vật liệu và các công đoạn sản xuất.